Dołącz do czytelników
Brak wyników

Trening i szkolenie

17 stycznia 2020

NR 15 (Styczeń 2020)

Wykorzystanie metody Do As I Do w szkoleniu psów

35

Bliskość, w jakiej żyją człowiek i pies, sprawiła, że powstają pomiędzy nimi silne więzi i bliskie relacje, że psy w naturalny sposób rozumieją gesty ludzi, np. wskazywanie palcem czy wzrokiem. Wielu rzeczy jednak psy muszą się nauczyć, a pomaga im w tym umiejętność uczenia się społecznego, wykorzystywana m.in. w metodzie szkolenia Do As I Do (DAID).

Podstawą nawiązywania więzi wśród ludzi jest spoglądanie w twarz – tę umiejętność psy bardzo dobrze opanowały i korzystają z niej w interakcjach z ludźmi. U ludzi spojrzenie w twarz jest rozumiane jako intencja nawiązania kontaktu. Predyspozycja psów do patrzenia w ludzkie twarze jest jedną z tych cech, które umożliwiły nawiązanie tak bliskich relacji między psami a ludźmi. Ta bliskość sprawia, że psy w naturalny sposób rozumieją gesty ludzi, takie jak wskazywanie palcem (pointing) czy wzrokiem. Różne gatunki zwierząt mogą się tego nauczyć, ale nie występuje to u nich naturalnie w wieku szczenięcym. Inną ważną cechą psów jest umiejętność społecznego uczenia się, to znaczy nauki przez obserwację innego osobnika, zarówno swojego, jak i innych gatunków, w tym także człowieka. Uczenie się społeczne to pozyskiwanie informacji lub nabywanie zachowań przez obserwację lub interakcję z innymi osobnikami. Proces uczenia zachodzi wtedy, gdy zdobyta wiedza wykorzystywana jest później, a nie tylko w momencie jej zdobywania. Społeczny sposób uczenia się występuje naturalnie u psów jako zwierząt społecznych.

Rodzaje psich zachowań

Zachowania występujące u psów dzielimy na:

  • zachowania wrodzone, typowe dla gatunku, których żaden osobnik nie musi się uczyć, bo rodzi się już z danym wzorcem zachowania; są to zachowania mocno wdrukowane, np. przynoszenie przez sukę szczeniąt do gniazda na odgłos ich popiskiwania czy charakterystyczna sekwencja polowania; są one mało elastyczne i dlatego bardzo wiarygodne, ponieważ są wywoływane przez ten sam bodziec i zawsze wykonywane w ten sam sposób; są to zachowania kluczowe dla gatunku, które każdy osobnik musi znać od urodzenia, bo uczenie się ich na swoich błędach mógłby przypłacić życiem;
  • zachowania wyuczone indywidualnie zależą od ich wzmocnienia i gdy przynoszą korzyść, są utrwalane, a gdy nie przynoszą korzyści – są wygaszane; są to zachowania bardzo elastyczne i zmieniają się wraz ze zmianą środowiska życia; na bazie tych zachowań opiera się powszechnie stosowany trening psów, np. poprzez warunkowanie klasyczne czy instrumentalne;
  • zachowania społeczne – kształtowane i nabywane przez obserwacje zachowań innych osobników oraz konsekwencji tych zachowań.

Proces uczenia się i zdobywania umiejętności jest złożony i jest mieszanką zachowań wrodzonych, wyuczonych indywidualnie i społecznych, np. szczenięta przewracają się wzajemnie i łapią za gardło. Jest to zachowanie wrodzone. Poprzez zabawę uczą się konsekwencji i kontroli tego zachowania, co jest uczeniem się indywidualnym, a poprzez obserwację postępowania i jego efektów u innych osobników doskonalą swoje umiejętności.
Metoda szkolenia Do As I Do (DAID) wykorzystuje zdolność psów do uczenia się społecznego, czyli do obserwacji i naśladowania zachowań, a także ich umiejętności tworzenia relacji społecznych z ludźmi.

Naśladownictwo funkcjonalne

W metodzie DAID występuje tzw. naśladownictwo funkcjonalne, co znaczy, że pies osiąga ten sam cel i robi to w podobny do człowieka sposób, mimo różnic anatomicznych. Oznacza to, że pies naśladuje różne czynności człowieka, ale może wykonywać je inną częścią ciała, np. człowiek robi coś ręką, a pies pyskiem. Nazwa tej metody szkoleniowej została zaczerpnięta od nazwy protokołu do sprawdzania zdolności naśladowczych różnych zwierząt.
Aby można było przystąpić do uczenia zachowania psa metodą DAID, pies musi potrafić wykonywać komendę „zostań” w pozycji siedzącej lub stojącej (lepiej siedzącej) i sześć różnych innych komend. Ważne, aby komendy dotyczyły takich zachowań, do których można dopasować zachowanie człowieka, 
np. „waruj”, „obrót”, obchodzenie przedmiotu dookoła, „łapa”, „hop”, „przynieś”. Psy można nauczyć wykonywania tych komend dowolnymi metodami pozytywnego szkolenia.

Trzy fazy treningu

Trening metodą DAID składa się z trzech faz:

1 faza – nauka zasady naśladowania z wykorzystaniem znanych psu trzech zachowań, które człowiekowi łatwo zademonstrować, np. przeskoczenie przez drążek, wejście na krzesło czy obrót. 

W tej fazie stosuje się następujące zasady:

  • każdą komendę ćwiczy się dwa razy,
  • wydając komendę, zawsze należy stać w tym samym miejscu, przodem do psa, 
  • jeżeli ćwiczy się z przedmiotami, to muszą one być w polu widzenia psa, po bokach człowieka,
  • po zademonstrowaniu zachowania człowiek musi zawsze wrócić na swoje miejsce, zanim poprosi psa o wykonanie czynności.

Kolejność czynności:

  • komenda „zostań” – pies zostaje w pozycji „siad” na czas demonstracji zachowania przez demonstratora,
  • demonstracja zachowania przez demonstratora, np. przeskoczenie drążka i powrót na swoje miejsce,
  • komenda „Do it”, wydana przez demonstratora,
  • komenda na wykonanie zachowania, którą pies zna, wydana przez demonstratora, np. „hop”,
  • wykonanie zachowania przez psa,
  • nagroda.

Należy wykonywać tylko sześć ćwiczeń w jednej sesji (każda komenda po dwa razy) – ponieważ przy większej liczbie powtórzeń pies może przyjąć „Do it” jako nową komendę na dane zachowanie. Stopniowo należy robić coraz dłuższą przerwę między „Do it” a następną komendą, aż w końcu nie mówić stosowanej dotychczas komendy, np. „hop”, tylko wyłącznie „Do it”. W kolejnych sesjach pies nie będzie czekał na starą komendę słowną, tylko po zaprezentowaniu zachowania przez człowieka i komendzie „Do it” od razu będzie wykonywał zachowanie.
Gdy uda się osiągnąć i ugruntować ten stan, można przejść do drugiej fazy szkolenia. Zwykle następuje to po czterech, pięciu sesjach treningowych.

2 faza  – polega na generalizacji zasady naśladowania z wykorzystaniem sześciu znanych psu zachowań. W drugiej fazie dodaje się trzy pozostałe komendy z sześciu wcześniej przygotowanych. Trening wygląda identycznie jak w fazie pierwszej, a komendy podaje się według takiego samego schematu jak uprzednio. W fazie drugiej stosujemy sześć komend znanych psu, a każdą komendę pies wykonuje dwa razy. W tej fazie powinno się zmieniać miejsce ćwiczeń, ułożenie przedmiotów i demonstratora, ale nie w czasie sesji, tylko z sesji na sesję.

3 faza  – nauka nowych zachowań za pomocą metody naśladowania, a następnie nauka nazwy danego zachowania. W tej fazie kolejność czynności jest inna niż w fazie pierwszej.

Kolejności czynności:

  • demonstracja zachowania przez demonstratora, np. pociągnięcie sznurka,
  • komenda „sznurek”,
  • komenda „Do it”,
  • wykonanie zachowania przez psa,
  • nagroda.

Stopniowo należy robić coraz dłuższą przerwę między nową komendą a komendą „Do it”, aż w końcu nie mówić „Do it”, tylko nową komendę. W tej fazie może być więcej powtórzeń i można naprowadzać psa gestami.
Badania pokazują, że przy stosowaniu jednego treningu w tygodniu z zastosowaniem sześciu powtórzeń w sesji (2 × 3 komendy) pies uczy się szybciej, niż gdybyśmy ćwiczyli codziennie po 18 powtórzeń. 

Tabela 1. Fazy treningu w metodzie DAID
Faza 1 Faza 2 Faza 3 Faza 4
demonstracja zachowania demonstracja zachowania demonstracja zachowania
komenda „Do it” komenda „Do it”
znana psu komenda dotycząca zachowania nowa komenda dotycząca uczonego zachowania  nowa komenda dotycząca uczonego zachowania
wykonanie zachowania wykonanie zachowania wykonanie zachowa...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Animal Expert"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • Zniżki na konferencje i szkolenia
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy