Dołącz do czytelników
Brak wyników

Opieka i pielęgnacja

19 lipca 2021

NR 24 (Lipiec 2021)

Zoofarmakognozja stosowana jako metoda wspierająca zdrowie psów – Część 2

12

Zoofarmakognozja stosowana (ang. Applied Zoopharmacognosy – AZ) to sposób wspierania zwierząt poprzez oferowanie im biologicznie aktywnych związków pochodzenia roślinnego. Metoda ta opiera się na zjawisku samoleczenia, obserwowanego u wielu organizmów od tysięcy lat.

Samoleczenie polega na naturalnym dążeniu do fizycznej i psychicznej homeostazy, czyli „wrodzonej” umiejętności wybierania substancji naturalnych odpowiadających na aktualne potrzeby danego osobnika. Obecnie zwierzęta towarzyszące człowiekowi żyją na ogół w środowisku dość ubogim w roślinne związki aktywne, dlatego wykorzystanie metody AZ wydaje się odpowiednim wsparciem na drodze przywracania im pełni zdrowia1. AZ oferuje pełen wachlarz substancji aktywnych biologicznie, wśród których można wyróżnić:

POLECAMY

  1. Fitonutraceutyki – czyli produkty pochodzenia roślinnego (na ogół, ale nie zawsze, w formie sproszkowanej), którym przypisuje się działanie zarówno odżywcze, jak i prozdrowotne i regulacyjne. Nutraceutyki występują w formie samodzielnych składników pokarmowych, suplementów diety lub jako element produktów spożywczych. Produkty te podawane są w celu wzmocnienia organizmu i uzupełnienia niedoborów odżywczych lub oczyszczenia przewodu pokarmowego ze szkodliwych substancji (takich jak źle strawiona karma lub przypadkowo połknięte ciało obce). 
  2. Ekstrakty roślinne takie jak hydrolaty i olejki eteryczne, które są bogate w metabolity drugiego rzędu, ale nie posiadają żadnych wartości odżywczych.

Jak wygląda pełna sesja AZ? 

Działając terapeutycznie w zakresie możliwości AZ, przyjęty został pewien schemat postępowania z pacjentem, który niczym małe dziecko nie powie nam słowami, gdzie tkwi problem. Schemat ten może ulegać pewnym modyfikacjom w zależności od zwierzęcia, jego historii, miejsca jego pobytu (np. dom czy schronisko) oraz bieżących reakcji psa. Kompletna sesja AZ składa się z następujących elementów:

Wywiadu, którego celem jest poznanie pełnej historii zwierzęcia – dotyczy on zarówno schorzeń cielesnych, jak i ewentualnych problemów behawioralnych (które często są wynikiem dyskomfortu odczuwanego przez zwierzę). Zebranie informacji na temat stanu fizjologicznego i psychicznego psa pozwala ustalić, w jaki sposób rozpocząć spotkanie, na co zwrócić szczególną uwagę, czego ewentualnie się wystrzegać (np. w pracy z sukami ciężarnymi należy zachować ostrożność przy użyciu ekstraktu CO2 z arniki – Arnica montana, gdyż jego spożycie może wywołać skurcze macicy).

Oferowania nutraceutyków w specyficzny i typowy dla AZ sposób, a mianowicie wszystkie środki powinny zostać zwierzęciu udostępnione jednocześnie, lecz w osobnych naczyniach. Takie postępowanie pozwala psom zdecydować, zgodnie z teorią wzmocnienia sensorycznego, nie tylko o tym, jaki związek jest im potrzebny, ale też w jakiej ilości chcą go pobrać. Warto zaznaczyć, że wybór tych związków przez psy nie jest powodowany uczuciem głodu i nie wiąże się z poborem podstawowych składników odżywczych, takich jak białko ogólne, tłuszcze i węglowodany, lecz spowodowane jest koniecznością uzupełnienia niedoborów witamin, minerałów, aminokwasów limitujących czy innych związków wspierających metabolizm zwierzęcia, czyli związków ułatwiających organizmowi powrót do wewnętrznej homeostazy.

Oferowania ekstraktów roślinnych bez wartości odżywczych.

Zachowanie wszystkich trzech etapów sesji jest ważne z kilku powodów. Po pierwsze, taki tryb postępowania pozwala na indywidualne podejście oraz działanie z poszanowaniem dla wyborów dokonywanych przez zwierzę. Po drugie, podczas przeprowadzania wywiadu dajemy zwierzęciu szansę na oswojenie się z nową osobą w otoczeniu. Po trzecie, oferowanie nutraceutyków przed zastosowaniem np. olejków eterycznych pozwala na weryfikację problemów cielesnych, których często właściciel nie jest świadomy, zaś obserwacja zachowania zwierzęcia przy podejmowaniu decyzji (np. co do kolejności wyboru konkretnych suplementów) dostarcza informacji, w jakim stanie się ono realnie znajduje.

Oczywiście, nutraceutyki są dostępne dla zwierzęcia w czasie całej sesji, gdyż zdarza się, że zwierzęta wracają do wcześniej wybranych lub pominiętych suplementów w celu uzupełnienia niedoborów substancji aktywnych. Zapotrzebowanie na te dodatkowe elementy jest zmienne i ściśle zależy od aktualnego stanu fizjologicznego zwierzęcia. \

Czy wiesz, że..

Działając terapeutycznie w zakresie możliwości zoofarmakognozji stosowanej, należy przyjąć pewien schemat postępowania z pacjentem, który niczym małe dziecko nie powie nam słowami, gdzie tkwi problem. Schemat ten może ulegać pewnym modyfikacjom w zależności od zwierzęcia, jego historii, miejsca jego pobytu (np. dom czy schronisko) oraz bieżących reakcji psa. 

CO MOŻNA PROPONOWAĆ?

Do najczęściej oferowanych suplementów i produktów odżywczych należą: 

  • Spirulina (Spirulina maxima) – to alga będąca źródłem łatwostrawnego białka o wysokiej wartości biologicznej (czyli bogatego w rzadko występujące aminokwasy), witamin z grupy B, wit. C i E oraz mikroelementów, takich jak żelazo. Jest to roślina chętnie pobierana zwłaszcza przez przedstawicieli „wodnych” ras psów (np. retrivery), jednakże ze względu na występujące w niej w dużym stężeniu puryny powinna być stosowana bardzo ostrożnie u osobników dotkniętych hiperurykozurią, czyli genetyczną chorobą metaboliczną wykrywaną przede wszystkim u dalmatyńczyków (100% osobników cierpi na tę mutację, gdyż związana jest z typem umaszczenia), ale też u innych ras (np. buldogów, rosyjskich czarnych terrierów, amerykańskich staffordshire terierów). Spirulina w postaci wysuszonej jest często wybierana przez zwierzęta cierpiące na choroby stawów i choroby autoimmunologiczne, takie jak alergia oraz nadczynność i niedoczynność tarczycy. Ponadto badania udowodniły, że spirulina nie tylko stymuluje układ odpornościowy, ale także wpływa pozytywnie na regenerację neuronów w mózgu po przebytym udarze oraz przyspiesza oczyszczanie się organizmu narażonego na długotrwałe promieniowanie3.
  • Młody jęczmień (Hordeum vulgare) – to roślina charakteryzująca się niezwykłym bogactwem pełnowartościowego białka oraz witamin (m.in. z grupy B), a także minerałów takich jak magnez, wapń, mangan, potas, fosfor, cynk czy selen. Ten suplement jest istotnym wsparciem dla zwierząt wykazujących zachowania lękowe i nadaktywnych; często wybierana wspólnie z owocami dzikiej róży, gdyż wit. C zwiększa przyswajalność bioskładników zawartych w młodym jęczmieniu4.
  • Sproszkowane owoce dzikiej róży (Rosa canina) – owoce dzikiej róży znane są przede wszystkim jako źródło antyoksydantów wspierających układ odpornościowy. Produkt ten wybierany jest także przez zwierzęta cierpiące na niedokrwistość oraz problemy stawowe. Jak pokazują badania, witami-na C służy jako kofaktor enzymów odpowiedzialnych za stabilizację włókien kolagenu, a także bezpośrednio pobudza syntezę kolagenu przez aktywację syntezy prokolagenu5.
  • Korzeń lukrecji gładkiej (Glycyrrhiza glabra) – sproszkowana lukrecja charakteryzuje się unikatowym, słodkawym smakiem z czasem przechodzącym w gorycz. Jest to lecznicza bylina doceniana już w starożytności. Jej aktywność biologiczna wynika przede wszystkim z obecności saponin triterpenowych o działaniu wykrztuśnym, antybakteryjnym, przeciwzapalnym, modulującym aktywność układu hormonalnego, flawonoidów (wpływających rozkurczowo na mięśnie gładkie oskrzeli i przewodu pokarmowego) oraz kumaryn. Z powodu swoich właściwości ten nutraceutyk często jest wybierany przez zwierzęta po sterylizacji. Ze względu na wysoki biopotencjał lukrecji niezwykle istotne jest pozwolenie zwierzęciu na samodzielny dobór dawki terapeutycznej, gdyż przedawkowanie tego suplementu może powodować obrzęki, zawroty głowy, hipokaliemię, zaburzenia rytmu serca i ostrą niewydolność nerek6.
  • Korzeń hakorośli (Harpagophytum spp.) – roślina popularnie zwana czarcim pazurem, posiada właściwości przeciwzapalne i przeciwbólowe. Ponadto hamuje ekspresję czynnika transkrypcyjnego NF-kB, regulującego m.in. odpowiedź immunologiczną organizmu. Chętnie wybierany w stanach zapalnych układu kostno-ścięgnowego. Ze względu na zawartość tanin może być wybierany także w celu zwalczania pasożytów układu pokarmowego7.
  • Macerat z liści żywokostu lekarskiego (Symphytum officinale) – w składzie tej pospolitej rośliny można wyróżnić substancje takie jak alantoina, kwas alantoinowy, kwas kawowy, kwas chlorogenowy czy kwas asparaginowy oraz śluzy. Pomaga ona w leczeniu stłuczeń tkanek miękkich i urazów kostno-stawowych. Wykazuje właściwości przeciwzapalne (nie tylko wobec elementów kostno-stawowych, ale także w obrębie płuc i żołądka) i działa przeciwbólowo. W tradycyjnej medycynie ludzkiej często używany był korzeń tej rośliny, który posiada podobne właściwości prozdrowotne, lecz także większą niż w liściach zawartość hepatotoksycznych alkaloidów pirolizydynowych. Dlatego obecnie nie zaleca się stosowania maceratu z korzenia żywokostu do użytku wewnętrznego. Bazę maceratu z liści żywokostu stanowi olej roślinny, dlatego także w tym przypadku trzeba pamiętać o zasadzie oferowania, pozostawiając zwierzęciu wybór co do dawki. Ponadto w przypadku psów wykazujących problemy z trawieniem tłuszczów należy myśleć także o wsparciu trzustki i wątroby poprzez zaoferowanie odpowiednich olejków eterycznych wspomagających pracę tych narządów, takich jak olejek z grejpfruta, cynamonu czy nasion marchwi8.
  • Olej kokosowy (Cocos nucifera) tłoczony na zimno – olej kokosowy nie jest traktowany przez psy jako pożywienie, lecz jako nutraceutyk i dlatego (podobnie jak wszystkie wcześniej wymieniane substancje) nie powinien być dodawany do jedzenia. Olej kokosowy jest często wybierany przez psy, które chcą oczyścić swój przewód pokarmowy z niestrawialnych obiektów, z pasożytów lub ze szkodliwych mikroorganizmów. Olej kokosowy zawiera ponad 90% nasyconych kwasów tłuszczowych o właściwościach przeciwwirusowych, przeciwgrzybiczych i przeciwbakteryjnych9.

Większość z wymienionych powyżej produktów dostępna jest w postaci sproszkowanej, dlatego przed podaniem powinny one zostać odpowiednio przygotowane, czyli zawieszone w fazie płynnej. Najsilniejsze działanie na organizm występuje wtedy, gdy zostaną przyswojone przez błony śluzowe (czyli jeszcze w pysku), gdyż po połknięciu w żołądku ulegają strawieniu i zmieniają swoje pierwotne właściwości. Zwłaszcza podczas tej fazy procesu bardzo ważne jest, aby zwierzę zawsze miało dostęp do świeżej wody. Czasami psy, zwłaszcza po przeżyciu traumy, psy odratowane czy psy schroniskowe, nie chcą podchodzić do nowych obiektów w ich otoczeniu i próbować oferowanych suplementów, co na ogół wynika ze zbyt wysokiego poziomu stresu. W takim przypadku nie należy zmuszać ich do podejścia ani podstawiać im misek pod pysk, lecz rozpocząć sesję od poprawy ich komfortu psychicznego poprzez zaoferowania np. hydrolatów. Hydrolaty powstają jako produkty uboczne w procesie pozyskiwania olejków eterycznych metodą destylacji parowej (stanowią frakcję wodną). Zawierają one niewielkie ilości związków aktywnych, dzięki czemu są bezpieczne w stosowaniu, charakteryzują się delikatnym zapachem i posiadają lekko kwaśne pH. Wody roślinne wpływają na aktualny stan emocjonalny, w jakim znajduje się zwierzę, pomagają mu nabrać zaufania do człowieka lub nowego nieznanego otoczenia.

Dlatego najczęściej zaleca się, aby spryskiwać wodą ręce i ubranie człowieka, ewentualnie elementy otoczenia, w celu zamaskowania własnego zapachu. Absolutnie nie powinno się pryskać hydrolatem bezpośrednio na ciało zwierzęcia, zgodnie z zasadą oferowania i wolnego wyboru. Można natomiast zaproponować zwierzęciu wodę aromatyczną pochodzącą ze sprawdzonego źródła do picia.

Trzeci etap sesji polega na oferowaniu naturalny...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Animal Expert"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • Zniżki na konferencje i szkolenia
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy