Dołącz do czytelników
Brak wyników

Inspiracje

29 marca 2018

NR 4 (Marzec 2018)

Stymulacja umysłowa psa przez nosework

0 427

Troska o potrzeby umysłowe psa jest tak samo ważna, jak dbanie o jego kondycję fizyczną. Doskonale sprawdza się tu nosework – nowa dyscyplina sportowa, która wykorzystując i rozwijając naturalne zdolności węchowe psa, nie tylko zapewnia mu doskonałą zabawę, ale także poszerza jego umiejętności, poprawia skupienie, wycisza i pomaga opanować emocje. Stanowi więc doskonałe urozmaicenie terapii behawioralnej. Na czym więc polega nosework?
 

Psy towarzyszą ludziom od tysięcy lat. Początkowo pomagały naszym przodkom podczas polowań. Z czasem wykonywały coraz więcej różnorodnych prac – od pasienia owiec i ich obrony, przez stróżowanie, aż po ciągnięcie sań i transport zarówno ludzi, jak i ładunków. Obecnie psy spełniają bardzo ważne funkcje w społeczeństwie, pracując jako psy asystujące, przewodniki, terapeutyczne, ratownicze, policyjne czy wojskowe. Jednak zdecydowana większość psów ma obecnie tylko jedno zadanie – umilać czas ludzkiej rodzinie.

Trzeba pamiętać, że wiele psów towarzyszących ludzkim rodzinom przez wieki hodowana była do zupełnie innych zadań. Nie powinien więc dziwić fakt, że coraz więcej psów przejawia rozmaite problemy behawioralne, wynikające z braku zaspokojenia ich naturalnych potrzeb. Jedną z takich podstawowych potrzeb jest węszenie. Utrzymanie równowagi pomiędzy wysiłkiem fizycznym a umysłowym psa jest bardzo ważnym czynnikiem w zachowaniu jego dobrostanu. Wielu opiekunów psów skupia się na zaspokojeniu ich potrzeb fizycznych, zapominając o potrzebach umysłowych. W efekcie poprawiają tylko kondycję psa, co sprawia, że ma on jeszcze więcej sił na prezentowanie zachowań niepożądanych. Z pomocą przychodzą nam opisane we wcześniejszych artykułach zabawy węchowe oraz nosework.

Historia noseworku

Nosework to stosunkowo młoda dyscyplina sportowa, wywodząca się z pracy użytkowej psów policyjnych wyszukujących materiały wybuchowe czy narkotyki. Najstarszą organizacją zrzeszającą sympatyków tego sportu jest powstała w USA w połowie pierwszej dekady XXI wieku National Association of Canine Scent Work (NACSW), później dołączył się United Kennel Club (UKC) Nosework, a w 2013 roku kanadyjski Sport Detection Dog Association (SDDA).

W naszym kraju w 2016 roku powstało stowarzyszenie Nosework Polska. Rok później założono Nose Work Club Polska. Oba te stowarzyszenia zajmują się promocją tego nowego sportu kynologicznego w Polsce. Niestety, każde działa oddzielnie i ma swoje własne przepisy dotyczące organizacji i przebiegu zawodów. Nosework Polska oparło regulamin na zasadach przyjętych wcześniej przez Czechów i Słowaków. Psy pracują na olejku cynamonowym, pomarańczowym i goździkowym. Ma to na celu ułatwienie organizowania wspólnych treningów i zawodów w tych trzech krajach. Natomiast Nose Work Club Polska powstało we współpracy ze Svenska Nose Work Klubben, będącym członkiem szwedzkiego związku kynologicznego. Zgodnie z zasadami Nose Work Club Polska, psy pracują na hydrolatach eukaliptusa, lawendy i liścia laurowego.

Zasady noseworku

Według regulaminu Nosework Polska, pies przed przystąpieniem do zawodów musi zdać egzamin potwierdzający jego umiejętności w zakresie wyszukiwania i oznaczania poszczególnych zapachów. Egzamin wstępny składa się z trzech części. Pies osobno szuka zapachu cynamonu, pomarańczy i goździka wśród dwudziestu kartonowych pudełek. W jednym z nich ukryty jest zapach, który pies musi wskazać. Pozostałe pudełka są puste. Pies na wykonanie każdego zadania ma maksymalnie trzy minuty.

Po pozytywnym zaliczeniu wszystkich trzech części egzaminu można zacząć startować z psem w zawodach, które dzielimy na kategorie i klasy. Kategorie różnią się między sobą przede wszystkim miejscem poszukiwań. Psy szukają zapachu ukrytego w pojemnikach, w zamkniętych pomieszczeniach, w wodzie, w pojazdach oraz na świeżym powietrzu. Istnieje również kategoria SNIFF & GO, która łączy w sobie wszystkie wcześniej wymienione klasy. Zadaniem psa jest tu znalezienie jak największej liczby próbek w jak najkrótszym czasie. Dla zespołów, które zaliczyły wszystkie podstawowe kategorie w najwyższej klasie trudności, przewidziana jest kategoria MASTER CLASS, w której na wyznaczonym obszarze znajduje się od 0 do 10 próbek. Mogą być one schowane w pojazdach, pod wodą lub 2,5 m nad powierzchnią ziemi. Dodatkowo organizatorzy zawodów mogą utrudnić psom zadanie, umieszczając różnego rodzaju „rozpraszacze”, takie jak zabawki czy zapachy zwodnicze.

Każda kategoria, oprócz MASTER CLASS, dzieli się na trzy klasy trudności. W najprostszych klasach pies szuka zwykle jednej próbki z konkretnym zapachem. W trudniejszych klasach dochodzą kolejne próbki, kolejne zapachy i dodatkowo różnego rodzaju rozproszenia. Wszystko to sprawia, że nosework może być świetnym zajęciem dla psa i jego przewodnika na lata. Zawsze można szlifować swoje umiejętności i przygotowywać się do startów w coraz nowych kategoriach i klasach.

Udział w zawodach

W egzaminach mogą brać udział psy powyżej 6. miesiąca, a w zawodach powyżej 10. miesiąca życia. Górna granica wieku psa nie jest w regulaminie określona. W zawodach noseworku mogą uczestniczyć psy niepełnosprawne, o ile nie odczuwają podczas startu dyskomfortu i nie mają wyraźnych przeciwwskazań medycznych. Wszystkie psy biorące udział w zawodach muszą, oczywiście, posiadać aktualne szczepienia przeciwko wściekliźnie oraz chip lub tatuaż. Suki w cieczce mogą być dopuszczone do udziału w zawodach, jednak ostateczną decyzję podejmuje tu organizator. Suki w cieczce nie mogą przebywać na terenie zawodów, aż do ukończenia startów przez pozostałe psy. W zawodach noseworku mogą startować zarówno psy rodowodowe, jak i kundelki.

Jeśli chodzi o przewodników, to regulamin Nosework Polska dopuszcza udział w zawodach osób niezrzeszonych w klubie, jednak muszą one liczyć się z wyższymi opłatami startowymi. Warto pamiętać, że do egzaminów podchodzi zawsze para – pies i przewodnik. Jeśli przewodnik zmieni psa lub jeden pies ma kilku przewodników, to z każdym z nich będzie musiał zdawać egzaminy osobno. Choć główną pracę w noseworku wykonuje pies, to przewodnik jest równie ważnym elementem zespołu. To na jego barkach spoczywa przygotowanie psa do zawodów. Przewodnik musi też odpowiednio odczytywać sygnały wysyłane przez psa podczas pracy i ostatecznie zgłosić sędziemu wykrycie zapachu. Do zawodów dopuszczone są osoby niepełnosprawne oraz niepełnoletnie za pisemną zgodą opiekuna prawnego. Nosework jest więc bardzo otwartą dyscypliną kynologiczną – i to jeśli chodzi zarówno o ludzkich, jak i psich zawodników.

Próbka zapachowa

Przed przystąpieniem do pracy z psem należy przygotować próbkę zapachową. Według regulaminu Nosework Polska, próbka ta składa się z 1–6 patyczków bawełnianych nasączonych odpowiednim zapachem. Próbkę zapachową przygotowuje się, wkładając do szklanego słoika płaskie, bawełniane waciki kosmetyczne. Następnie nasącza się je kilkoma kroplami zapachu i umieszcza w słoiku przecięte na pół bawełniane patyczki. Tak przygotowany słoik zamyka się i odstawia na minimum 24 godziny. Każdy zapach przygotowuje się w osobnym słoiku.

Podczas treningów bawełniane patyczki przeważnie umieszczane są w metalowym lub plastikowym pojemniku z kilkoma niewielkimi otworami. Dzięki temu ograniczamy roznoszenie się zapachu w miejscu prowadzenia treningu i możemy przeprowadzić wiele sesji szkoleniowych jednego dnia. Ważne jest, by w miejscu szkolenia umieścić w losowych miejscach kilka pustych pojemników z otworami. Powinny być one wykonane z tego samego tworzywa co pojemnik zawierający próbkę zapachową. Psy potrafią dość szybko skojarzyć zapach pojemnika z otrzymywaną nagrodą. Nam jednak zależy na nauczeniu psa szukania zapachu odpowiedniego olejku lub hydrolatu, a nie zapachu samego pojemnika.

W noseworku ważnym aspektem jest czystość próbek oraz sterylność samego miejsca, w którym prowadzimy treningi. Gdy raz umieścimy próbkę zapachową w jakimś pojemniku czy pudełku, nie możemy już używać go jako pojemnika czystego. Umycie takiego pojemnika niewiele pomoże. Psi nos jest bardzo czuły i nadal może wyczuć resztki zapachu. Dlatego część pojemników zawsze powinna być pozbawiona zapachów, a część przeznaczona do umieszczania w nich próbek zapachowych. Jeżeli ćwiczymy z psem w jakimś pomieszczeniu, ważne jest, by próbki zapachowe umieszczać w pojemnikach z dziurkami. Dzięki temu zapach będzie dostępny dla psa, jednak po zabraniu próbki z pomieszczenia zminimalizujemy ilość zapachu, który po niej zostanie. Po zakończeniu treningu próbki zapachowe powinny być dla psa niedostępne.

Sprzęt

Podczas treningu noseworku stosujemy jedynie pozytywne wzmocnienie. Świadomie wyłapujemy i nagradzamy pożądane zachowania psa. Nie stosujemy tu żadnych kar ani korekt. Dlatego też istotne jest wybranie takiego sprzętu treningowego, który będzie dla psa wygodny i który nie będzie krępował jego ruchów. Dobrze sprawdzi się zwykła płaska obroża lub szelki zapinane od góry typu guard. Podczas zawodów psy mogą pracować luzem lub na smyczy. Do celów treningowych dobrze jest przygotować linkę o długości 2–3 m, najlepiej bez uchwytu.

Nosework nie wymaga dużej przestrzeni ani specjalistycznego sprzętu. Treningi można przeprowadzać podczas spacerów lub w zaciszu własnego domu. Oprócz bawełnianych patyczków i wacików potrzebne są jedynie szklane słoiki, pojemniki z otworami na próbki zapachowe oraz same zapachy. Akcesoria do rozpoczęcia pracy z psem są tanie i łatwo dostępne. Sprawia to, że nosework bardzo szybko zyskuje nowych entuzjastów.

Motywacja psa

Przed przystąpieniem do treningu z psem musimy wiedzieć, co najsilniej motywuje go do pracy. W przypadku zdecydowanej większości psów będzie to jedzenie lub zabawka. Jeśli nie jesteśmy pewni, jaką nagrodę zastosować w przypadku danego psa, możemy przeprowadzić prosty test. Układamy obok siebie na ziemi jedzenie oraz ulubioną zabawkę psa i patrzymy, co wybierze w pierwszej kolejności. Po kilku powtórkach mamy już jasną odpowiedź. W ten sam prosty sposób możemy pozwolić psu wybrać ulubiony rodzaj jedzenia lub ulubioną zabawkę. Podczas treningów bardzo ważne jest, by pracować na nagrodach, które budują w psie silną motywację do pracy węchowej. Bez względu na to, co wybrał pies – jedzenie czy zabawkę – dalsze etapy szkolenia będą bardzo podobne. Co jakiś czas można powtarzać opisany powyżej test, by upewnić się, że pracujemy na wartościowych dla psa nagrodach.

Drugim ważnym aspektem budowania odpowiedniej motywacji u psa jest sam sposób nagradzania. Podczas treningów chcemy, by pies skojarzył źródło zapachu z pojawieniem się nagrody. Dlatego bardzo ważne jest nagradzanie psa możliwie blisko źródła zapachu. Niektórzy szkoleniowcy wręcz rzucają nagrodą w źródło zapachu, jednak dla wielu psów taka metoda dostarczania nagrody może generować negatywne skojarzenia i zniechęcać je do dalszej pracy.

Bardzo ważna jest również rutyna, jaką budujemy przed rozpoczęciem pracy węchowej z psem. Każdy przewodnik powinien mieć przemyślany rytuał gestów, zachow...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Animal Expert"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • Zniżki na konferencje i szkolenia
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy