Dołącz do czytelników
Brak wyników

Terapia behawioralna

5 października 2017

NR 1 (Wrzesień 2017)

Dojrzały kot z zespołem zaburzeń poznawczych
Przyczyny i terapia

0 64

Liczne publikacje na temat zespołu zaburzeń poznawczych (CDS) u zwierząt pokazują, jak wiele pytań rodzi się na temat tej jednostki chorobowej, i uświadamiają nam jej złożony i wieloaspektowy charakter. Należy pamiętać, że CDS jest chorobą nieuleczalną i postępującą, ale jej przebieg można spowolnić.

Zmieniający się styl życia współczesnych społeczeństw sprawił, że w wielu rozwiniętych krajach Zachodu kot już dawno swoją popularnością przewyższył psa. Zapracowani Niemcy, Francuzi, Skandynawowie, Kanadyjczycy czy Amerykanie uznali, że kot jest o wiele łatwiejszy w utrzymaniu niż pies, a poza tym inaczej funkcjonuje w przestrzeni społecznej. Nie wymaga codziennych spacerów, sprawia mniej problemów behawioralnych i wiele godzin może przebywać sam w domu. Tak przynajmniej uważa spora część osób decydujących się na posiadanie kota. W dzisiejszych czasach ludzie coraz lepiej dbają o swoje zwierzęta. Opieka weterynaryjna, możliwości diagnozowania, a także rosnąca świadomość opiekunów w zakresie prawidłowego żywienia jest nieporównywalna do tego, co mogliśmy obserwować jeszcze 10 czy 20 lat temu. Dzięki temu koty dożywają sędziwego wieku. Szacuje się, że wiele tych zwierząt może przeżyć w naszych domach około 20 lat i więcej. Podobnie jak u ludzi możemy więc obserwować coraz większą liczbę chorób somatycznych oraz zaburzeń zachowania związanych z podeszłym wiekiem. Dlatego każdy lekarz weterynarii oraz behawiorysta powinien być przygotowany na to, że coraz częściej będzie się spotykał z takimi przypadkami. To samo odnosi się do opiekunów, którzy muszą stawić czoła zupełnie innym problemom niż te, które wynikały z posiadania zwierząt w przeszłości.

Procesy starzenia się ludzi i zwierząt 

Starzenie się wiąże się z postępującymi zmianami w mózgu i zaburza jego normalne funkcjonowanie. Wraz z wiekiem kurczy się istota szara, następuje utrata połączeń synaptycznych oraz demielinizacja włókien nerwowych. Nasz mózg ulega stopniowej degradacji, z kory mózgowej znika wiele typów neuronów i dlatego u wielu osób w podeszłym wieku obserwuje się zaburzenia funkcji poznawczych, ponadto w znaczny sposób obniża się tempo przekazywania informacji w układzie nerwowym. Do niedawna uważano, że jest to proces niemożliwy do powstrzymania i typowy dla osób starszych. Dzisiaj już wiadomo, że przynajmniej część z tych procesów da się powstrzymać, a nasz mózg jest na tyle plastyczny, że nawet w zaawansowanym wieku mogą tworzyć się nowe połączenia nerwowe, kora może zwiększać swoją objętość, a osłonka mielinowa może 
się regenerować. 

Jedną z najczęściej opisywanych chorób neurodegeneracyjnych występujących głównie u ludzi w podeszłym wieku jest choroba Alzheimera. Jej etiologia nie jest do końca znana, choć istnieją dwie mocne hipotezy: jedna wskazująca jako przyczynę złogi komórkowe beta-amyloidu, a druga – wewnątrzkomórkowe zmiany w białku TAU. Tak czy inaczej, postępująca choroba oznacza upośledzenie sprawności umysłowej i odpowiada za zaburzenia podstawowych czynności poznawczych. Chory ma kłopoty z pamięcią i z uczeniem się, miewa trudności z mówieniem, zaburzone są często percepcja i sprawność ruchowa. Niejednokrotnie obniża się aktywność psychiczna, obserwuje się również zaburzenia orientacji w czasie i przestrzeni oraz częste wahania nastroju. Choroba, postępując, w coraz większym stopniu uzależnia chorego od opiekunów. Diagnozowanie jest skomplikowane, ponieważ często dopiero problemy z codziennym funkcjonowaniem pozwalają rozpoznać to schorzenie. W rozpoznaniu bardzo pomocna jest historia choroby, relacja osób bliskich oraz badania neuropsychologiczne, dzięki którym można ocenić, w jakim stopniu upośledzone są funkcje poznawcze. Ponadto można wykonać badania obrazowe mózgu, które służą głównie rozpoznaniu różnicowemu i wykluczeniu innych przyczyn otępienia. 

A jak to wygląda u zwierząt? Bardzo często zaburzenia zachowania psów i kotów w podeszłym wieku określa się mianem psiego lub kociego Alzheimera, ponieważ doszukujemy się pewnych analogii w zachowaniu starszych ludzi i starzejących się zwierząt towarzyszących. O ile w przypadku ludzi prowadzi się diagnostykę różnicową, a poza tym lekarz ma bezpośredni kontakt z chorym i może zebrać szczegółową historię choroby, o tyle w przypadku zwierząt opiekunowie rzadko zwracają się do lekarza weterynarii czy do behawiorysty po pomoc. Często dzieje się tak, ponieważ nie zawsze są w stanie zaobserwować pierwsze symptomy pogarszającego się stanu zdrowia. Opiekunowie nie przykładają wagi do pewnych zmian w zachowaniu zwierzęcia, uznając, że są one związane z procesem starzenia się i niewiele można z tym zrobić. Jednak zarówno lekarz weterynarii, jak i behawiorysta są w stanie pomóc opiekunom posiadającym starsze zwierzę, proponując im odpowiedni sposób postępowania. Landsberg (2004) wymienia trzy integralne części programu opieki nad geriatrycznym zwierzęciem: 

  • Identyfikacja objawów klinicznych przez lekarza weterynarii we współpracy z opiekunem zwierzęcia i zgłaszanie wszelkich zmian w zdrowiu i zachowaniu, jeśli tylko je zaobserwujemy. 
  • Rutynowe badania wykonywane przez lekarza weterynarii w celu wykrycia niezauważalnych dla opiekuna zmian w zdrowiu.
  • Regularne badania laboratoryjne w celu wczesnego rozpoznania choroby.

Dzięki temu łatwiej jest lekarzowi określić, czy zwierzę cierpi na zespół zaburzeń poznawczych.

Zespół zaburzeń poznawczych u kotów (CDS)

Zespół zaburzeń poznawczych (Cognitive Dysfunction Syndrome – CDS) to termin, którym posługujemy się, żeby opisać pogarszające się z wiekiem zdolności poznawcze zwierząt. Mówimy o tych zaburzeniach, które nie mają jasno określonego podłoża medycznego, a ich przyczyna nie jest do końca wyjaśniona. Obecnie zakłada się, że u starszych kotów może dochodzić do degeneracji naczyń krwionośnych w obrębie mózgu i jakiejś postaci arteriosklerozy. Inna hipoteza mówi, że w organizmie pojawia się nadmiar wolnych rodników, które przyspieszają procesy starzenia się i rozwój chorób neurodegeneracyjnych. Schorzenie to dotyczy i było często opisywane u psów, jednak starzejące się koty również na nie zapadają. Zadaniem lekarza jest prawidłowe zdiagnozowanie kota, ponieważ wiele innych chorób występujących w populacji starszych kotów daje podobne do CDS objawy, natomiast sposób postępowania i wdrażane procedury mogą być zupełnie inne. Nie zawsze też występujący problem musi oznaczać schorzenie neurologiczne. Dobrym przykładem jest starszy kot załatwiający się poza kuwetą. W podeszłym wieku trudności z poruszaniem się, towarzyszący temu ból mogą sprawiać, że kot rezygnuje z chodzenia do kuwety, szczególnie jeśli np. mieszka w piętrowym domu i musi pokonywać schody. Zaczyna więc załatwiać potrzeby w wybranych przez siebie i łatwo dostępnych miejscach. Przyczyną takiego zachowania jest ból odczuwany przez zwierzę i zgeneralizowana na skutek tego awersja do kuwety. Zmiana w zachowaniu ma podłoże medyczne, jest związana z wiekiem, ale nie ma nic wspólnego z zaburzeniami w orientacji przestrzennej i kłopotami z pamięcią, które mogą być typowymi objawami CDS. 

Landsberg jest autorem terminu DISHA. To pochodzący z języka angielskiego akronim, który oznacza pięć kategorii objawów ułatwiających diagnozowanie CDS:
1.     D – disorientation, czyli zaburzenia w orientacji przestrzennej,
2.     I – interaction alterations, czyli zaburzenia w kontaktach społecznych,
3.     S – sleep-wake cycle changes, czyli zaburzenia stanu snu i czuwania,
4.     H – housesoiling, czyli oddawanie moczu lub kału poza kuwetą,
5.     A – activity level alterations and increased anxiety, czyli zmiany w poziomie aktywności (obniżenie lub 
       podwyższenie) pojawienie się zachowań lękowych.

 

Czy wiesz, że…

Bardzo często zaburzenia zachowania psów i kotów w podeszłym wieku określa się mianem psiego lub kociego Alzheimera, ponieważ doszukujemy się pewnych analogii w zachowaniu starszych ludzi i starzejących się zwierząt towarzyszących.

 

1.     Zaburzenia w orientacji przestrzennej u kotów mogą przyjmować różne formy. Właściciele obserwują, że niewychodzący kot nagle zaczyna spędzać całe godziny przy drzwiach i domaga się wyjścia. Często po otwarciu drzwi kot wychodzi tylko po to, żeby za chwilę wrócić i znowu powtarza tę sekwencję zachowań. Niektóre koty mają problemy z omijaniem przeszkód lub dochodzą do ściany lub innego obiektu, stają przed nim i nie wiedzą, jak się wycofać. 
2.    Zaburzenia w kontaktach społecznych odnoszą się do relacji z opiekunami lub z innymi zwierzętami. Ni stąd, ni zowąd łagodny do tej pory kot zaczyna przejawiać zachowania agresywne i atakuje opiekuna lub inne zamieszkujące z nim zwierzę. Obserwuje się też odwrotne zachowania: koty, które przejawiały zachowania agresywne, łagodnieją i stają się bardziej przyjazne.
3.    Zmiany w dobowym cyklu snu i czuwania stają się kłopotliwe dla opiekunów, kiedy kot zaczyna przesypiać całe dnie i staje się nadmiernie aktywny w nocy. W etogramie kota sen i odpoczynek zajmują znaczną część doby,...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Animal Expert"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • Zniżki na konferencje i szkolenia
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy