Dołącz do czytelników
Brak wyników

Terapia behawioralna

25 stycznia 2018

NR 2 (Listopad 2017)

Lęk separacyjny na etapie szczenięcym

0 465

Zaburzenie to może występować u psów dowolnej rasy, jednak w większości badań ok. 50% psów dotkniętych lękiem separacyjnym stanowią mieszańce. W przypadku stwierdzenia oznak lęku separacyjnego trzeba jak najszybciej wdrożyć metody terapeutyczne. A żeby to zrobić właściwie, trzeba postawić prawidłową diagnozę.

Psy są zwierzętami społecznymi i w naturalnym środowisku rzadko przebywają całkiem same. Dla szczenięcia oddzielenie od stada oznacza przeważnie śmierć. Obserwacje wykazują, że dziko żyjące szczeniaki pozostają blisko matki zwykle do okresu młodzieńczego. Gdy zaczynają dojrzewać, stają się coraz bardziej niezależne i coraz częściej oddzielają się od swojej grupy rodzinnej. W zależności od relacji panujących w stadzie młode psy mogą pozostać w swojej grupie rodzinnej lub założyć własną. Zupełnie inaczej wygląda sytuacja szczeniaka, który w wieku kilku tygodni – zwykle między ósmym a dziesiątym tygodniem życia – jest oddzielany od matki oraz rodzeństwa i trafia do nowego domu. Jest to okres krytyczny, w którym szczenię pierwszy raz w życiu doświadcza uczucia strachu. Dodatkowo zmienia się całe jego otoczenie, wszystkie zapachy i rytuały. Nic więc dziwnego, że u szczeniąt coraz częściej spotykamy się z problemem lęku separacyjnego.

Czym jest lęk separacyjny

Lęk separacyjny to zaburzenie zachowania, które charakteryzuje się niepokojem, gdy pies zostaje sam w domu lub jest odizolowany od osób, z którymi jest silnie związany emocjonalnie. Niepokój wywołany nieobecnością opiekuna powoduje nasilenie reakcji lękowych, wynikiem czego mogą być nadmierna wokalizacja, nadpobudliwość ruchowa, zachowania destrukcyjne, a nawet samookaleczenia3. Zaburzenie to może wystąpić u psów wszystkich ras. Jednak badania dowodzą, że w większym stopniu dotyka kundelki niż psy rasowe4. Należy pamiętać o tym, że lęk separacyjny wpływa nie tylko na znaczące pogorszenie dobrostanu psa. Nie radząc sobie z nim, psy nierzadko niszczą mieszkanie, co oznacza wymierne straty materialne, a nadmiernie szczekając lub wyjąc – mogą uprzykrzać życie sąsiadom. Dlatego psy przejawiające lęk separacyjny często trafiają do schronisk.

Objawy

Możemy zaobserwować trzy wzorce zachowania psa, który zostaje sam w domu:

  • pies zaczyna przejawiać rezygnację i cierpliwe czeka na powrót swojego opiekuna,
  • pies popada w depresję objawiającą się m.in. nieprzyjmowaniem pokarmu aż do powrotu właściciela,
  • pies jest nadmiernie pobudzony, co przejawia się nadpobudliwością ruchową, nadmierną wokalizacją, drapaniem drzwi, niszczeniem przedmiotów oraz załatwianiem swoich potrzeb fizjologicznych w mieszkaniu; poprzez niszczenie przedmiotów psy starają się znaleźć sposób na poradzenie sobie z trudną dla nich sytuacją i obniżyć poziom stresu; często szukają rzeczy osobistych przesiąkniętych zapachem opiekunów i zanoszą je na swoje posłanie.

Trzeba umieć odróżnić objawy lęku separacyjnego od innych zaburzeń behawioralnych. Najlepiej zrobić to za pomocą obserwacji. Jeśli bowiem pozostawiony sam w domu szczeniak niszczy przedmioty, nie przesądza to jednoznacznie, że mamy do czynienia z lękiem separacyjnym. Przyczyną takiego zachowania może być wymiana zębów mlecznych na stałe lub zwykła nuda. Natomiast załatwianie się w mieszkaniu może być spowodowane fizjologią młodego psa. Trzeba pamiętać o tym, że szczenię załatwia się wiele razy w ciągu doby i jest to zupełnie normalne. Nadmierna wokalizacja może natomiast być spowodowana czynnikami zewnętrznymi, takimi jak niespodziewane pukanie do drzwi czy inne hałasy dobiegające spoza domu. Lęk separacyjny od innych problemów behawioralnych odróżnia przede wszystkim wysoki poziom stresu występujący u psa.

Psy cierpiące na lęk separacyjny mogą przejawiać również objawy przewlekłego stresu przerywanego6. Mogą pojawić się stereotypie, zaburzenia snu, zaburzenia funkcji poznawczych, nadmierna aktywność motoryczna, zachowania obsesyjne, gwałtowne oddawanie moczu oraz koprofagia. Przewlekły stres może prowadzić również do wielu chorób somatycznych, takich jak poliuria, polidypsja, utrata sierści, brak apetytu, owrzodzenie błony śluzowej żołądka i jelit, wymioty oraz biegunki. Może również wpłynąć na zmiany w zachowaniach socjalnych. Pies cierpiący na przewlekły stres może unikać kontaktów z innymi czworonogami i popaść w depresję.

Przyczyny

Istnieje kilka kluczowych czynników wpływających na pojawienie się lęku separacyjnego u szczeniaka:

  • Indywidualne predyspozycje genetyczne – szczeniaki ze skłonnościami do zachowań lękowych zwykle bardzo intensywnie reagują na nowe bodźce. Trzeba pamiętać, że skłonność do reakcji lękowych przekazywana genetycznie jest bardzo trudna do całkowitego wyeliminowania. 
  • Czynniki stresujące – na które szczenię może być narażone w okresie prenatalnym oraz w pierwszych tygodniach po urodzeniu.
  • Słaba opieka ze strony matki – może w znacznym stopniu przyczynić się do pojawienia się zachowań lękowych szczeniąt.
  • Okres lękowy od 3. do 12. tygodnia życia – pomiędzy piątym a dwunastym tygodniem życia szczeniaka następuje kluczowy w jego rozwoju etap socjalizacji. Należy pamiętać, że od piątego tygodnia życia psy zaczynają wykazywać naturalną skłonność do reakcji lękowych. Liczba reakcji unikania osiąga swoje maksimum ok. 12. tygodnia życia szczeniaka. Pojawienie się lęku na tym etapie rozwoju jest zupełnie normalne. Trzeba jednak umieć oddzielić naturalną ostrożność szczeniaka od objawów lęku separacyjnego.
  • Brak odpowiedniej socjalizacji – brak takiego działania może nasilić zachowania lękowe. Od 3. do 12. tygodnia życia szczeniaka kluczową rolę odgrywa prawidłowa socjalizacja. Nic, co szczenię pozna i pozytywnie sobie skojarzy, nie będzie budziło w nim lęku w przyszłości.
  • Traumatyczne przeżycia w wieku szczenięcym – one również mogą przyczynić się do rozwoju lęku separacyjnego. Do takich przeżyć możemy zaliczyć oddanie psa do schroniska lub nagłe odłączenie go od matki czy zmianę opiekunów. Szczenięta przygarnięte ze schroniska mają większą szansę na pojawienie się problemów związanych z lękiem separacyjnym. W przypadku psów pochodzących z hodowli dużo zależy od tego, jak będzie wyglądała przeprowadzka i jakie warunki stworzą szczeniakowi nowi opiekunowie.
  • Nagłe zmiany: otoczenia, opiekunów, diety – źle przeprowadzone zmiany, nagłe i bez wcześniejszego przygotowania, mogą nasilić stres i doprowadzić do sytuacji lękowych.
  • Zbyt silna więź ze swoim opiekunem – problem ten nasila się u psów, które wychowywane były bez matki lub zostały od niej zbyt wcześnie odłączone. Nadmierne przywiązanie może objawiać się ciągłym podążaniem za opiekunem czy natarczywym szukaniem kontaktu fizycznego. Jeśli szczeniak nie potrafi poradzić sobie w sytuacji, gdy opiekun wychodzi do innego pomieszczenia, to na pewno nie będzie potrafił spokojnie pozostać sam w domu.
  • Przemoc stosowana przez opiekunów – psy karane fizycznie doświadczają przewlekłego stresu i tracą poczucie bezpieczeństwa. Wpływa to bezpośrednio na podwyższoną wrażliwość szczeniaka oraz sprzyja pojawieniu się problemów związanych z lękiem separacyjnym.
  • Choroby przebyte w wieku szczenięcym – badania dowiodły, że chorowite szczenięta częściej wykazują objawy lęku separacyjnego9. Najprawdopodobniej przyczyną takiego stanu rzeczy jest nadmierna troskliwość opiekunów, która czasem może prowadzić do zbytniego przywiązania oraz pojawienia się wyuczonej bezradności.

Wykorzystanie klatki kennelowej w terapii lęku separacyjnego. Instruktaż postępowania

  1. Zachęcenie psa smakołykiem, żeby wszedł do klatki. Cel – pozytywne skojarzenie klatki.
  2. Zabawa z psem w klatce.
  3. Pies je i pije w klatce, żeby pozytywnie ją skojarzyć.
  4. Pies spokojnie pozostaje sam zamknięty w klatce.
  5. Pies czeka na komendę, by wyjść z klatki. Nigdy nie wypuszczamy psa, który szczeka, piszczy i jest pobudzony emocjonalnie.
  6. Zachęcenie psa, żeby wyszedł z klatki. (Tak ją dobrze skojarzył, że wcale nie chciał wyjść).
  7. Pies chętnie sam wchodzi do klatki na komendę „na miejsce”.

 

 

Jak zapobiegać

Zapobieganie lękowi separacyjnego dobrze rozpocząć już podczas doboru przyszłych rodziców, jeśli, oczywiście, jest taka możliwość. Świadomy hodowca będzie prowadził selekcję pod kątem nie tylko eksterieru czy cech użytkowych, ale też charakteru psów. Bardzo ważne jest również zapewnienie suce spokojnych warunków podczas porodu i odchowu szczeniąt. Trzeba pamiętać, że lękliwa suka przekaże te wzorce zachowania swojemu potomstwu.

Na etapie socjalizacji, czyli pomiędzy 3. a 12. tygodniem życia, należy pamiętać o nauczeniu psa samodzielności.  Dzięki temu jest duże prawdopodobieństwo, że lęk separacyjny w ogóle się nie pojawi. Wielu opiekunów bierze wówczas urlop, aby pierwsze tygodnie spędzić ze szczeniakiem. Poświęcają mu bardzo dużo uwagi i troski, ale gdy urlop się kończy, wracają do pracy i pozostawiają psa na wiele godzin samego w mieszkaniu. To duży błąd. Od pierwszego dnia powinna następować świadoma nauka samodzielności i zostawania samemu w domu. Na początku wystarczy wyjść na chwilę do innego pokoju, z czasem można wychodzić z mieszkania na kilka minut i stopniowo wydłużać ten czas. Szczeniak musi się nauczyć, że ludzie wychodzą z mieszkania i po jakimś czasie do niego wracają – i że jest to zupełnie normalne zjawisko.

Podczas treningu samodzielności dobrze sprawdzają się zabawki węchowe, które szczeniak powinien rozpracowywać sam, bez pomocy opiekuna. Szczeniak najpierw powinien być nauczony samodzielnej zabawy w towarzystwie opiekuna. Z czasem można zostawiać go samego z zabawką węchową. Taka samodzielna praca buduje pewność siebie i sprawia, że szczeniak lepiej poradzi sobie podczas rozstań. W trakcie treningu samodzielności unikajmy sytuacji, w których szczeniak mógłby odczuwać nadmierny niepokój czy lęk. Pies przez cały czas powinien zachowywać się spokojnie. Wszelkie oznaki niepokoju powinny być dla nas sygnałem, że proces przebiega dla danego szczeniaka zbyt szybko. Przy treningu samodzielności najlepiej sprawdzi się metoda małych kroków.

Stres wywołuje u szczeniaka każda zmiana otoczenia. Zwykle psy trafiają do nowych domów pomiędzy ósmym a dziesiątym tygodniem życia. Jest to czas, w którym nasila się niechęć do nowych bodźców i pojawia się wyraźne uczucie lęku. Należy więc zrobić wszystko, by zmiana otoczenia nie była dla szczeniaka przeżyciem traumatycznym. Zabierzmy z hodowli czy ze schroniska przedmioty przesiąknięte zapachem matki. Ważne jest też zachowanie dotychczasowej rutyny, co daje szczeniakowi większe poczucie bezpieczeństwa. W nowym domu należy karmić psa i bawić się z nim w tych samych godzinach, do których był przyzwyczajony. Nie zmieniajmy też dotychczasowej diety szczeniaka.

Przy zapobieganiu problemom związanym z lękiem separacyjnym bardzo ważne jest budowanie świadomej więzi z psem. Zbyt emocjonalne podejście do szczeniaka oraz otaczanie go nadmierną opieką może jedynie nasilać lęk. Jeżeli szczeniak chodzi za opiekunem krok w krok i ciągle domaga się kontaktu, należy rozpocząć naukę samodzielności i popracować u niego nad poczuciem pewności siebie. Opiekun psa powinien też zadbać o spokojny rytuał wychodzenia i powrotu do domu. Wychodząc z domu, nie można nadmiernie ekscytować psa i wylewnie się z nim żegnać. Z kolei podczas emocjonalnych powitań do psiego mózgu wydzielane są duże ilości opioidów, które utrzymują się w organizmie przez jakiś czas. Przez to pies fizjologicznie uzależnia się od obecności opiekuna i problem lęku separacyjnego narasta. Gdy szczenię zostaje samo w domu, dobrze jest zostawić mu różnego rodzaju zabawki węchowe (kong, matę węchową itp.). Rozpracowując taką zabawkę, szczeniak zmęczy swój umysł i łatwiej będzie mu się wyciszyć i usnąć. Podczas nieobecności warto też zostawić psu przedmioty (np. niepotrzebne ubrania) przesiąknięte zapachem opiekuna. Dzięki temu szczenię będzie się czuło bezpieczniej i jego zachowanie powinno być spokojniejsze.

Wychowanie szczeniaka niesie za sobą wiele wyzwań. Młode psiaki załatwiają się w domu, niszczą przedmioty, próbują podgryzać domowników. Niestety, wielu opiekunów w trudnych sytuacjach sięga po przemoc f...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Animal Expert"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • Zniżki na konferencje i szkolenia
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy