Dołącz do czytelników
Brak wyników

Profilaktyka zdrowotna i diagnostyka

17 stycznia 2020

NR 15 (Styczeń 2020)

Behawioralne konsekwencje kastracji kota

59

Każdy żywy organizm dąży do przetrwania i przedłużenia swojego gatunku. Zachowania seksualne i rytuały godowe są charakterystyczne dla różnych gatunków zwierząt. Ułatwiają zwierzętom rozmnażanie w twardych warunkach przyrody, uwzględniając specyfikę gatunków. Motorem tych zachowań są hormony, które bardzo precyzyjnie podpowiadają zwierzętom, jak zachować się w danej sytuacji. Obniżenie ich poziomu w wyniku zabiegu kastracji automatycznie ma wpływ na zachowanie zwierzęcia.

Koty to samotne drapieżniki charakteryzujące się dużym stopniem terytorializmu. Kotka demonstruje swoją gotowość do kopulacji, dając kocurowi czytelne sygnały dźwiękowe i zapachowe, aby ten odważył się przekroczyć granice jej terenu. Zaraz po skończonym stosunku samiec oddala się od kotki na bezpieczną odległość.
U kotek hormony płciowe zwiększają otwartość i akceptację, z kolei u samców pobudzenie oraz chęć rywalizacji. Samice mają skłonność do uspokajania, łagodzenia konfliktów, ochraniania swoich młodych oraz kryjówki. Samce z kolei są gotowe do walki – ich powodzenie w kopulacji zależy od dostępu do samicy, o którą są zmuszeni rywalizować z innymi samcami. Ponadto muszą oni przekonać samicę, że są odpowiednimi kandydatami na partnerów seksualnych. W tym celu podczas zalotów demonstrują swoją pozycję społeczną i siłę. Objawia się to fizyczną rywalizacją pomiędzy samcami. Bezpośrednie starcie z rywalami niesie za sobą niebezpieczeństwo zranienia, a nawet utraty życia. Aby zwiększyć prawdopodobieństwo przetrwania, kocury wykorzystują strategie zmniejszające ryzyko spotkania – jedną z najważniejszych jest oznaczanie moczem i kałem kluczowych miejsc swojego terytorium. Gdy już jednak dojdzie do spotkania twarzą w twarz, następuje rytualna rywalizacja. W przypadku kotów jest to bardzo specyficzne widowisko. Niejednokrotnie można dostrzec koty siedzące naprzeciw siebie, godzinami wymieniające się sygnałami uspokajającymi. Żaden z przeciwników nie chce poddać się pierwszy, ponieważ odwrócenie się tyłem do rywala naraża na śmiertelne niebezpieczeństwo niespodziewanego ataku.

Wpływ testosteronu na zachowanie kocurów

Bezpośrednią motywacją do podejmowania przez samce ryzyka związanego z rywalizacją pomiędzy sobą jest testosteron. Hormon ten ma ogromny wpływ na zachowanie. Wyraźnie zmniejsza poczucie strachu oraz podnosi pewność siebie. Sprawia, że osobnik męski odczuwa chęć powiększania swojego terytorium i konkurowania z innymi osobnikami, co określa szanse na powodzenie u samic i możliwość reprodukcji.

Wpływ żeńskich hormonów płciowych na zachowanie kotek

Zachowanie samic wielu różnych gatunków, w tym kotów, regulowane jest przez estrogeny. Charakteryzuje się przede wszystkim ochroną swojego życia i zdrowia oraz doprowadzeniem do pomyślnego krycia. Opieka nad potomstwem, karmienie młodych oraz chronienie ich w okresie zależności od matki regulowane są z kolei przez progesteron i oksytocynę. U wszystkich gatunków zwierząt, nie wyłączając człowieka, estrogen redukuje poziom lęku oraz strachu i utrzymuje je na niższym poziomie w porównaniu z samcami. W konsekwencji walka i agresja w przypadku samic jest o wiele rzadziej wybieraną strategią obrony niż w przypadku samców. 

Kastracja vs. sterylizacja

Kolokwialnie przyjęło się używać określeń „sterylizacja” w odniesieniu do zabiegu mającego zapobiec rozmnażaniu kotek i „kastracja” w odniesieniu do analogicznego zabiegu, jakiemu poddawane są kocury. W rzeczywistości jednak są to dwa odrębne zabiegi, którym mogą zostać poddani zarówno samce, jak i samice. Kastracja kota polega na usunięciu gonad (u samców jąder, u samic jajników). U samic dodatkowo usuwa się także macicę, aby uniknąć późniejszych problemów i komplikacji. Zabieg ten pozbawia kota hormonów płciowych i ma znaczący wpływ na zachowanie. Sterylizacja natomiast polega na podwiązaniu lub przecięciu organów kluczowych dla procesu zapłodnienia (u samic jajowodów, a u samców nasieniowodów). Nie przynosi konsekwencji zmiany zachowania, ponieważ produkcja hormonów i popęd płciowy pozostają niezmienione.

Behawioralne wskazania do kastracji

Bardzo często wskazaniem do kastracji są prezentowane przez koty niepożądane zachowania – najczęściej znaczenie mieszkania moczem lub kałem, skłonność do włóczęgostwa i bijatyk oraz agresja. Trzeba jednak wyraźnie zaznaczyć, że kastracja nie jest bezpośrednim narzędziem terapii behawioralnej. W uzasadnionych przypadkach może stanowić element planu pracy ze zwierzęciem. Często jednak zabiegiem na samym początku terapii, gdy nie mamy pewności co do przyczyn zachowania, możemy pogłębić problem. Trzeba być szczególnie ostrożnym w przypadku zwierzęcia lękliwego. Jak już wspomniano, hormony płciowe w dużej mierze wpływają na zachowania mające na celu przetrwanie. Samce pod wpływem testosteronu są bardziej asertywne i pewne siebie. Z kolei samice dzięki działaniu estrogenów są mniej bojaźliwe i skłonniejsze do łagodzenia konfliktów. Kastracja lękliwej kotki, czyli obniżenie poziomu estrogenów, bez udzielenia jej odpowiedniego wsparcia behawioralnego, mającego na celu rozwiązanie problemu, może pogłębić lęk i/lub spowodować, że stanie się ona agresywna. Kastracja sama w sobie nie jest metodą terapii behawioralnej. Może jedynie stanowić część planu modyfikacji zachowania. Nawet jeśli na początkowym etapie motywacją do prezentowania niepożądanych zachowań są hormony, np. przy znaczeniu w domu moczem, zachowanie to natychmiast się utrwala i warunkuje, stanowiąc rodzaj rytuału czy, mówiąc prościej, przyzwyczajenia i sama kastracja może nie przynieść spodziewanego efektu.

Opis przypadku

Franek to dwuletni niekastrowany samiec kota rasy maine coon. W wieku kilku tygodni został sprowadzony do hodowli, w której miał być wykorzystywany do reprodukcji. Od samego początku był lękliwy i wycofany, co zdyskwalifikowało go jako reproduktora. Po śmierci właścicielki hodowli został adoptowany przez ok. 60-letnią kobietę, opiekującą się swoją schorowaną matką po wylewie. Właścicielka zgłosiła się z próbą o pomoc w związku ze wzmożonym problemem znaczenia moczem w domu. Sytuacja wyraźnie zaostrzała się podczas odwiedzin dzieci i wnucząt właścicielki kota. Podczas konsultacji behawioralnej dokonano kilku istotnych obserwacji. Kot, pomimo że od momentu adopcji upłynął rok, ciągle wykazywał zachowania świadczące o lęku i bardzo małej pewności siebie w domowym zaciszu. Chował się pod meblami i wychodził tylko na posiłki oraz wieczorami, gdy właścicielka miała trochę czasu dla siebie, a co ważne – gdy jej matka, która ze względu na swoją niepełnosprawność zachowywała się głośno i nieprzewidywalnie, już spała. Częstym miejscem znaczenia przez kota było właśnie jej łóżko. Nawet w momencie, gdy w domu panowała cisza, kot nie potrafił się zrelaksować i nawet najmniejszy odgłos potrafił go spłoszyć.

Opinia behawioralna

Na podstawie obser...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Animal Expert"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • Zniżki na konferencje i szkolenia
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy