Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dieta i suplementacja

8 marca 2018

NR 3 (Styczeń 2018)

Składniki żywności a kontrola wagi u psów

0 298

Postępowanie dietetyczne w przypadku wystąpienia nadwagi i otyłości na tle błędów żywieniowych wymaga przede wszystkim racjonalnego podejścia do komponowania dawek pokarmowych. Aby dobrze wykonać to zadanie, konieczne jest poznanie zagadnień fizjologii przewodu pokarmowego, roli poszczególnych składników pokarmowych oraz zasad postępowania w dietoterapii. Takie kompleksowe podejście pozwoli zrozumieć, skąd bierze się problem nadwagi i otyłości, ale co ważniejsze – jak mu zaradzić w sposób bezpieczny i zapewniający trwałość efektów.

Diagnostyka zwiększonej masy ciała jest dopiero pierwszym etapem działania. Badanie kliniczne psa i ocena BCS (Body Condition Score) pozwala na wykrycie problemu, zdefiniowanie jego przyczyny i przygotowanie programu terapeutycznego. W niniejszym artykule pominiemy aspekt nadwagi i otyłości jako następstwa innych procesów patologicznych, toczących się w organizmie, a ograniczymy się tylko do postępowania przy zwiększonej masie ciała na tle błędów żywieniowych. Proces terapii z zastosowaniem diety powinien składać się przynajmniej z trzech kroków:

  • przekonania właściciela do konieczności dokonania zmian w sposobie żywienia i w jakości wykorzystywanych składników odżywczych,
  • stosowania się do zaleceń żywieniowych i wprowadzenia aktywności ruchowej jako podstawy działania terapeutycznego,
  • ustalenia sposobów komunikowania się z właścicielem zwierzęcia w celu wprowadzenia dietoterapii i monitorowania jej postępów.

Wbrew pozorom, to nie zalecenia żywieniowe są najtrudniejsze do realizacji. Z doświadczenia wynika, że to przekonanie właściciela zwierzęcia o konieczności podjęcia leczenia, a następnie regularna komunikacja w długotrwałym procesie dietetycznym stanowi najtrudniejszy moment działania. Problem jest na tyle istotny i rozległy, że wymaga osobnego potraktowania, dlatego w niniejszym artykule zajmiemy się jednym aspektem drugiego etapu – zmianą sposobu żywienia, a konkretnie zrozumieniem wpływu poszczególnych składników żywnościowych na regulację masy ciała.

Podstawy działania

Najogólniej mówiąc, podstawą działania jest takie dobranie składników, aby zapewniało ono ujemny bilans energetyczny. Jasne jest, że stan taki uzyskamy przy udziale dwóch czynników: zmniejszenia wartości energetycznej pożywienia (najlepiej przy zachowaniu objętości) oraz zwiększenia wydatku energetycznego organizmu poprzez zwiększenie wysiłku fizycznego zwierzęcia.

Koncentrując się wyłącznie na obniżeniu wartości energetycznej pokarmu, musimy zauważyć, że – tak jak w przypadku odchudzania u ludzi – u zwierząt dominującym problemem jest subiektywne odczucie głodu, które towarzyszy temu stanowi. Odchudzanie najlepiej definiuje zdanie: „Odchudzanie to walka z głodem”. W czym tkwi problem? Otóż kluczowym zagadnieniem jest zapewnienie zwierzęciu odczucia sytości, co możemy uzyskać, łącząc zmiany w karmie o charakterze ilościowym i jakościowym. Ilościowo objętość pobieranego pokarmu musi być dostosowana do rasy, wieku, płci i stanu fizjologicznego, a także zapewniać najlepszej jakości składniki pokarmowe o odpowiedniej smakowitości i wywołujące odczucie sytości na poziomie pozwalającym utrzymać ujemny bilans energetyczny.

Zacznijmy jednak od poznania pojęć głodu i sytości oraz strawności i smakowitości, które w dużym stopniu wpływają na zwiększenie masy ciała, a przy odpowiednim podejściu pozwalają na racjonalną regulację wagi pacjenta.

Głód

Głód, inaczej łaknienie, to fizjologiczne odczucie stanu organizmów wyższych związane z niedoborem pożywienia i składników pokarmowych (takich jak białka, tłuszcze, cukry, witaminy czy sole mineralne). Jest także popędem przyczyniającym się do zachowań skierowanych na pobieranie pokarmu i jego zdobywanie. Modyfikuje pewne działania – kiedy zwierzę jest głodne, szuka pokarmu, w przypadku psów zaczynają one „polować”, funkcjonować w warunkach wyższej konieczności swojego przetrwania (w domyśle przetrwania gatunku). Przeciwieństwem uczucia głodu jest uczucie sytości, które regulowane jest przez pobudzenie ośrodka zlokalizowanego w podwzgórzu, a stan taki uzyskiwany jest przy wysokim stężeniu glukozy we krwi (jest to pewne uproszczenie procesu, które jednak pozwoli nam na syntetyczne rozważania na ten temat). Umiejętność wywoływania uczucia sytości pozwala na leczenie problemów behawioralnych związanych z żywieniem, czyli m.in. nadwagi i otyłości.

 

Tab. 1. Indeks sytości wybranych produktów

Grupa produktów

Produkt

Indeks sytości w %

Owoce

Banany

118

Jabłka

197

Produkty bogate w białko

Jaja gotowane

150

Mięso wołowe

176

Ryba

225

Produkty bogate w węglowodany

Biały ryż 138

Brązowy ryż

132

Biały makaron

119

Kasza jęczmienna gotowana

128

Brązowy makaron

188

Gotowane ziemniaki

323

 

Strawność

Jeżeli chodzi o strawność, to możemy ją zdefiniować jako ocenę jakościową składnika pokarmu, który ulegnie strawieniu i wchłonięciu, ale istotna jest także jego dostępność w procesach metabolicznych organizmu. Pamiętajmy, że deklarowana ilość składnika nie jest wartością najważniejszą, kluczem do prawidłowego żywienia jest jego jakość i dostępność. Ogólnie rzecz biorąc, strawność składników powinna wynosić min. 75%, a wartość poniżej 70% może być przyczyną biegunek, zaparć, niedoborów pokarmowych itp.

Smakowitość

Przechodząc do pojęcia smakowitości, możemy powiedzieć, że jest to ta cecha, która decyduje o chęci pobierania pokarmu. Za smakowitość odpowiadają przede wszystkim tłuszcze i dodatki smakowo-zapachowe. Jest to odczucie subiektywne, ale bardzo istotne w procesie regulacji masy ciała. Smakowitość kształtuje się w trakcie życia zwierzęcia i jest elementem w pewnym stopniu determinowanym przez warunki środowiskowe. Nie ulega wątpliwości, że takie zmysły jak węch i smak również odgrywają znaczącą rolę dla smakowitości. Psy rozróżniają pięć smaków: słodki, gorzki, słony, kwaśny i smak umami, który jest smakiem mięsnym (może być opisany także jako „rosołowy” i pozostawia długotrwałe wrażenie tłustości na języku). W postępowaniu dietetycznym musimy pamiętać, że psy uwrażliwione są na smak gorzki, który znacząco obniża jakość pokarmu, powodując niechęć do jego przyjmowania. Inaczej jest ze smakami słonym i słodkim, które są atrakcyjne dla tego gatunku i zwiększają chęć pobierania karmy. 

Jeżeli chodzi o węch, to jest on kluczowym zmysłem u psów, który decyduje o odczuwaniu smakowitości. Wynika to z tego, że psy posiadają 10 x więcej komórek węchowych niż człowiek i zdecydowanie większą powierzchnię płatów węchowych w mózgu. W efekcie tego próg wykrywalności niektórych cząstek u psów występuje przy stężeniu 1 mld niższym niż możliwość wykrycia ich przez człowieka, dlatego śladowe z naszego punktu widzenia ilości potrafią zachęcić lub zniechęcić zwierzaka do określonego składnika karmy. Dobrym przykładem jest podawanie tabletek dla psów. Niektóre medykamenty o smaku gorzkim są skutecznie omijane w karmie. Psy przez dokładne obwąchanie pokarmu rekompensują sobie krótki czas poświęcony na jego smakowanie. Zauważmy, że przedstawiciele tego gatunku nie delektują się jedzeniem, a połykają je, można powiedzieć, łapczywie. Świadczy to o kluczowej roli węchu w ocenie smakowitości.

Sytość

Kluczowym, w opinii większości dietetyków, elementem wykorzystywanym w leczeniu nadwagi i otyłości, jest sytość. W dietetyce klinicznej obowiązuje pojęcie indeksu sytości, który w pewnym stopniu może być pomocny w praktyce weterynaryjnej. Chociaż ustalenie go wyłącznie dla zwierząt jest właściwie niemożliwe, to posiłkowanie się badaniami wykonanymi na ludziach w odniesieniu do wybranych surowców może w znacznym stopniu pomóc dietetykom weterynaryjnym w prawidłowym komponowaniu dawek pokarmowych.

Aby dobrze zrozumieć rolę poszczególnych składników odżywczych w nasyceniu organizmu, należy poznać procesy sterujące uczuciem sytości. W związku z powyższym musimy określić właściwości sycące podstawowych składowych żywności, czyli węglowodanów, tłuszczów i białek. Z punktu widzenia czynnościowego należy rozpatrzyć w tym miejscu kolejną definicję, a mianowicie „kaskadę sytości”, którą tworzą cztery etapy: sensoryczny, poznawczy oraz przed- i poabsorbcyjny. Na pierwsze dwa elementy wpływają smak, tekstura i zapach, czyli ogólnie mówiąc, omawiana wcześniej smakowitość. Ważna jest też pamięć zwierzęcia co do posiłku, bo taką przecież obserwujemy – niektóre pokarmy przyjmowane są chętniej od innych, a wcześniej stosowane diety lub składniki o wyjątkowej smakowitości znacząco podnoszą chęć psa do pobierania karmy.

Po pobraniu pokarmu i przepasażowaniu go do żołądka wpływ mają czynniki przedabsorpcyjne. W miarę napełniania się żołądka mechanoreceptory znajdujące się w jego ścianach odbierają sygnały sytości, co hamuje pobieranie karmy. Działanie mechanoreceptorów wykazano w doświadczeniu przeprowadzonym na...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Animal Expert"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • Zniżki na konferencje i szkolenia
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy