Kluczem do zrozumienia zachowania psa jest rozpoznanie jego stanów emocjonalnych. Fundamentem nowoczesnej wiedzy na ten temat jest teoria poliwagalna dr. Stephena Porgesa. Zmienia ona tradycyjne postrzeganie autonomicznego układu nerwowego, wskazując na ewolucyjną hierarchię reakcji na bodźce. W pracy behawioralnej z psem możemy wyróżnić trzy kluczowe systemy:
- System zaangażowania społecznego (Ventral Vagal; brzuszny nerw błędny), który odpowiada za homeostazę i interakcje społeczne. W tym stanie układ przywspółczulny promuje regenerację i plastyczność poznawczą. Pies jest responsywny i zdolny do przetwarzania złożonych informacji. Fizjologicznie objawia się to zmiennością rytmu serca (HRV), miękkim wzrokiem i rozluźnionym ciałem. Jest to tak zwana „strefa zielona”.
- System mobilizacji (Sympathetic, układ współczulny), który aktywuje się w obliczu zagrożenia, generując energię niezbędną do aktywnego działania – walki lub ucieczki. Dominują tu reakcje afektywne, takie jak reaktywność smyczowa czy zachowania dystansujące (szczekanie, warczenie, wyrywanie się na smyczy, szybki oddech). Jest to „strefa czerwona”.
- System immobilizacji/zamrożenia (Dorsal Vaga...