Dołącz do czytelników
Brak wyników

Profilaktyka zdrowotna i diagnostyka

20 maja 2019

NR 11 (Maj 2019)

Jak przebiega optymalny rozwój kotów?

0 142

Koty żyją obecnie już nie tylko „obok ludzi”, ale „z ludźmi”. Stały się zwierzętami towarzyszącymi, trzymanymi w domu ze względów emocjonalnych, kochanymi. Czy jednak zawsze wiemy, jak właściwie postępować z kociętami, by ich rozwój przebiegał prawidłowo i by nie miały problemów behawioralnych w dorosłym życiu?

Koty „awansowały” ze zwierząt żyjących w pobliżu ludzkich domostw, mających ograniczać populację gryzoni, do roli bardzo bliskich towarzyszy człowieka, utrzymywanych wewnątrz domów zwykle wyłącznie ze względów emocjonalnych, a nie praktycznych. Wraz ze społeczną zmianą stosunku ludzi do kotów zmieniły się oczekiwania wobec zachowania tych zwierząt i jednocześnie uległy zmianie warunki (środowisko), w jakich się ono kształtuje. Jakość relacji kot – człowiek i zadowolenie obydwu stron z dzielenia wspólnej, zwykle bardzo ograniczonej przestrzeni w dużej mierze zależy od tego, jak przebiegał rozwój kociąt.

W artykule omówię trzy etapy rozwoju kociąt i ich znaczenie dla zachowania kota w dorosłym życiu:

  • faza neonatalna (do ukończenia trzeciego tygodnia życia),
  • faza socjalizacji (do ukończenia 7.–8. tygodnia życia),
  • faza młodzieńcza (do około 18.–20. tygodnia życia, kiedy rozpoczyna się dojrzewanie płciowe).

Faza neonatalna

Kocięta do osiągnięcia trzeciego tygodnia życia (w tym czasie wyrzynają się pierwsze zęby) są całkowicie zależne od matki (karmienie, termoregulacja, pielęgnacja itd.). W bardzo ograniczonym stopniu wchodzą w interakcje z otoczeniem. Wydawałoby się więc, że jedyne, co można zrobić dla ich rozwoju w tym czasie, to zadbać o stworzenie kotce po porodzie optymalnych warunków, by mogła w spokoju opiekować się kociętami. Oczywiście, stan odżywienia kotki i zapewnienie jej środowiska, w którym czuje się bezpieczna, mają kluczowe znaczenie dla odchowania miotu kociąt. Jednak nauka wskazuje, że w tym szczególnym okresie życia kociąt świadoma ingerencja człowieka może mieć na nie pozytywny wpływ.

Eksperymenty przeprowadzone na kilku gatunkach ssaków wykazały, że u zwierząt, których rozwój przebiega podobnie jak u kotów (pierwszy okres życia z zamkniętymi oczami, w połączeniu z dużą wrażliwość na dotyk, zmianę temperatury otoczenia i ruch), dostarczanie bodźców określonej ilości i jakości stymuluje rozwój.
Podczas jednego z badań wyciągano noworodki między 5. a 10. dniem życia z gniazda na trzy minuty, by na chwilę obniżyć temperaturę ich ciała. Okazało się, że ten niewielki stres wystarczał, by pobudzić układ krwionośny, hormonalny, a w dorosłym życiu zwierzęta biorące udział w badaniu lepiej radziły sobie ze stresem.
W badaniu na myszach wykazano, że różnica pomiędzy zwierzętami, które były poddawane wczesnej stymulacji i tymi, które jej nie doświadczyły, była ogromna (myszy z pierwszej grupy dobrze znosiły stres, myszy z drugiej grupy cierpiały na wrzody żołądka, były wyczerpane i częściej zapadały na niektóre nowotwory).
Wyniki są niezwykle ciekawe z punktu widzenia przygotowania kotów do adopcji. Koty w sytuacji silnego stresu są bardzo reaktywne (reakcja „walcz lub uciekaj”), co niejednokrotnie utrudnia opiekę nad nimi. Dotyczy to szczególnie tych sytuacji, gdy opiekunowie chcą, by były niekłopotliwymi towarzyszami w pełnym zmian ludzkim życiu (przeprowadzki, podróże, życie towarzyskie itp.).

Jednocześnie to, co w kocim życiu jest normą, jeśli kot żyje poza domem (np. zmiany temperatur związane z rytmem dobowym i zmiennymi warunkami pogodowymi) zwykle nie wydarza się w warunkach „dobrej, domowej hodowli”. Jest ona przecież nakierowana na chronienie kotów przed stresem i zagrożeniami oraz zapewnienie im maksymalnego komfortu przez cały okres rozwoju.
 

Czy wiesz, że...

Koty zabrane zbyt szybko z grupy rodzinnej mogą w dorosłym życiu mieć trudności z zaakceptowaniem obecności innych kotów, narażone są także na częstsze występowanie problemów z zachowaniem.


Wiemy, że zbyt silny lub długotrwały stres hamuje rozwój, jednocześnie jednak świadome wprowadzenie stymulacji zmysłowej w pierwszym okresie życia kociąt (niewielki stres) może być bardzo istotne z punktu widzenia przyszłego radzenia sobie kotów z wyzwaniami. Wczesna stymulacja wpływa pozytywnie na pracę układu krążenia, zwiększa odporność na stres i choroby w dorosłym życiu.

Badania EEG wykazały, że psy i koty poddane wczesnej stymulacji szybciej się rozwijają i osiągają lepsze wyniki w różnych testach zachowania. Wojsko korzysta z tych ustaleń w swoim programie „Bio sensor”, przygotowując psy do pracy w wojsku. Program składa się z pięciu ćwiczeń stymulujących rozwój, które należy przeprowadzać raz dziennie, od 3. do 16. dnia życia psów. 

Ćwiczenia te obejmują sytuacje, które nie mają zwykle miejsca w tak wczesnym okresie życia:

  • dotykanie opuszek łapek i przestrzeni między palcami (patyczkami do uszu),
  • uniesienie szczeniaka (przytrzymane prawidłowo całe ciało!) i obrócenie głową w górę,
  • uniesienie szczeniaka (przytrzymane prawidłowo całe ciało!) i obrócenie głową w dół,
  • uniesienie szczeniaka (przytrzymane prawidłowo całe ciało!) i przytrzymanie nieruchomo w pozycji na plecach,
  • stymulacja termiczna (położenie szczeniaka na wilgotnym, zimnym ręczniku).

Szczenięta, które wzięły udział w programie, były bardziej aktywne niż szczenięta z tego samego miotu niepoddane stymulacji, chętniej eksplorowały i wykazywały większe opanowanie w nowych sytuacjach. Za optymalne uznano przeprowadzanie każdego z tych ćwiczeń przez zaledwie 3–5 sekund.

Jak widać, w tym okresie życia rozwój jest tak intensywny, że wystarcza zaledwie kilkanaście sekund stymulacji dziennie, by uzyskać pozytywny rezultat! Warto wykorzystać potencjał wczesnej stymulacji podczas opieki nad kociętami w pierwszych trzech tygodniach życia.

Jednak należy przy tym bezwzględnie pamiętać, że stymulacja w żadnym wypadku nie może wiązać się z silnym stresem kociąt i kotki czy narażaniem ich na jakiekolwiek urazy. Warunkiem brzegowym jest tutaj odpowiednia relacja opiekuna z kotką, dzięki której zwierzę nie zareaguje silnym stresem na próby ingerencji człowieka. Należy przy tym rygorystycznie przestrzegać bardzo krótkiego czasu trwania tych ingerencji (o ile w ogóle są możliwe i korzystne w odniesieniu do konkretnych zwierząt). Nie działa tu zasada „im więcej, tym lepiej”.

Faza socjalizacji

Okres socjalizacji w życiu kociąt rozpoczyna się w 3. tygodniu życia i kończy się w 7.–8. tygodniu życia. Czasu na właściwe przeprowadzenie socjalizacji kota jest więc obiektywnie niewiele.

Trwający około 5–6 tygodni okres socjalizacji jest (z punktu widzenia roli doświadczeń) najważniejszym okresem w kocim życiu, a zdarzenia i sytuacje, z którymi kot będzie miał wtedy do czynienia (także te, z którymi nie będzie miał do czynienia, choć powinien, biorąc pod uwagę środowisko, w którym ma w przyszłości funkcjonować), będą miały wpływ na jego późniejsze zachowanie.

To okres rozwoju, w którym koty intensywnie poznają otaczający je świat i „porządkują” doświadczenia, dzieląc je na pozytywne, które zapiszą się w ich pamięci jako niezagrażające, oraz negatywne, których w przyszłości będą unikać. Socjalizacja ma kluczowe znaczenie dla kształtowania się relacji społecznych i umiejętności przydatnych w dalszym życiu. Od tego, w jakim środowisku będzie przebywał w tym czasie kociak i z jakimi sytuacjami będzie miał do czynienia, zależy w dużej mierze sposób funkcjonowania zwierzęcia przez całe jego przyszłe życie. Możemy pomóc kotu, pozwalając mu zapoznawać się z nowymi sytuacjami w swobodny sposób, kreując okazje do pozytywnych doświadczeń i obserwując jego reakcje. Jednocześnie należy kota chronić przed doświadczeniami negatywnymi.

Proces socjalizacji powinien obejmować zarówno kontakty kota z członkami swojego gatunku, jak i kontakty z ludźmi. Dodatkowo należy uwzględnić kontakty z gatunkami zwierząt, z którymi kot będzie miał (prawdopodobnie) okazję spotykać się z przyszłości, np. psami.

W drugim miesiącu życia koty przejawiają coraz bardziej złożone zachowania społeczne. W towarzystwie matki uczą się rozpoznawać potencjalne zagrożenia i reagować na nie, uczą się też, jak zdobyć pożywienie. Podczas zabawy mogą nauczyć się inhibicji (kontrolowania siły) gryzienia i drapania. Dlatego tak ważne jest dla nich w tym okresie przebywanie z rodzeństwem i matką.

Uczą się również radzić sobie z frustracją podczas stopniowego przechodzenia z karmienia piersią na pokarm stały. Zbyt wczesne oddzielanie kociąt od matki jest dla kociąt bardzo niekorzystne i – poza sytuacjami, kiedy w grę wchodzi zagrożenie dla ich zdrowia czy życia (koty bezdomne lub przebywające w warunkach schroniskowych) – nie należy tego w okresie socjalizacji robić. Koty zabrane zbyt szybko z grupy rodzinnej mogą w dorosłym życiu mieć trudności z zaakceptowaniem obecności innych kotów, narażone są także na częstsze występowanie problemów z zachowaniem.

Kontakt z człowiekiem powinien być dla kociąt przyjemny – połączony z miłym dotykiem, zabawą, karmieniem smakołykami. Opiekun powinien za wszelką cenę unikać sytuacji, w której czas poświęca głównie tym kotom, które szczególnie przypadną mu do gustu (np. względu na umaszczenie czy zachowanie). Szczególnie dużo czasu trzeba poświęcić tym kociętom, które wydają się być lękliwe lub unikają towarzystwa człowieka.

Pomocne ćwiczenia

Wśród pomocnych ćwiczeń, przyzwyczajających kota do różnych zabiegów związanych z pielęgnacją i kontaktem z człowiekiem, z którymi niemal na pewno w przyszłości się zetknie, można wymienić m.in.:

  • podnoszenie kota,
  • dotykanie całego ciała kota,
  • czesanie,
  • czyszczenie uszu,
  • dotykanie i przytrzymywanie łap,
  • dotykanie dziąseł.

Mają one na celu naukę spokojnego reagowania w tych konkretnych sytuacjach. Dzięki prostym ćwiczeniom rośnie szansa na to, że kot nie będzie odczuwał silnego stresu w takich i podobnych sytuacjach w przyszłości.

By wychować pewnego siebie, potrafiącego dobrze radzić sobie w nowych sytuacjach kota należy zadbać o to, by z sytuacjami, z którymi może się spotykać przez całe życie, zapoznać go w okresie socjalizacji. Trzeba zapewnić kociętom możliwie dużą liczbę bodźców, jak najbardziej różnorodnych i pozytywnych.
Nie wystarczy przygotowanie komfortowo i bezpiecznie urządzonego pokoju „specjalnie dla kotów”, w którym będą jedynie kocie akcesoria i zabawki. Kocięta powinny przebywać...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Animal Expert"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • Zniżki na konferencje i szkolenia
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy