Dołącz do czytelników
Brak wyników

Wpływ żywienia na zmiany zachowania psów

Artykuły z czasopisma | 29 marca 2018 | NR 4
419

Czy żywienie może w zasadniczy sposób wpływać na zachowanie psów? Otóż tak. Uniknięcie błędów żywieniowych oraz dostosowanie diety do potrzeb zwierzęcia nie tylko wpływa na wygląd zwierzęcia i jego zdrowie fizyczne, ale także ma ogromny wpływ na jego zachowanie.

Temat artykułu jest bardzo szeroki. W ramach kilku stron trudno opisać całość współzależności między żywieniem a zachowaniem. Pewne jest jednak to, że taka istnieje. W niniejszej pracy chciałbym zwrócić uwagę na najważniejsze aspekty tego zagadnienia, zasygnalizować kluczowe kwestie i zachęcić Czytelnika do dalszego zgłębiania tematu.

Zacznijmy od tego, że nauka o zachowaniu zwierząt jest trudna do zdefiniowania w sposób prosty i jednoznaczny. Biorąc pod uwagę definicję, zachowanie określamy jako skoordynowane postępowanie w odniesieniu do określonego otoczenia w określonym czasie, związanym z reakcjami na bodźce zewnętrzne. Wpływ na behawior mają na pewno czynniki genetyczne, ale także w bardzo dużym stopniu oddziaływanie środowiskowe. W tym kontekście żywienie, jako jeden z podstawowych elementów, wydaje się mieć niebagatelne znaczenie.

Najważniejsze elementy behawioru

Zanim przejdziemy do omawiania wpływu żywienia na zachowanie, zasygnalizujmy kilka najważniejszych elementów behawioru. W każdym przypadku pewnym działaniom zwierząt towarzyszy ukierunkowanie na osiągnięcie konkretnego celu. Mówimy tu o działaniu reaktywnym, które może być, a w zasadzie prawie zawsze jest rezultatem wpływu bodźców zewnętrznych i uwarunkowań genetycznych. Możemy wskazać tu popędy, które zdeterminowane są przez wcześniejsze doświadczenia, ale w dużej mierze wykorzystywane są przez poszczególne osobniki nieświadomie. Oczywiście, jest to wynikiem eksploracji i procesów poznawczych oraz rezultatem, można powiedzieć, doświadczalnej akceptacji. Takie działanie wykorzystuje sprzężenie zwrotne między przyczyną a skutkiem. Finalnie prowadzi to do usiłowania przystosowania się organizmu do określonych warunków zewnętrznych, co ma mu zapewnić przetrwanie – podstawową wartość behawioru.

Trzy podstawowe trudności

Biorąc pod uwagę psy i najczęściej spotykane problemy behawioralne, powinniśmy wyróżnić trzy podstawowe trudności w utrzymaniu tego gatunku:

  • Trudności wychowawcze. Są to najczęściej występujące przypadłości, które połączyć należy raczej z zachowaniem właściciela, który nie do końca rozumie sposób funkcjonowania zwierzęcia, przez co dochodzi do błędów w przekazywaniu zrozumiałych komunikatów. Związane jest to z nieznajomością reguł komunikacji w obrębie gatunku. Terapeutycznie zaburzenia te dość łatwo wyeliminować, a doświadczony behawiorysta potrafi szybko zmodyfikować postępowanie przede wszystkim właściciela i przez to jego podopiecznego. W tej grupie zaburzeń najczęściej spotykamy ucieczki, obgryzanie przedmiotów, ciągnięcie na smyczy, lęk separacyjny, brudzenie w domu oraz agresję wobec psów i ludzi. W postępowaniu terapeutycznym ważne jest stosowanie spójnych i zrozumiałych dla zwierzaka komunikatów, ale też dokładne wyjaśnienie właścicielowi celowości prowadzenia zrozumiałej dla zwierzaka komunikacji.
  • Problemy adaptacyjne. Dotyczą zazwyczaj zwierząt starszych, które z różnych przyczyn muszą zmienić właściciela lub miejsce pobytu. Niejednokrotnie mają one za sobą ciężkie przeżycia, o których my jako terapeuci niewiele wiemy. Te przeżycia manifestują się różnego rodzaju zaburzeniami zachowania. Okres adaptacji do nowego otoczenia może trwać nawet kilka miesięcy, a zaburzenia mogą ujawniać się w tym czasie stopniowo. Musimy tu zrozumieć wagę i ważność okresu adaptacji, zaakceptować pewne zachowania zwierzęcia i próbować je delikatnie modyfikować. W tym przypadku żywienie zwierząt ma minimalny wpływ. Musimy tylko pamiętać o prawidłowym komponowaniu dawki pokarmowej.
  • Zaburzenia nerwicowe. Są najtrudniejsze do leczenia. Związane są nie tylko z otoczeniem, ale również ze zmianami chorobowymi, szczególnie układu nerwowego. Podstawą działania jest dokładna diagnostyka. Objawy zaburzeń nerwicowych są bardzo różne i towarzyszą im pewne objawy wegetatywne, takie jak przyspieszone bicie serca, przyspieszony oddech czy mimowolne oddawanie kału. Leczenie wymaga współpracy właściciela, lekarza weterynarii, behawiorysty i dietetyka. Najczęściej występującymi objawami nerwowymi są: lęk, depresja, agresywność, zachowania stereotypowe i syndrom kennelowy. Przewlekłe stany lękowe doprowadzają do dużych dolegliwości psychosomatycznych, w tym zaburzeń trawienia. Depresja jest kolejnym krokiem po lęku. Maskuje ona lęk, a objawy powodują osowiałość, brak radości z życia i niechęć do spaceru. Zachowania stereotypowe prowadzą do samookaleczenia, ganiania ogona itp. Objaw jest wyrazem odreagowania, wyładowania napięcia. Jednym z czynników wywołujących to zachowanie może być żywienie.

Jak wpływać na behawior przez dietę?

Zanim przejdziemy do omawiania wpływu żywienia na zachowanie psów, musimy określić, jakimi drogami możemy wpływać na behawior poprzez dietę. Otóż są to dwa kierunki:

  1. Modyfikowanie zaburzeń behawioralnych przez odpowiednie żywienie – zachowanie jest regulowane m.in. przez pewne neuroprzekaźniki, a ich poziom może być uwarunkowany obecnością makro- i mikroelementów, witamin i innych substancji, które występują w karmach. Pożywienie zawierające np. tryptofan i tyrozynę, które są neuroprzekaźnikami serotoniny i katecholamin, bez wątpienia wpływa na funkcjonowanie psa. Co więcej, nie tylko zawartość, ale także biodostępność pewnych aminokwasów warunkują jakość karmy oraz potrafią modyfikować zachowanie i samopoczucie psów w różnych warunkach. Innym przykładem jest oddziaływanie na funkcjonowanie mózgu kwasów tłuszczowych jako elementów układów serotoninergicznego i dopaminergicznego, odpowiadających za możliwości poznawcze.
  2. Eliminowanie zaburzeń behawioralnych wywołanych przez nieprawidłowe żywienie (pod względem zarówno ilościowym, jak i jakościowym) – zmiana zachowania w związku ze złym żywieniem. Chodzi tu przykładowo o ograniczenie ruchu w związku z nadwagą i otyłością, ograniczony dostęp do karmy czy niedobór składników pokarmowych. Z punktu widzenia lekarza weterynarii te problemy występują najczęściej.

Wiemy o tym, że niebagatelny wpływ na rozwój psychiki zwierzęcia mają pierwsze tygodnie życia. Niewiele osób łączy to jednak z błędami żywieniowymi. Tymczasem udowodniono, że wiele antysocjalnych zachowań i nadmiernej agresywności bądź lękliwości u zwierząt może wynikać z niedożywienia matki, która jest wówczas bardziej agresywna w stosunku do swego potomstwa. Niedobory nie tylko ilościowe, ale przede wszystkim jakościowe w żywieniu suk ciężarnych i karmiących modelują możliwości adaptacyjne i poznawcze szczeniąt, a w efekcie zaburzenia u dorosłych psów.

Jak więc widać, optymalne żywienie warunkuje nie tylko zdrowie, ale także prawidłowe zachowanie. 

 

Rys. 1. Zmiana behawioru a błędy żywieniowe

 

Najczęstsze błędy żywieniowe

Najczęstszymi błędami żywieniowymi wpływającymi na problemy behawioralne są:

  • Nieprawidłowe dopasowanie wartości energetycznej dawki pokarmowej do zapotrzebowania – prowadzi to do dwojakiego rodzaju odchyleń – nadwagi bądź otyłości i niedowagi lub wycieńczenia. Oba rodzaje zaburzeń powodują znaczną zmianę w zachowaniu psów – od zmniejszonej ruchliwości i apatii (zwiększona masa ciała) po zachowania agresywne związane z pierwotnym dążeniem do zdobywania pokarmu (przy długotrwałym braku dostępu do jedzenia).
  • Dieta źle zbilansowana pod względem jakościowym i ilościowym (przyczyna niedoborów składników odżywczych). O tym pisałem wcześniej chociażby w przypadku niedoborów aminokwasów czy kwasów tłuszczowych. W tym miejscu zwróćmy uwagę na jakość surowców używanych do produkcji karmy. Często źródłem białka w pożywieniu niskiej jakości jest kukurydza, która zawiera niewielkie ilości tryptofanu i stanowi zagrożenie dla zwierząt wrażliwych na deficyt serotoniny, która odpowiada za kontrolę nastroju i wrażliwość m.in. na ból, dźwięk czy dotyk. Bierze udział w regulacji procesów snu i czuwania, co oznacza, że jej niedobór może prowadzić do zaburzeń snu,  a u młodych utrudnia procesy uczenia i, co równie ważne, jej brak uniemożliwia dobrą pracę terapeutyczną. Z drugiej strony bogate w węglowodany surowce pokarmowe (szczególnie te, które zawierają bezwartościowe lub proste węglowodany) są przyczyną nadmiernej aktywności i nadwrażliwości na bodźce o normalnym nasileniu. Podobne przykłady możemy mnożyć. Jakie jest rozwiązanie? Dokładna analiza etykiet karmy i wybór pod względem nie tylko ilościowym, ale szczególnie jakościowym.
  • Nieodpowiednia częstotliwość i wielkość posiłków. W tym przypadku dochodzi do zmian nerwicowych, tzw. żebrania, a także możliwości poszukiwania pożywienia w terenie. Jeżeli z kolei częstotliwość i wielkość posiłków jest zbyt duża, dochodzi do nadwagi lub otyłości.
  • Nadmierne stosowanie przekąsek i dokarmianie. Konsekwencjami tego błędu są nadwaga, otyłość i zaburzenia przemiany materii.
  • Brak dostosowania diety do wieku, stanu zdrowia czy stanu fizjologic...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Animal Expert"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • Zniżki na konferencje i szkolenia
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy