Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dieta i suplementacja

5 października 2017

NR 1 (Wrzesień 2017)

Wpływ diety na choroby przyzębia u kota

0 522

Ponad 80% kotów powyżej drugiego roku życia cierpi z powodu chorób przyzębia. Jest to grupa schorzeń, które często stanowią powód wizyty u lekarza weterynarii. Są też przyczyną utraty apetytu bądź nawet agresji jako reakcji na ból, którego stale doświadcza zwierzę. Jedną z najczęstszych przyczyn tych schorzeń jest niewłaściwa dieta.

W polskich domach żyje ok. 6 mln kotów. Choć świadomość opiekunów rośnie, nadal przeważająca większość nie ma wystarczającej wiedzy na temat prawidłowej opieki nad tymi wspaniałymi zwierzętami. Kot to bezwzględny mięsożerca; aby żyć i prawidłowo się rozwijać, potrzebuje białka pochodzenia zwierzęcego: mięsa, podrobów, mięsnych kości. Cały organizm kota wskazuje na jego mięsożerność: ostre, nieprzystosowane do rozcierania oraz żucia pokarmu zęby, brak enzymu amylazy ślinowej, żołądek prosty, jednokomorowy, o hakowatym kształcie, wydzielający duże ilości kwasu solnego, krótkie jelita oraz krótki czas trawienia treści pokarmowych (2–6 godz.). Rolą lekarzy weterynarii, behawiorystów, dietetyków zwierzęcych i wszystkich osób zaangażowanych w działania na rzecz dobrostanu kotów jest edukacja właścicieli na temat żywienia oraz pielęgnacji, tak aby wcześnie rozpoznawać wszelkie zaburzenia. W poniższym artykule skupimy się na chorobach jamy ustnej, które mogą w istotny sposób wpływać na jakość życia kotów, a nawet przyczynić się do jego znacznego skrócenia. Zdrowie zębów i jamy ustnej to podstawa, ponieważ są to narzędzia, dzięki którym kot może zdobywać pokarm i dbać o higienę. Statystyki alarmują – ponad 80% kotów powyżej drugiego roku życia cierpi z powodu chorób przyzębia. Jest to grupa schorzeń, które często stanowią powód wizyty u lekarza weterynarii. Są też przyczyną utraty apetytu bądź nawet agresji jako reakcji na ból, którego stale doświadcza zwierzę. 

Jama ustna

Jama ustna stanowi pierwszy odcinek przewodu pokarmowego. To w niej zaczyna się proces trawienia poprzez wydzielanie enzymów trawiennych, wchodzących w skład śliny. Jak już wspomniałam, jama ustna kotów jest przystosowana do ściśle mięsożernego sposobu odżywiania się. Znajdują się w niej ostre, tnące zęby. Kocia szczęka i żuchwa mają szeroki zakres rozwarcia oraz stosunkowo mocną budowę kośćca trzewioczaszki. Jama ustna nie służy tylko do przyjmowania pokarmu i płynów – odgrywa ona także istotną rolę w termoregulacji organizmu kota. Tkanki miękkie jamy ustnej pokryte są błoną śluzową. Parowanie wody z błon śluzowych jest podstawowym sposobem oddawania nadmiaru ciepła u tych zwierząt. Po intensywnym wysiłku (szczególnie w upalny dzień) koty często chłodzą się poprzez intensywne ziajanie. Z tego powodu wszelkie zaburzenia dotyczące jamy ustnej, takie jak bolesność czy problemy z ruchomością, wpływają na zdrowie i jakość życia zwierzęcia.

Zęby

Koty rodzą się bezzębne, ale już w pierwszych tygodniach życia wyrzynają się im zęby mleczne. W wieku 6.–8. tygodni kocięta mają pełen zestaw 26 zębów mlecznych. Zęby stałe wyrastają w wieku ok. 24 tygodni. Uzębienie dorosłych kotów to 30 zębów stałych. Wyróżniamy cztery grupy zębów, które są sklasyfikowane w zależności od ich funkcji i budowy. Są to siekacze, kły, przedtrzonowce oraz trzonowce. Dorosły kot posiada 16 zębów umiejscowionych w szczęce i 14 w żuchwie.

Zęby kota są charakterystyczne dla zwierząt mięsożernych: mają niskie ostroguzkowe korony przystosowane do chwytania i rozszarpywania ciała ofiary; brak powierzchni żujących – poza małymi zębami trzonowymi szczęki znajdującymi się na końcu łuków zębowych. Budowa kociej szczęki sprawia, że mają bardzo ograniczoną możliwość rozcierania pokarmu. Z tego powodu koty nie rozgryzają zbytnio zjedzonego pokarmu, a raczej połykają stosunkowo duże kawałki. 

Płytka nazębna

Podstawową przyczyną zapalenia dziąseł oraz paradontozy jest obecność płytki nazębnej na powierzchni zębów. Płytka nazębna składa się z bakterii i ich wydzielin, składników śliny, resztek pokarmowych oraz obumarłych komórek. Szybko gromadzi się ona na gładkiej powierzchni zębów. Mikroorganizmy zasiedlające płytkę nazębną są inicjatorem większości chorób przyzębia. Dodatkowo organizm w reakcji na obecność mikroorganizmów uruchamia reakcje obronne. U osobników zdrowych występuje równowaga między szkodliwym działaniem bakterii na tkanki a układem odpornościowym gospodarza; niedożywienie oraz stres dodatkowo pogłębiają negatywne reakcje organizmu. Małe ilości płytki nazębnej są przez układ odpornościowy kontrolowane i nie dochodzi do powstania zmian chorobowych. Jednakże wzrost ilości płytki i zmiana składu mikroflory bakteryjnej mogą powodować stan zapalny dziąseł. Wszystko dzieje się szybko – nagromadzona płytka nazębna wywołuje w ciągu kilku tygodni stan zapalny dziąseł. W niektórych przypadkach może doprowadzić to do paradontozy.

Mikroorganizmy bytujące w płytce nazębnej produkują dużą ilość różnych rozpuszczających enzymów, aby trawić proteiny gospodarza i inne molekuły – w celu zdobycia pożywienia do rozwoju. Dodatkowo mikroorganizmy te wydzielają liczne metabolity, takie jak amoniak, indol, siarkowodór czy kwas masłowy. Pojawia się nieprzyjemny zapach z pyska zwierzęcia. Powstają stany zapalne, które są przyczyną uszkodzeń tkanek. Do tego kot myjąc się, roznosi nieprzyjemny odór na swoje futerko. Odczuwa ból jamy ustnej oraz dyskomfort, że nie może się umyć. Może stać się osowiały, stracić apetyt. 
Nieusuwana płytka z czasem ulega utwardzeniu solami wapnia i magnezu, tworząc kamień nazębny. Stan chorobowy się pogłębia.

Choroby przyzębia

Choroby przyzębia to termin zbiorczy dla wielu stanów zapalnych dziąseł powiązanych z płytką i kamieniem nazębnym. Choroby przyzębia są konsekwencją reakcji zapalnej w wyniku odkładania się płytki bakteryjnej i działalności bakterii jamy ustnej i są ograniczone do tkanek przyzębia, czyli struktury utrzymującej ząb w zębodole. 

Stadia chorób przyzębia 

  • Zapalenie dziąseł – odpowiedź zapalna dziąsła bez destrukcji tkanek przyzębia. Obecność płytki i nieznaczna ilość kamienia nazębnego, zaczerwienienie brzegu dziąsła, obrzęk części wolnej dziąsła i utrata punktowania jego powierzchni. Trzeba zacząć działać, czyścić zęby mechanicznie, przeanalizować dietę.
  • Wczesne zapalenie przyzębia – gromadzenie się płytki i kamienia poddziąsłowego, formowanie się patologicznej kieszonki dziąsłowej, a w konsekwencji obniżenie się przyczepu dziąsłowego. Jest to ostatnie stadium, w którym zmiany są jeszcze odwracalne.
  • Przewlekłe zapalenie przyzębia – pojawiają się głębokie kieszonki patologiczne ze znaczną ilością złogów poddziąsłowych, dziąsła krwawią przy dotyku, z kieszonek wydobywa się ropa. Następuje recesja dziąseł z odsłonięciem powierzchni korzeni i furkacji. 
  • Ostre zapalenie przyzębia – po osiągnięciu tego stanu obserwuje się dużą ilość kamienia nazębnego, który pokrywa zarówno koronę, jak i odsłonięte korzenie. Obecne są liczne ropnie przyzębia. Zanik dziąsła prowadzi do wypadania zębów. Korzenie zębów tkwią w ziarninie zapalnej. 

Konsekwencje nieleczonych chorób przyzębia

Nieleczone i zaniedbane choroby przyzębia są przyczyną takich komplikacji, jak powstanie przetoki ustno-nosowej, ropnie przyzębia, zapalenia miazgi zęba czy patologiczne złamania żuchwy. Niestety to nie wszystko – infekcje jamy ustnej mogą powodować stany zapalne innych organów. Toczące się procesy zapalne w jamie ustnej i penetracja tkanek okołozębowych przez bakterie stanowią realne zagrożenie dla całego organizmu ze względu na rozprzestrzenianie się infekcji na cały organizm. Może to upośledzać funkcje ważnych narządów wewnętrznych, takich jak wątroba, nerki czy serce. Z tego powodu profilaktyka schorzeń jamy ustnej jest kluczowa dla zachowania zdrowia oraz ogólnego dobrostanu zwierzęcia. Dzieje się tak w wyniku złożonych interakcji i zaburzenia równowagi między oddziałującymi na tkanki przyzębia bakteriami płytki nazębnej a mechanizmami obronnymi organizmu kota. Problem postrzegany przez opiekunów kotów jako wyłącznie estetyczny – odór z jamy ustnej – jest tak naprawdę poważnym problemem zdrowotnym, który ma negatywny wpływ na cały organizm zwierzęcia.

Dbanie o higienę jamy ustnej 

W przypadkach chorób przyzębia nigdy nie dochodzi do samowyleczenia. Badania wskazują, że najskuteczniejszym działaniem jest regularne szczotkowanie zębów przy użyciu odpowiedniej szczoteczki oraz preparatu. Może być to źródłem stresu zarówno dla kota, jak i dla jego opiekuna, dlatego warto stopniowo przyzwyczajać go do tego zabiegu. Dobrym rozwiązaniem na początek są specjalistyczne chusteczki do czyszczenia zębów – są prostsze w użytkowaniu. Kot przyzwyczajony do tego typu zabiegów nie stresuje się w trakcie i jest spokojny. Idealną sytuacją jest nauczenie kota jak najwcześniej, że opiekun sprawdza regularnie stan jego jamy ustnej. Kocięta szybciej przyzwyczajają się do zabiegów pielęgnacyjnych. 

 

Czy wiesz, że…

Rolą lekarzy weterynarii, behawiorystów, dietetyków zwierzęcych i wszystkich osób zaangażowanych w działania na rzecz dobrostanu kotów jest edukacja właścicieli na temat żywienia oraz pielęgnacji, tak aby wcześnie rozpoznawać wszelkie zaburzenia.

 

Bez profilaktyki domowej i uświadomienia opiekuna kota nie ma skutecznej możliwości leczenia. Zapobieganie polega na systematycznej higienie jamy ustnej i prawidłowym żywieniu. 

Wpływ diety

Odpowiednia dieta wspomaga mechaniczne oczyszczanie zębów, a substancje aktywne w niej zawarte decydują o jej skuteczności. Zdrowie jamy ustnej nie może być postrzegane w oderwaniu od ogólnego stanu zdrowia. Odpowiednie odżywianie, zarówno pod względem ilościowym, jak i jakościowym, jest warunkiem prawidłowego funkcjonowania całego organizmu. Dieta, która jest biologicznie odpowiednia do wymagań danego gatunku, nie dość, że pomaga chronić przed takimi schorzeniami, jak otyłość, choroby serca, nerek czy wątroby, może również zapobiegać chorobom przyzębia.

Biologicznie odpowiednia dieta

To dieta, która odpowiada zapotrzebowaniu kota na wszystkie niezbędne składniki pokarmowe i aminokwasy (np. tauryna!). Kot ma najwyższe zapotrzebowanie na białko pochodzenia zwierzęcego ze wszystkich domowych zwierząt. Nie czerpie korzyści z diety roślinnej; białko roślinne jest dla kota niepełnowartościowe, nie ma pełnego profilu aminokwasów. Prawidłowa dieta kota to: BARF, whole prey, franken prey albo wysokomięsne, zbilansowane puszki. Niedobory wapnia, witaminy D, witamin z grupy B negatywnie wpływają na stan jamy ustnej kota. Przykładowo: w stanach niedoboru wapnia w diecie utrzymanie prawidłowego stężenia Ca we krwi zachodzi kosztem zmniejszenia mineralizacji kości wskutek działania parathormonu, wydzielanego przez gruczoły przytarczyczne. Deficyt tego pierwiastka może skutkować efektem kruchych kości. Witamina D uczestniczy w gospodarce wapniowo-fosforanowej oraz w utrzymywaniu prawidłowej struktury i funkcji kośćca. Przyjmowanie pokarmów bogatych w kwasy tłuszczowe omega-3 może zmniejszać pro...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Animal Expert"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • Zniżki na konferencje i szkolenia
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy