Dołącz do czytelników
Brak wyników

Profilaktyka zdrowotna i diagnostyka

22 marca 2019

NR 10 (Marzec 2019)

Zatrucia roślinami u psów i kotów

0 178

W świecie zwierząt zatrucia roślinami zdarzają się dość często. Niebezpieczne dla zwierząt rośliny występują niemal wszędzie w naszym otoczeniu, także w domu. Zatrucie u czworonogów może wywołać zarówno zjedzenie rośliny, jak i wypicie wody, w której się znajduje.

Większość zwierząt instynktownie potrafi rozpoznać trującą roślinę i po skubnięciu listka nie zbliża się już do niej ponownie. To właśnie dlatego rośliny produkują toksyny – aby zwierzęta ich nie spożywały i nie niszczyły. Jest to ich forma obrony przed roślinożercami. Jednak nie zawsze zwierzę reaguje prawidłowo. Najczęstsze przypadki zatruć roślinami odnotowywane są wśród szczeniaków i kotów, które bywają szczególnie zaciekawione nową rośliną czy kolorowym kwiatem. Często też zjadanie rośliny wynika z nudy bądź nadmiernego, spaczonego łaknienia. Również podczas skubania trawy, co u niektórych psów i kotów jest fizjologicznym zachowaniem mającym na celu oczyszczenie przewodu pokarmowego, może dojść do omyłkowego połknięcia trującego chwastu. Także w domu, z racji braku dostępu do trawy, zwierzę – chcąc sprowokować wymioty – może zacząć podskubywać roślinę doniczkową. Literatura podaje także przypadki zatruć w ziołolecznictwie stosowanym wśród czworonogów.
Rośliny różnią się między sobą przede wszystkim substancjami trującymi. Szkodliwość roślin, czas działania toksyny oraz czas, po jakim pojawią się objawy, są bardzo zmienne i zależą od rodzaju i ilości substancji trującej. Również ich stężenie w poszczególnych częściach: kwiatach, liściach, łodygach, nasionach czy korzeniach jest bardzo zmienne. Bywa, że szkodliwa jest tylko bulwa korzeniowa, ale najczęściej to cała roślina może zaszkodzić. Często rośliny pochodzące z tej samej rodziny mają podobne substancje trujące i wywołują podobne objawy u czworonogów. Niektóre trucizny nawet w bardzo małych dawkach mogą być szkodliwe dla psów i kotów. Należy również pamiętać, że spożycie jakiegokolwiek materiału roślinnego może powodować wymioty i zaburzenia żołądkowo-jelitowe w wyniku podrażnienia przewodu pokarmowego. Rośliny uważane za potencjalnie nietoksyczne lub mało toksyczne, a wywołujące tylko niewielkie objawy żołądkowe, także nie powinny być dostępne do spożycia dla zwierząt.

Objawy zatrucia

Najczęstsze objawy zatrucia to te wynikające z dysfunkcji i zapalenia układu pokarmowego, czyli wymioty, biegunka i bóle jamy brzusznej. Często w wyniku drażniącego działania toksyn obserwuje się obrzęki i bolesność okolicy jamy ustnej i języka wraz z nadmiernym ślinieniem się zwierzęcia. Część trucizn może wywołać zaburzenia pracy ośrodkowego układu nerwowego i zaburzenia pracy serca (arytmię, bradykardię), a w konsekwencji zaburzenia oddychania, wstrząs czy śpiączkę. Niektóre rośliny wywołują objawy przedawkowania atropiny, porażając pracę układu przywspółczulnego. Dermatozy, podrażnienia skóry, wysypki powstają pod wpływem toksycznych substancji drażniących skórę, wydzielanych na zewnątrz rośliny (np. na listkach u pokrzywy). Także podrażnienia oczu i zapalenia spojówek nie należą do rzadkości. Jak podaje literatura, przypadki śmiertelne są dość rzadkie, jednak istnieje taka możliwość w szczególności w sytuacji, gdy pomoc medyczna nie nadchodzi w porę, a pacjent otrzymał letalną dawkę trucizny.
Objawy zatrucia zależą przede wszystkim od rodzaju roślinnej trucizny oraz od jej ilości wchłoniętej w obrębie przewodu pokarmowego. Często zwierzęta po zjedzeniu niewielkiej ilości trującej rośliny zaczynają wymiotować lub mają biegunkę, w wyniku czego unikają dalszego wchłaniania toksyn w obrębie przewodu pokarmowego. Jest to jak najbardziej właściwa reakcja organizmu zwierzęcia na truciznę, jednak nie zawsze ten naturalny odruch jest skuteczny. Niektóre substancje toksyczne nie wywołują silnych wymiotów, choć ich negatywne skutki możemy zauważyć już w kilkanaście minut po spożyciu. Co gorsza, część trucizn wywołuje objawy kliniczne dopiero po dłuższym czasie – po kilku dniach, a nawet tygodniach. Należy również pamiętać, że obraz zatrucia będzie zależał także od kondycji zdrowotnej psa czy kota, jego wielkości, a przede wszystkim od masy ciała. Mały kotek, który wypije wodę spod lilii, na pewno jest w większym niebezpieczeństwie niż labrador, który zje kwiat lilii. Dodajmy w tym miejscu, że koty w ogóle są szczególnie wrażliwe na działanie toksycznych substancji zawartych w roślinach. Wynika to z ich specyficznego metabolizmu w wątrobie i ograniczonej zdolności glukuronidacji. Okazuje się, że te same substancje toksyczne i w tej samej dawce u psa wywołują zdecydowanie łagodniejsze objawy kliniczne niż u kota. Inaczej mówiąc, dawka toksyczna czy letalna danej substancji (trucizny) może być niższa u kotów niż u innych gatunków zwierząt.

Działania po zatruciu

W przypadku połknięcia rośliny potencjalnie trującej należy jak najszybciej, jeszcze w warunkach domowych, wywołać wymioty (woda utleniona 3% podawana doustnie w dawce 5 ml/kg masy ciała – maksymalnie 30 ml na zwierzę). Pamiętajmy jednak, że wymioty można wywoływać tylko u przytomnego pacjenta i jedynie 
do 2 godzin od spożycia substancji trującej, nie później! Dodatkowo należy podać węgiel w celu związania toksyn z przewodu pokarmowego (2–5 g/kg masy ciała co 4–6 godzin). Węgiel aktywowany przenosi zebrane toksyny przez przewód pokarmowy bez możliwości ich dalszego wchłaniania się. Jest to bardzo istotne postępowanie w przypadku zatruć roślinami trującymi.
Postępowanie w klinice weterynaryjnej polega przede wszystkim na wywołaniu wymiotów i/lub płukaniu żołądka, jeśli wykonanie tych zabiegów jest możliwe. Dalsze działanie to intensywna płynoterapia oraz utrzymywanie (wymuszanie) diurezy. Rozcieńczone toksyny w organizmie stwarzają mniejsze ryzyko uszkodzenia narządów wewnętrznych (nerek, wątroby czy w obrębie przewodu pokarmowego). Przy objawach zapalenia przewodu pokarmowego podaje się leki osłonowe na żołądek (ranitydynę, famotydynę). W niektórych przypadkach konieczne jest podanie atropiny. Odpowiednie leki przeciwwstrząsowe, podtrzymujące diurezę, leki rozkurczowe, przeciwbólowe oraz przeciwdrgawkowe czy przeciwarytmiczne wdrażane są w zależności od objawów występujących u pacjenta. W sytuacji kontaktowego podrażnienia skóry przez toksyny roślinne zaleca się odpowiednią dezynfekcję i umycie podrażnionych części ciała. Kolejno należy zastosować zewnętrznie odpowiednie preparaty miejscowe zawierające glikokortykosteroidy. 
Kolejny ważny aspekt to monitoring parametrów biochemicznych krwi wraz z morfologią. Zalecane jest także badanie moczu. Kontrola parametrów biochemicznych powinna się odbywać co 48 godzin, gdyż niektóre toksyny zawarte w roślinach wywołują uszkodzenia narządów wewnętrznych dopiero po pewnym czasie. Hospitalizacja, stały monitoring czynności życiowych i intensywna terapia pacjenta wymagają zazwyczaj kilku dni w przypadku ciężkich zatruć. Dalsze leczenie i postępowanie zależą od rodzajów powstałych ewentualnych powikłań.
Aby zminimalizować możliwość zatrucia wśród zwierząt, zaleca się ograniczenie dostępu do potencjalnie szkodliwych roślin bądź usunięcie ich z najbliższego otoczenia. Należy także kontrolować to, co psy jedzą na spacerach i wykopują w ogródku oraz czy koty nie wypijają wody spod kwiatów. W razie jakichkolwiek podejrzeń czy niepokojących objawów należy zgłosić się do placówki weterynaryjnej. Każde zatrucie roślinami, w szczególności u kotów, traktowane jest jednakowo –
jako potencjalnie niebezpieczne. Im szybciej rozpoczęta jest intensywna terapia w celu wypłukania substancji toksycznych, tym rokowanie jest lepsze.

Trujące rośliny

Lista roślin trujących na całym świecie jest bardzo długa. Najbardziej znane i najdokładniejsze jest zestawienie większości znanych roślin na stronie amerykańskiej organizacji APCC ASPCA (Animal Poison Control Center & The American Society for the Prevention of Cruelty to Animals). Należy pamiętać, że na każdym kontynencie istnieje inna flora, tak więc zagrożenie trującymi roślinami jest inne. Poniżej przedstawiam 20 najpopularniejszych roślin występujących w Polsce, które mogą zaszkodzić psom i kotom. Są to zarówno drzewa i krzewy ogrodowe, jak i rośliny balkonowe i doniczkowe, cebulowe oraz występujące jako kwiaty cięte. Warto zapoznać się z tą listą, aby w sytuacji, gdy zwierzę spożyje którąś z wymienionych roślin, odpowiednio szybko zareagować.

Lista roślin trujących dla psów i kotów:

Chryzantemy (Chrysanthemum spp.) – silnie toksyczne jedynie dla kotów – ze względu na obecny w nich kwas pyretrowy. Dodatkowo roślina zawiera kwas chryzantemowy. Szkodliwe są wszystkie elementy rośliny, a przede wszystkim kwiaty. Najsilniejsze zatrucia odnotowuje się u młodych kotów, szczególnie poniżej jednego roku życia. Toksyny wywołują objawy ze strony układu pokarmowego, takie jak wymioty i biegunka, ale mogą też pojawić się objawy neurologiczne, tj. drżenia mięśniowe, rozszerzone źrenice, nadpobudliwość, przeczulica. Objawy z układu krwionośnego to częstoskurcz i zaburzenia oddychania. Objawy kliniczne pojawiają się już po kilku godzinach od spożycia, a utrzymują nawet do trzech dni. Pyretryny syntetyczne stosuje się w środkach przeciw ektopasożytom dla innych gatunków zwierząt. Roślina umiarkowanie toksyczna dla psów, wysoce toksyczna dla kotów.

Cis pospolity (Taxus spp.) – roślina silnie trująca. Wszystkie części rośliny zawierają toksyny. Szkodliwe są nawet suche, przycięte gałązki. Jedynie mięsiste czerwone osnówki dojrzałych owoców są jadalne i mają słodkawy smak. Zatruciu towarzyszą takie objawy, jak drżenia, trudności w oddychaniu, wymioty, drgawki, sinica i osłabienie. Przy zatruciu może także pojawić się nagły zgon z powodu ostrej niewydolności serca. Roślina wysoce toksyczna dla zwierząt.

Konwalia majowa (Convallaria majalis) – cała roślina zawiera glikozydy nasercowe. Największe stężenie toksyn znajduje się w kwiatach i nasionach, ale substancje toksyczne stwierdza się nawet w wodzie, w której znajdują się kwiaty. W wyniku spożycia może dojść do zaburzenia rytmu serca, bradykardii oraz spadku ciśnienia. Częste objawy to również wymioty, biegunka, zaburzenia oddychania, dezorientacja i drgawki. R...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Animal Expert"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • Zniżki na konferencje i szkolenia
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy