Dołącz do czytelników
Brak wyników

Terapia behawioralna

29 marca 2018

NR 4 (Marzec 2018)

Agresja o podłożu lękowym
Plan pracy

770

Żeby skutecznie pracować z psem nad jego zachowaniem i lękami, należy poznać ich przyczynę, a następnie dokładnie zaplanować pracę ze zwierzęciem. Dopiero konsekwentna realizacja planu, etap po etapie, pozwala nam skutecznie wyeliminować problem, z którym borykają się zarówno pies, jak i jego właściciele.

Bez prawidłowej oceny nie sposób zająć się rozwiązywaniem problemów z zachowaniem psa. Zachowanie jest jedynie objawem. W pracy behawiorysty istotne jest odpowiednie ustalenie przyczyn problemu. Trafna ocena problemu daje nam pole do skutecznej pracy, która pomoże nauczyć psa oraz opiekuna radzenia sobie w sytuacjach problemowych. Aby zrozumieć zaproponowane elementy pracy, należy zapoznać się z artykułem, w którym zawarto ocenę opisanego poniżej przypadku suki o imieniu Laki, prezentującej zachowania agresywne na podłożu lękowym w stosunku do obcych osób („Animal Expert” 2/2017).

POLECAMY

Ustalenie problemów

Podczas pierwszego wywiadu z opiekunami Laki zebrano informacje dotyczące problemów, które sprawiał pies. Poniżej znajduje się lista problemów z zachowaniami Laki w kolejności ważności, którymi chcieli się zająć opiekunowie w pierwszej kolejności:

  • Agresja wobec gości i obcych osób. Oszczekiwanie i doskakiwanie do nogi przechodzących obcych osób spotykanych podczas spaceru. Zachowanie występowało też w stosunku do gości, wtedy było o wiele intensywniejsze – pies dobiegał do nogi i chwytał za łydkę.
  • Brak umiejętności samotnego pozostawania w innym pomieszczeniu. Pierwszą próbą poradzenia sobie z problemem przez opiekunów było zamykanie psa w innym pomieszczeniu. Jednak pozostawiona w innym pokoju Laki głośno szczekała i intensywnie drapała w drzwi.
  • „Włóczenie się” po mieszkaniu, „śledzenie” opiekunów. Laki chodziła za opiekunami po mieszkaniu, nigdy nie zostawała sama w pomieszczeniu. Zachowywała się tak niezależnie od tego, czy opiekunowie wychodzili do kuchni, łazienki, czy na chwilę do innego pokoju.
  • Brak umiejętności radzenia sobie z frustracją i odmową. Laki szczekaniem i skakaniem na opiekunów wymuszała różne wartościowe dla niej zasoby i aktywności. Przykładowo gdy chciała się bawić – przynosiła ulubioną piłeczkę, rzucała ją opiekunom pod stopy i czekała na zabawę. Gdy chciała wyjść na spacer, zaczynała szczekać i drapać w drzwi. W większości sytuacji takie zachowania przynosiły pożądany rezultat.
  • Brak motywacji pokarmowej, którą można wykorzystać w pracy. Stały dostęp do pokarmu, gryzaków i zabawek.  Opiekunowie próbowali pracować z Laki z wykorzystaniem nagród. Jednak ćwiczenia nie dawały efektów, ponieważ, jak mówili, Laki szybko nudziła się smakołykami i zabawkami.

Ustalenie priorytetów w pracy behawiorysty

Bezpieczeństwo

Zupełnie zrozumiała jest kolejność ważności problemów, którą przedstawili opiekunowie. Na początku listy umieścili problemy zagrażające bezpieczeństwu otoczenia, jako kolejne problemy przedstawili te najbardziej kłopotliwe dla nich, a na samym końcu problemy najmniej dokuczliwe.

Nie sposób zignorować wymagań i oczekiwań opiekunów. Na początku więc należało tak zorganizować spacery i przestrzeń dla psa, aby Laki nie stanowiła zagrożenia dla otoczenia. Ważnymi elementami były:

  • przyzwyczajenie psa do kagańca,
  • wprowadzenie linki podczas codziennych spacerów z psem,
  • ustalenie takich tras, aby unikać bezpośrednich spotkań z obcymi osobami.

Zatrzymanie procesu wzmacniania niepożądanych zachowań

Nie sposób było wyeliminować sytuacji mijania przechodniów podczas spacerów. W związku z tym bardzo ważnym elementem pracy było znalezienie takiej techniki, która pomoże zatrzymać dalsze wzmacnianie się agresywnych zachowań. W wywiadzie ustalono, że zachowania Laki są wzmacniane pozytywnie i negatywnie. Kluczowym elementem było nauczenie opiekunów obserwowania sygnałów, które prezentowała Laki. Widząc obcą osobę, która mogła być „obiektem” ataku, Laki zaczynała wypatrywać, zwalniała, zatrzymywała się, czasami odchodziła w bok i węszyła. Gdy druga osoba zbliżała się – pies zaczynał szczekać, doskakując do nogawki. Gdy opiekunowie zaczęli dostrzegać opisane sygnały, wprowadziliśmy technikę, która pozwoliła nam je wzmacniać,  a których celem było uniknięcie zagrożenia – zatrzymanie się obcej osoby lub oddalenie się jej. Nauczyliśmy Laki reagować na sygnał cmoknięcia, który oznaczał dla psa „podążaj za mną”. Po cmoknięciu usuwaliśmy się na bok – na trawnik bądź między zaparkowane samochody – lub odchodziliśmy i szukaliśmy bezpiecznej przestrzeni, w której możemy przepuścić obcą osobę. W ten sposób pies się uczył, że jeżeli zareaguje i podąży za nami, będzie mógł uniknąć stresującej sytuacji – zwiększenie odległości od „bodźca strachu” wywoływało odczucie ulgi. Dodatkowo wzrastało zaufanie psa do człowieka oraz poczucie bezpieczeństwa.

Działania te były ważnym elementem naszej pracy, a ich celem było przede wszystkim zwiększenie komfortu i bezpieczeństwa. Jednak nie wystarczyłyby, aby wyeliminować problem. Należało więc spojrzeć na takie elementy jak: 

  • zbudowanie odpowiedniej motywacji do pracy, 
  • odpowiednie zbilansowanie potrzeb psa, 
  • działania mające na celu poprawę nastroju, 
  • podniesienie progu odporności na frustrację oraz przyzwyczajenie do ograniczeń i uniemożliwień.

Aby dalej skutecznie wyeliminować problem, należało odwrócić listę priorytetów opiekunów, którą opisałem wcześniej.

Dlaczego takie rozwiązanie przyniosło dobre efekty, opiszę poniżej.

Ocena a plan pracy

  • Ocena wzmocnień – pozwoliła wprowadzić takie ćwiczenia i zmiany, które zatrzymają dalsze wzmacnianie i utrwalanie agresywnych zachowań Laki, a dodatkowo będą wzmacniały zachowanie spokojnego przebywania przy obcych osobach.
  • Ocena emocji – ten element oceny pozwolił dobrać ćwiczenia tak, aby strach psa przed pojawiającymi się elementami był coraz mniejszy. Kolejnym problemem była nauka psa radzenia sobie z ograniczeniami przez podniesienie progu odporności na frustrację.
  • Bilans potrzeb – bardzo ważny element oceny, który pokazał, jakie potrzeby Laki powinna mieć zaspokajane i na jakim poziomie były one realizowane przed rozpoczęciem terapii. Wprowadzenie zmian, które pozwoliły Laki zaspokajać potrzeby swobodnego węszenia, eksplorowania, współpracy z człowiekiem, potrzeby łowieckie, potrzeby zabawy i inne, pomogły podnieść nastrój zwierzęcia.
  • Ocena nastroju – na nastrój Laki, oprócz odpowiedniego zbilansowania potrzeb, bardzo duży wpływ miało zwiększenie poczucia bezpieczeństwa i wprowadzenie przewidywalnych zasad.

 

Zbudowanie motywacji

Brak motywacji pokarmowej i szybkie „nudzenie się” zabawkami były ostatnimi z problemów, które wymienili opiekunowie. Ponieważ do wprowadzenia kolejnych etapów pracy konieczne było wykorzystanie nagród, naszym celem było zbudowanie i zwiększenie motywacji u Laki. Stały dostęp do jedzenia i zabawek sprawiał, że psu nie zależało na zdobywaniu nagród.

Dlatego wprowadziliśmy kilka zmian:

  • wyeliminowaliśmy stały dostęp do zabawek – były one pochowane i pojawiały się w chwilach, gdy pies był aktywny, zabawy były krótkie i kończyły się w najciekawszym momencie,
  • jedzenie w 50% było wydawane z ręki za wykonywanie ćwiczeń, resztę jedzenia pies dostawał z miski po treningach, gdy nie chciał zjadać zawartości – miska była zabierana,
  • gryzaki, które pies może żuć czy lizać, były wydawane po intensywnych treningach lub spacerach.

Po ok. 2–3 tygodniach motywacja do jedzenia i zabawy wzrosła u Laki co najmniej dwukrotnie. Zdobywanie nagród stało się stałym komponentem codzienności psa.

Podniesienie odporności na frustrację

Dość dużym problemem było u Laki wymuszanie:

  • szczekając, wymuszała uwagę opiekunów,
  • popiskiwaniem i naskakiwaniem wymuszała kąski podczas przygotowywania posiłków,
  • ciągnąc na smyczy, wymuszała podchodzenie do innych psów, z którymi miała bardzo przyjacielskie relacje.

Największym problemem związanym z wymuszaniem był brak umiejętności samotnego pozostawania w pomieszczeniach. Gdy opiekunowie wychodzili do innego pomieszczenia – Laki szczekała, aby ją wpuścić. Naszym celem było stopniowe przyzwyczajenie psa do samotności.

 

Czy wiesz, że...

Bez prawidłowej oceny nie sposób zająć się rozwiązywaniem problemów z zachowaniem psa, bowiem zachowanie jest jedynie objawem.

 

Radzenie sobie z wymuszaniem

W zakresie pracy nad wymuszaniem/radzeniem sobie z frustracją nasz plan obejmował:

  1. Wprowadzenie ćwiczeń z wykorzystaniem nagród – tj. skupianie uwagi na opiekunach przez dłuższy czas w miejscu oraz w ruchu, umiejętność zajmowania pozycji „siad” i „na miejsce” oraz pozostawanie w pozycjach, spokojne czekanie na miskę z jedzeniem czy zabawkę, nauka przywołania. Umiejętności te dawały komfort spacerowania z psem na smyczy i bez smyczy, uczyły Laki większej cierpliwości – szczególnie umiejętności związane z czekaniem i zostawaniem uczyły psa, że aby dostać to, na czym mu zależy, należy się uspokoić. Ćwiczenia były wykonywane w oparciu o pozytywne wzmocnienie – nagradzanie psa za prawidłowe zachowania. Nie udałoby się osiągnąć tego efektu, gdybyśmy we wcześniejszych etapach nie zwiększyli motywacji psa – większej chęci zdobywania jedzenia i zabawek.
  2. Wprowadzenie konsekwencji w dostępie do zasobów – aby Laki na co dzień uczyła się, że wymuszanie nie przyniesie efektów, wszystkie przyjemne dla niej aktywności, takie jak głaskanie, zabawa czy trening z nagrodami, zaczynaliśmy tylko wtedy, gdy pies był spokojny. Gdy Laki chciała się przywitać z innym zaprzyjaźnionym psem – miała najpierw skoncentrować się na opiekunach. Dopiero po odpięciu smyczy i usłyszeniu hasła „biegaj” mogła pobiec, aby się przywitać. Nie byłoby to możliwe bez nauki skutecznego przywołania, do której wykorzystaliśmy gwizdek dla psów myśliwskich.
  3. Po...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy

    Piotr Wojtków

    Behawiorysta zwierząt i trener w szkole Psiedszkole, współzałożyciel i członek zarządu Stowarzyszenia Behawiorystów i Trenerów COAPE, wykładowca kursu dyplomowego COAPE oraz na stosowanej psychologii zwierząt, startował w zawodach obedience, rally-o, working test, sprawdzianów dla psów tropiących, trener psów asystujących, behawiorysta współpracujący ze schroniskiem w Korabiewicach oraz innymi organizacjami pomagającymi psom, behawiorysta i trener w projekcie John Dog, razem z żoną prowadzi szkołę kształcącą trenerów i behawiorystów Wojtków Szkolenia; www.wojtkowszkolenia.pl.