Dołącz do czytelników
Brak wyników

Terapia behawioralna

23 maja 2018

NR 5 (Maj 2018)

Znaczenie psich i kocich przedszkoli

0 357

Psie i kocie przedszkola odgrywają ważną rolę w procesie socjalizacji zwierząt od najwcześniejszego etapu ich życia. Zwierzęta mają tam okazję uczyć się wykonywania podstawowych poleceń, a także prawidłowych zachowań czy unikania niepożądanych reakcji.

To, że nie dziwi nas pomysł pójścia do psiego przedszkola z naszym młodocianym pupilem, zawdzięczamy Ianowi Dunbarowi, pochodzącemu z Wielkiej Brytanii lekarzowi weterynarii i behawioryście, który zrewolucjonizował zasady i metody szkolenia, propagując metodę polegającą na wprowadzeniu nagród i unikaniu bolesnych metod karania. Jako pierwszy zwrócił uwagę na to, jak ważne jest rozpoczęcie procesu wychowania i nauki szczeniaka, by otrzymać dobrze funkcjonującego w społeczeństwie psa, i jak można to zrobić w sposób niepowodujący niepotrzebnego bólu czy stresu. Trzydzieści lat temu w San Francisco, w należącej do niego Sirius Dog Academy, zaczął zmieniać zasady wychowania szczeniąt.

Czym skorupka za młodu nasiąknie…

Wpływ tego człowieka na to, jak teraz szkolimy i postrzegamy psy, jest ogromny, i dzięki niemu właśnie idea psich przedszkoli rozprzestrzeniła się po świecie. Dzisiaj nikogo nie dziwi to, że zaczynamy wychowywać i szkolić psy na tak wczesnym etapie. Wprost przeciwnie – mało jest osób, które nie doceniłyby korzyści, jakie wynikają z zajęć, których głównymi zadaniami są socjalizacja i przygotowanie psa do życia wśród ludzi, a także nauka radzenia sobie w sytuacjach, z jakimi przyjdzie mu się mierzyć, oraz, co równie ważne, edukowanie opiekunów. Ten aspekt uczestniczenia w zajęciach w psim przedszkolu jest ważny zwłaszcza dla osób, które mają pierwszego w swoim życiu psa i znikomą lub wręcz żadną wiedzę o nim.
Dlaczego tak ważne jest rozpoczęcie nauki na tak wczesnym etapie?
Ponieważ psy są zwierzętami obligatoryjnie społecznymi, powinny potrafić komunikować się z innymi przedstawicielami swojego gatunku oraz ludźmi i vice versa – ludzie powinni posiadać przynajmniej podstawowe informacje na temat swoich podopiecznych i tego, jak się z nimi porozumiewać. Część tych umiejętności jest dziedziczona przez psy i wynika na przykład z typu, w jakim jest pies, ale wielu rzeczy możemy psa nauczyć. I nie chodzi tu tylko o wykonywanie podstawowych poleceń, ale także, co bardziej istotne, o nauczenie prawidłowych, niepowodujących konfliktów czy niepożądanych reakcji zachowań.

Graniczny 18. tydzień życia

O tym, jak ważne są wczesna i późna socjalizacja, wie już większość opiekunów psów, ale jak ją właściwie przeprowadzić? Badania wykazały, że do 
ok. 49. dnia życia szczenięta poznają świat bez obawy i wszystkie nowe zjawiska i sytuacje budzą zaciekawienie, a nie strach. Po 49. dniu pojawia się faza unikania ryzyka, kiedy to szczenię zaczyna postrzegać świat przez pryzmat strachu, a wszystko, co nowe, jest raczej przerażające niż ciekawe. Jak łatwo wyliczyć, czas ten przypada na okres, kiedy szczenięta pozostają jeszcze z matką, więc ciężar wczesnej socjalizacji spoczywa na hodowcy. O ile na to, jak zachowa się hodowca czy opiekun suki i jak przeprowadzi szczenięta przez ten okres, nie mamy wpływu, to już okres późnej socjalizacji leży w naszych rękach. Do 18. tygodnia życia szczenięta ciągle uczą się komunikacji z innymi psami i ciągle są receptywne na nowe bodźce. I to ten okres powinniśmy maksymalnie wykorzystać, by pokazać szczeniakowi, który z gniazda wychodzi na świat, na czym będzie polegać jego życie. Zdając sobie sprawę ze złożoności środowiska, w jakie trafi, powinniśmy zadbać o prawidłowe wprowadzenie go w świat ludzkiej cywilizacji. Odpowiednio zorganizowane zajęcia w psim przedszkolu uczą prawidłowego zachowania, reagowania na bodźce i sytuacje, w jakich pies znajdzie się w dorosłym życiu. Psie przedszkole dostarcza możliwości spotkań z przedstawicielami swojego gatunku, podnoszenia umiejętności komunikowania się z nimi za pomocą mowy ciała, mimiki i głosu oraz podnoszenia tych umiejętności poprzez podglądanie i naśladowanie innych psów. Szczenięta uczą się również interakcji z innymi osobami poprzez kontakt z opiekunami pozostałych zwierząt. Nabycie tych umiejętności podnosi pewność siebie, zmniejsza lękliwość i pozwala unikać konfliktów w późniejszym życiu.

Nauka przez zabawę

Główną zasadą, która powinna przyświecać organizatorom psich przedszkoli, jest pozyskiwanie wiedzy i kompetencji w atmosferze zabawy. W procesie nauki w psim przedszkolu wprowadzamy np. umiejętność przerywania zabawy na prośbę opiekuna i wykonania prostych poleceń, np. „siad”, „zostaw”, „patrz na mnie”, „do mnie” – z naciskiem na nagradzanie poprawnego zachowania, a ignorowanie pomyłek i niestosowanie awersyjnych technik szkoleniowych. Absolutnie nie stosujemy kolczatek, dławików, krzyków i kar fizycznych, ponieważ mogą one spowodować efekt odwrotny do zamierzonego, czyli spowodować strach czy wycofanie szczenięcia. A nie o takie emocje chodzi. Zadaniem psiego przedszkola jest wprowadzenie w świat zrównoważonego osobnika, dla którego spotkanie z obcym psem nie będzie powodem do agresywnego zachowania, a obcy ludzie pojawiający się w naszym domu będą witani w sposób przyjazny. Psa, który pozwoli na manipulację swoim ciałem, pozwoli na dotykanie uszu, sprawdzanie zębów czy wycieranie łap. Zajęcia mają również na celu habituację, czyli lekceważenie niezagrażających bodźców. Pojawienie się w przedszkolu ludzi o zróżnicowanym wyglądzie czy sposobie poruszania się (chodzących o lasce, w kapeluszu, kapturze czy na wózku, poruszających się w podskokach, machających rękami itp.) nauczy psa ignorowania tego typu zjawisk w przyszłości, a zapoznanie się z dźwiękami czy przedmiotami, które mogą budzić strach w tak wczesnym wieku, zminimalizuje możliwość pojawienia się tych emocji na późniejszym etapie życia. Niektóre przedszkola organizują zajęcia w terenie i bezpośredni kontakt z bodźcami, które mogą powodować obawy, co również jest dobrą praktyką – ale pod warunkiem, że nie narazimy psa na strach z powodu natężenia bodźca.

Specyfika kocich przedszkoli

W przypadku kotów powszechnie funkcjonującym poglądem jest ten, że są one samotnikami i pewnie dlatego wiele osób uważa je za zwierzęta niechętnie i niełatwo socjalizujące się z innymi przedstawicielami tego samego gatunku, nie wspominając o wspólnym mieszkaniu i przyjaznych interakcjach z innymi kotami i głębokich relacjach z ludźmi. Czy w związku z tym tworzenie kocich przedszkoli jest przedsięwzięciem z góry skazanym na porażkę? Wydaje się, że nie, jeśli spojrzymy na problem nieco szerzej i spróbujemy wyobrazić sobie kocie przedszkole jako kompleksowy program mający na celu nie tylko budowanie relacji społecznych kota z ludźmi, innymi kotami i psami, lecz przede wszystkim jako okazję do przeszkolenia opiekunów do codziennego obcowania z kotem i zaangażowania lekarzy weterynarii i personelu lecznic do współpracy z kotem, jego opiekunem i behawiorystą. Historia kocich przedszkoli jest niedługa, a wszystko zaczęło się w Australii za sprawą dr Kersti Seksel, która w odpowiedzi na rosnące zapotrzebowanie ze strony opiekunów kotów w latach 90. ubiegłego wieku stworzyła w Australii odpowiednik psich przedszkoli, jednak, ze względu na różnice w funkcjonowaniu tych zwierząt, zdecydowała się bardziej skupić się na edukowaniu opiekunów niż na zadaniach wynikających z konieczności socjalizacji.

Główny cel procesu socjalizacji

Zasadniczym celem procesu socjalizacji w programie psich czy kocich przedszkoli jest zapobieganie poważnym problemom behawioralnym w przyszłym życiu z naszymi zwierzętami. To jest cel nadrzędny, chociaż różnice międzygatunkowe oraz zróżnicowane pozycje społeczne psa i kota sprawiają, że instytucja pod nazwą „przedszkole” będzie miała diametralnie różne założenia i cele do osiągnięcia w przypadku psów i kotów. Jednak w obu przypadkach możemy założyć, że – aby wychować zwierzę uodpornione na stres, tolerujące inne osobniki ze swojego gatunku oraz spoza niego i by wytworzyć głęboką więź również z człowiekiem – powinniśmy wykorzystać okres wrażliwości zwierząt, kiedy stają się one receptywne na bodźce pochodzące nie tylko od matki i reszty miotu, ale również ze świata zewnętrznego.
W przypadku kotów mówimy obecnie o przełomowym dla dalszego życia siódmym tygodniu. To właśnie wtedy rozpoczyna się okres unikania ryzyka u tych zwierząt i kocięta...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Animal Expert"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • Zniżki na konferencje i szkolenia
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy