Dołącz do czytelników
Brak wyników

Terapia behawioralna

29 marca 2018

NR 4 (Marzec 2018)

Problemy behawioralne kota
związane z zachowaniami terytorialnymi

0 57

Deprywacja potrzeb związanych z terytorium, czyli krótko mówiąc – ograniczenie przestrzeni, może być przyczyną wielu problemów behawioralnych, z którymi opiekunowie zgłaszają się po pomoc do behawiorysty.

Bardzo często okazuje się, że to, co opiekunowie postrzegają jako niepożądane zachowanie, w istocie jest normalnym zachowaniem wynikającym z etogramu kota. Oczywiście, nie mówimy o bardzo poważnych zaburzeniach, takich jak depresja, stereotypie czy zachowania kompulsywne. To inna grupa problemów behawioralnych, które mogą znacząco obniżać jakość życia zwierzęcia, my jednak skoncentrujemy się na tym, co dla kota będzie normalne, a dla opiekuna może okazać się nieprzyjemne.

Najczęstsze problemy

W przypadku kotów, które prezentują zachowania wynikające z nierealizowania potrzeb terytorialnych, najczęściej mamy do czynienia z:

  • oddawaniem moczu lub kału poza kuwetą (znakowanie),
  • drapaniem,
  • aktywnością nocną,
  • nadmierną wokalizacją,
  • próbami opuszczenia terytorium,
  • zachowaniami agresywnymi.

Znakowanie jest formą zachowania terytorialnego, kiedy to w naturze zwierzęta pozostawiają ślady zapachowe w określonych miejscach terytorium. Dzięki doskonale rozwiniętemu zmysłowi węchu koty mogą uzyskać wiele przydatnych informacji płynących z oznakowanych miejsc. Ponadto poszczególne osobniki nie muszą fizycznie i bezpośrednio konfrontować się w celu uzyskania wiedzy na temat tego, ile zwierząt patroluje wspólną część terytorium, jaki jest ich status reprodukcyjny, stan zdrowia, a nawet stan emocjonalny. Zawarte w moczu wydzieliny są niezwykle trwałym śladem i sygnałem zapachowym odbieranym również przez narząd lemieszowo-nosowy. Ponadto ślady moczu i kału są cennym sygnałem optycznym.
Podobnie rzecz wygląda w przypadku drapania. Oprócz prozaicznych funkcji, takich jak przeciąganie się czy pielęgnacja pazurów, drapanie może pełnić również bardziej wyrafinowaną funkcję komunikacji, zarówno optycznej (ślady pazurów), jak i węchowej (ślady zapachowe pochodzące z gruczołów rozmieszczonych w przestrzeni między opuszkami). Podobnie jak w przypadku pozostawiania moczu czy kału, ślady powstałe po drapaniu są wyraźnym sygnałem dla innych kotów, które mogą przebywać w okolicy i rutynowo patrolują swoje terytorium kilka lub nawet kilkanaście razy dziennie.

Jak wiadomo, kot wybiera do życia takie miejsce, gdzie czuje się bezpiecznie i gdzie może spełniać wszystkie podstawowe funkcje życiowe. Niekiedy jednak w jego otoczeniu zachodzą istotne zmiany, np. pojawia się silniejszy osobnik lub ludzie, a wtedy, pragnąc uniknąć kontaktu z nimi, kot może zacząć się ukrywać lub – jeśli te bodźce nie znikają i są odbierane jako zagrożenie – zdecydować się na opuszczenie terytorium. Kocury często opuszczają swoje terytorium, podążając za kotkami w rui. Samce zazwyczaj potrzebują o wiele więcej przestrzeni niż samice i ich terytorium często pokrywa się z terytoriami kilku grup tworzonych przez samice odchowujące młode.

Pojawiające się w obrębie terytorium nieznane osobniki są zazwyczaj przeganiane i nierzadko dochodzi do zachowań agresywnych, szczególnie pomiędzy niekastrowanymi samcami. Zachowaniom seksualnym i agresywnym bardzo często towarzyszy specyficzny rodzaj wokalizacji. 

Niemożność realizowania potrzeb terytorialnych, wynikająca z ograniczenia przestrzeni, szczególnie u kotów żyjących w domach, może być przyczyną problemów behawioralnych. Nie możemy również zapominać o tym, że koty zamknięte w mieszkaniu czy w domu często nie wytrzymują dyskomfortu związanego z obecnością innych zwierząt mieszkających z nimi pod jednym dachem czy z bliskością człowieka. Nadmierne zagęszczenie oznacza również naruszenie dystansu ucieczki czy dystansu osobniczego. To tylko może pogłębić problemy ujęte w tabeli.

Kiedy spojrzymy na listę możliwych problemów, już na pierwszy rzut oka widać, że te same zachowania mogą mieć różne podłoże. Z punktu widzenia behawiorysty jest to niezwykle istotna informacja, która pozwala ocenić zwierzę, ustalić przyczynę jego zachowania i pomóc takie zachowanie wyeliminować lub wygasić.

Terytorium

W trakcie codziennego obchodu koty znakują terytorium, najczęściej moczem, rzadziej kałem, lecz również drapaniem przedmiotów i ocieraniem się o nie. Pozostawione w ten sposób ślady optyczne i zapachowe są źródłem informacji dla intruzów chcących wtargnąć na nieswoje terytorium, lecz również swoistym sposobem na dzielenie w czasie wspólnych części terytorium.

Znakowanie jest poważnym problemem dla opiekunów, szczególnie w przypadku samców, których mocz może mieć bardzo nieprzyjemny zapach. Na szczęście kastracja w przeważającej części jest skutecznym rozwiązaniem tego problemu. Ze względu na to, że znakowanie pełni ważną funkcję społeczną, opiekunowie powinni obserwować, gdzie kot oddaje mocz, w jakiej pozycji i na jakie powierzchnie. W przypadku znakowania mamy do czynienia z osobnikiem pobudzonym emocjonalnie, niekoniecznie na skutek stresu, który ustawia się tyłem do znakowanego miejsca (często powierzchnia pionowa, ściana) i strzyka moczem bez względu na to, czy opiekun to widzi, czy nie. Towarzyszy temu charakterystyczne drżenie ogona i przytupywanie tylnymi kończynami. Poza tymi incydentami, koty najczęściej regularnie korzystają z kuwety, żeby załatwiać swoje potrzeby fizjologiczne.

Innym częstym zachowaniem, które możemy wiązać z patrolowaniem terenu i oznaczaniem go, jest drapanie wystających przedmiotów – w naturze są to najczęściej drzewa lub inne przedmioty (np. części ogrodzenia). Kot niewychodzący zwykle przekierowuje te czynności na meble i potrafi dość szybko i poważnie je uszkodzić. Dlatego bardzo istotne jest, żeby zapewnić mu kilka stanowisk do drapania, i to powierzchni zarówno pionowych, jak i poziomych. Zwykle kot będzie również ocierał się o te miejsca, pozostawiając ślady chemiczne – wydzielinę z gruczołów rozmieszczonych wzdłuż ciała. 

Niemożność ucieczki i zakłócony dystans osobniczy mogą wywoływać zachowania agresywne, które najczęściej pojawiają się, kiedy bez przygotowania wprowadzimy do domu nowego kota lub sami będziemy zbyt natarczywi w pieszczotach czy próbach np. noszenia kota na rękach. Pamiętajmy, że ostatnią rzeczą, której potrzebuje zestresowany kot, jest obecność obcego kota na własnym terytorium. Dlatego wzięcie nowego kota nie jest cudownym sposobem na rozwiązanie problemów behawioralnych. Wręcz przeciwnie – najczęściej jeszcze te problemy pogłębia i wywołuje nowe, np. chęć opuszczenia dotychczas zajmowanego terytorium.

Koty dążące do zmiany miejsca pobytu często wokalizują p...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Animal Expert"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • Zniżki na konferencje i szkolenia
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy