Dołącz do czytelników
Brak wyników

Terapia behawioralna

29 marca 2018

NR 4 (Marzec 2018)

Praca z psem nadpobudliwym
skuteczne wyciszanie

0 504

Nadpobudliwość to bardzo niejednoznaczne określenie zaburzenia behawioralnego. Może mieć różnorakie podłoże – zarówno genetyczne, jak i wyuczone. Pojęcie to jest ściśle związane z pojęciem pobudliwości. Przejawia się wzmożoną aktywnością psychoruchową, nadwrażliwością, przesadnymi reakcjami na bodźce, nawet te o znikomym natężeniu, oraz problemem z habituacją. Psy nadpobudliwe mają problem z odpoczynkiem i wejściem w stan odprężenia.
 

U psów nadpobudliwych często można zaobserwować nieprawidłowości w budżecie czasu. Warto zaproponować opiekunowi notowanie czasu aktywności i odpoczynku psa, a także zwrócić uwagę, czy pies normalnie przesypia noce. Tworząc etogram psa, można z niego wyczytać wiele nieprawidłowości – nadmierne zachowania pielęgnacyjne (grooming), wylizywanie, łapanie ogona i wiele innych.

Pojęcie potrzeby a nadpobudliwość

Najczęstszą przyczyną problemów z nadpobudliwością u psa jest nieznajomość jego potrzeb. Jest wiele ras stworzonych do ciężkiej, długotrwałej pracy. Takie psy są przystosowane do intensywnych działań, zmuszających je do aktywności psychicznej i fizycznej. Głównym błędem, prowadzącym do niezrozumienia psich potrzeb, jest ich antropomorfizacja. Dlatego dla każdego psa warto stworzyć jego osobistą „piramidę potrzeb” (rys. 1), opartą na piramidzie Maslowa1–3. Dwie potrzeby leżące u podstaw, czyli potrzeby natury fizjologicznej i bezpieczeństwa, są niezbędne u wszystkich gatunków. Kolejne są już cechami gatunkowymi, rasowymi i osobniczymi. U psów, jako zwierząt stadnych, na trzecim miejscu będą potrzeby socjalne. Kolejne będą ściśle związane już z rasą i cechami osobniczymi. U wielu ras znaczącą pozycję będą zajmowały takie potrzeby jak: zaganianie, polowanie, żucie, chwytanie i rozszarpywanie. Są to głównie elementy łańcucha łowieckiego psa, które były wzmacniane u poszczególnych ras. I tak np. wiedząc, że pies rasy siberian husky był stworzony do pracy w zaprzęgu, zaś w momencie, kiedy nie był potrzebny, musiał sam sobie upolować zdobycz, możemy być pewni, że ta rasa będzie cechowała się potrzebą znacznego ruchu i stymulacji ze strony środowiska, a także bardzo dużym instynktem łowieckim. Jack russell terrier zaś miał niegdyś bardzo trudne zadanie – polowanie na szczury. Aby być w tym dobrym, musiał się charakteryzować niebywałą czujnością i szybkością, a także silnie zaznaczonym ostatnim elementem łańcucha łowieckiego – zagryzaniem. Łańcuch łowiecki psa jest bardzo długi, składa się z wielu ważnych elementów (rys. 2). U różnych ras poszczególne elementy łańcucha były wzmacniane lub wyciszane. Obecnie u naszych psów domowych wygląda to nieco inaczej (rys. 3), co nie znaczy, że ich potrzeby się zmieniły. Dlatego biorąc tego typu rasę, należy mieć na uwadze jej użytkowość.

 

 

Przygotowanie programu terapeutycznego 

Nie ma jednego uniwersalnego antidotum na nadpobudliwość. Na pewno jednak w pierwszym kroku należy wyeliminować ewentualne podłoże fizjologiczne. Następnie trzeba skupić się na przyczynie i wyeliminować wszystkie elementy mogące wpływać na tę przypadłość, a przede wszystkim zabezpieczyć wszystkie potrzeby psa. Terapia nadpobudliwości jest długotrwałym i złożonym procesem. W celu nauki psa habituacji i odpoczynku należy dobrać odpowiedni zestaw ćwiczeń i manipulacji środowiskowych, tworząc cały program terapeutyczny dostosowany do danego przypadku. Pamiętajmy, że w pierwszej kolejności należy zapewnić psu możliwość zaspokojenia wszystkich potrzeb, co jest pierwszym, kluczowym elementem terapii. Oto kilka przykładowych elementów programu terapeutycznego:

  • Odwrażliwianie – jest to stopniowe wystawianie psa na działanie bodźca wyzwalającego reakcję. Przy odwrażliwianiu bardzo ważne jest, aby każdy następny krok robić tylko wtedy, gdy zwierzę czuje się zupełnie komfortowo na obecnym etapie4.
  • Przeciwwarunkowanie – ma na celu zastąpienie nieprzyjemnej reakcji emocjonalnej na bodziec reakcją przyjemną.

Odwrażliwianie z przeciwwarunkowaniem najczęściej są stosowane jednocześnie. Jest to najlepsza metoda w terapii lęku, jednak sprawdza się także w pracy z psem nadpobudliwym w celu wzmocnienia procesu habituacji. Wystawiamy psa na działanie bodźca, który wywołuje reakcję, po czym nagradzamy każdą próbę wyciszenia.

  • Wzbogacenia środowiskowe są najważniejszym punktem terapii psów nadpobudliwych, ponieważ główną przyczyną frustracji jest zazwyczaj nuda. Dzięki dobrej stymulacji psychofizycznej możemy łatwo ustabilizować emocje psa i walczyć z nudą. Ważne jest jednak odpowiednie dobranie elementów wzbogacających do danego psa. Musimy wziąć pod uwagę rasę psa, jego wielkość, możliwości gryzienia itp. Idealnym rozwiązaniem są zabawki interaktywne – zmuszające do myślenia i manipulacji. Dobrze jest także zrezygnować z miski i dzienną dawkę karmy, którą pies normalnie dostaje, podawać w zabawkach interakcyjnych, kongach, kulach smakulach itp. Można również rozsypywać psu karmę w trawie i na podłodze, co sprawi mu ogromną radość, jednak tego typu rozwiązanie wzbudzi w psu chęć poszukiwania i może zacząć podjadać na spacerach.
  • Zapewnienie odpowiedniej dawki ruchu (bieganie, spacery, zaprzęgi, sport). Jak już zostało wcześniej powiedziane, ruch jest jedną z podstawowych potrzeb psa. Jego łańcuch łowiecki jest bardzo złożony i wymagający. Dlatego też należy zapewnić psu odpowiednią dawkę ruchu i wysiłku fizycznego, jednocześnie pamiętając o tym, aby każdą aktywność kończyć wyciszeniem psa. Istotne jest puszczanie psa ze smyczy, aby mógł swobodnie biegać. Spacer na smyczy jest niezwykle nudny dla psa – jakościowo 30-minutowy spacer na smyczy można przeliczyć mniej więcej na 10–15 minut swobodnego biegania. Aby spacer na smyczy był w miarę atrakcyjny, należy pozwolić psu węszyć oraz wybierać możliwie różne trasy spaceru, nigdy nie wracając tą samą drogą.
  • Nosework – obecnie bardzo popularna dyscyplina sportowa, wywodząca się ze szkoleń psów policyjnych, polega na detekcji konkretnych zapachów. Jest to świetna metoda w pracy z psem nadpobudliwym – z kilku powodów. Po pierwsze, pies, jako zwierzę makrosmatyczne (dla którego węch jest kluczowym zmysłem)5, głównie wykorzystuje właśnie ten zmysł do eksploracji. Po drugie, praca węchowa jest niesamowicie wymagająca i męcząca, dzięki czemu dobrze pożytkujemy niespożytą energię naszego psa. Po trzecie, co najważniejsze, praca węchowa stymuluje nie tylko fizycznie, ale przede wszystkim psychicznie, a także zmusza do rytmicznej, systematycznej pracy na równym poziomie emocjonalnym.
  • Wyciszanie psa przed wyjściem – ważne jest, aby nie pobudzać psa przed naszym wyjściem. Lepiej zająć go czymś innym, np. zostawiając mu duże gryzaki...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Animal Expert"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • Zniżki na konferencje i szkolenia
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy