Dołącz do czytelników
Brak wyników

Profilaktyka zdrowotna i diagnostyka

19 lipca 2021

NR 24 (Lipiec 2021)

Zapalenia stawów u psów – CZĘŚĆ 2

10

Choroby zapalne stawów to skutek nie tylko pewnych nabytych schorzeń, ale także wrodzonych skłonności i nieprawidłowości. W drugiej części rozważań nad zapaleniami stawów u psów zostanie omówionych kilka innych schorzeń przebiegających z zapaleniem stawów, gdzie część z nich będzie wymagała interwencji na wczesnym etapie życia, kiedy to właściciel najczęściej nie spodziewa się konieczności podejmowania decyzji o operacji pupila. Cechą wspólną niżej omówionych schorzeń – oprócz wywoływania procesów zapalnych w stawie – jest to, iż nieodpowiednio, zbyt późno lub w ogóle nieleczone mogą i najprawdopodobniej będą prowadzić do osteoartrozy, czyli choroby zwyrodnieniowej stawów.

Najczęściej diagnozowane wrodzone problemy ortopedyczne to dysplazje stawów biodrowych (hip dysplasia, HD) i łokciowych (elbow dysplasia, ED). Obowiązkowe badania RTG w ich kierunku u psów przeznaczonych do dalszej hodowli nie spowodowały jednak znacznej poprawy w kwestii częstości występowania tego schorzenia. Przyjmuje się, że komponenta genetyczna w 70% odpowiada za wystąpienie tych nieprawidłowości, a pozostałe 30% to czynniki środowiskowe, takie jak zbyt bogata dieta, urazy biodra lub łokcia i zbyt duże obciążenie treningiem. Kojarzenie osobników wolnych od dysplazji nie daje stuprocentowej pewności, że nie urodzą się szczenięta HD+ i vice versa, gdyż nie znamy liczby par genów warunkujących ich powstanie. 

POLECAMY

HD

Obciążone genetycznie szczenięta rodzą się z prawidłowymi stawami, a niestabilność prowadząca do dysplazji rozwija się u nich stopniowo. Pierwsze objawy, takie jak kulawizna, trudności w podnoszeniu się, ograniczone odwodzenie kończyn czy charakterystyczny chód (tzw. królicze kicanie), pojawiają się od około 6. miesiąca życia i zazwyczaj mają charakter ostry. Jest to okres najszybszego wzrostu zwierzęcia, za którym poniekąd nie nadąża siła mięśni i więzadeł, których zadaniem jest stabilizacja stawów. Dlatego też do ras predysponowanych należą przede wszystkim rasy duże i olbrzymie. Dalsza ewolucja objawów przypomina postępujące zwyrodnienie stawów, do którego zresztą prowadzi.

Patogeneza schorzenia polega na rozluźnieniu więzadeł i torebki stawowej otaczających stawy, co prowadzi do przemieszczania się głowy kości udowej czy ramiennej poza panewkę, czego konsekwencją są nadwichnięcia, zwichnięcia i deformacje prowadzące do bolesności. W 80% przypadków schorzenie to dotyka stawów po obu stronach. 

W zależności od stopnia HD FCI wyróżnia obecnie 5 klas: 
    A – stawy wolne od dysplazji, idealne,
    B – stawy wolne od dysplazji, ale nieidealne, 
    C – lekka dysplazja, 
    D – umiarkowana dysplazja,
    E – ciężka dysplazja.

Pierwszym krokiem w diagnozowaniu dysplazji jest badanie fizykalne. Dodatni wynik testu Ortolaniego, zwłaszcza u szczeniąt > 6. miesiąca życia, z dużym prawdopodobieństwem świadczy o obecności niestabilności w obrębie stawu biodrowego. Kluczowe jest wykonanie naprawdę dobrych, diagnostycznych zdjęć RTG, co wcale nie należy do łatwych zadań.

Konieczne są głęboka sedacja lub znieczulenie ogólne, odpowiedni dobór projekcji oraz bardzo staranne ułożenie badanego zwierzęcia. FCI wymaga wykonania zdjęć w I pozycji klasycznej (pies ułożony na grzbiecie z kończynami miednicznymi wyciągniętymi wzdłuż długiej osi ciała), ale w przypadku pogłębionej diagnostyki przedzabiegowej na pewno warto wykonać zdjęcia i pomiary wykonane również inną metodą.

Jak w przypadku praktycznie wszystkich schorzeń, również w przypadku HD i ED kontrola wagi poprzez odpowiednie żywienie (najlepiej z zastosowaniem suplementacji chondroprotektykami) oraz ruch mają kluczowe znaczenie. 

Leczenie HD u zwierząt z objawami opiera się na stosowaniu niesterydowych leków przeciwzapalnych, fizjoterapii i na rozwiązaniach chirurgicznych. Trzeba tu zaznaczyć, że dysplazja stawów nie jest uleczalna, więc zadaniem właściciela, lekarza weterynarii i zoofizjoterapeuty jest przede wszystkim niedopuszczenie do wystąpienia zwyrodnień, znoszenie bolesności i utrzymanie sprawności zwierzęcia. Do metod inwazyjnych, dobieranych w zależności od charakteru zmian i wieku zwierzęcia, należą:

Zespolenie spojenia łonowego (symfyzjodeza) – zazwyczaj stosowane jako element profilaktyki u szczeniąt w wieku do około 20. tygodnia. Polega ono na kauteryzacji płytki wzrostowej kości łonowej. W efekcie modyfikujemy wzrost kości miednicy, co pozwala pośrednio poprawić ułożenie panewki stawu biodrowego. Ograniczeniem w przypadku tej metody jest wiek zwierzęcia, dlatego zaleca się wykonanie badań w kierunku dysplazji przed 15. tygodniem życia.

Pektinektomia lub neurektomia – czyli resekcja mięśnia grzebieniastego i odnerwienie torebki stawowej. Obie metody zmniejszają bolesność w okolicy stawu, ale nie zapobiegają rozwojowi dysplazji czy wystąpieniu zmian zwyrodnieniowych.

Amputacja głowy i szyjki kości udowej – również nie jest to metoda przywracająca prawidłową pracę stawu – gdyż de facto go likwiduje, zastępując go stawem rzekomym – ale niweluje bolesność, zwłaszcza u zwierząt z zaawansowanym procesem zwyrodnieniowym. Najlepiej sprawdza się u zwierząt o masie ciała nieprzekraczającej 20 kg, u których nie zdążyła rozwinąć się atrofia mięśni. Po operacji konieczna jest intensywna fizjoterapia.

Endoproteza stawu biodrowego – kosztowna, ale też bardzo skuteczna metoda na przywrócenie sprawności stawów biodrowych. Zwykle stosowana u starszych zwierząt, z dodatkowo występującymi zaawansowanymi zmianami zwyrodnieniowymi. Ze względu na swój inwazyjny charakter może prowadzić np. do neurapraksji nerwu kulszowego.

Podwójna lub potrójna osteotomia miednicy (DPO/TPO) – to metody zaliczane również do metod profilaktycznych, które najlepiej jest przeprowadzić u psów do 10. miesiąca życia. Wskutek zastosowania tych metod panewka zostaje zrotowana nad głową kości udowej w taki sposób, że znajduje się ona w pozycji umożliwiającej prawidłową pracę stawu. Nie są stosowane u zwierząt, u których są już obecne zmiany zwyrodnieniowe. 

Daroplastyka – polega na nadbudowie panewek stawowych przy użyciu autologicznych przeszczepów kości. Nadbudowa służy utrzymaniu głowy kości udowej w panewce, zapobiegając przemieszczaniu się poza jej obrys. Zabieg ten jest tańszą i mniej inwazyjną alternatywą dla DPO/TPO, a także stwarza szansę na poprawę funkcjonowania stawów nieco starszych pacjentów.

ED

Występuje rzadziej niż HD. Daje podobne objawy początkowe jak dysplazja stawu biodrowego, ale o większym nasileniu i uciążliwości. Pies wyraźnie oszczędza kończynę, często trzymając ją uniesioną. Najbardziej charakterystyczna dla ED jest postawa zwierzęcia z odstawionym na zewnątrz łokciem. Patogeneza jest inna niż w przypadku HD – za zmiany dysplastyczne odpowiadają zaburzenia w rozwoju chrząstek stawowych oraz zahamowanie wzrostu kości promieniowej i łokciowej, które prowadzą do oddzielania się fragmentów chrzęstnych i chrzęstno-kostnych oraz powstawania wolno leżących ciał śródstawowych. ED może wystąpić w czterech postaciach, jako:

  • izolowany wyrostek dodatkowy kości łokciowej (UAP),
  • izolowany wyrostek dziobiasty przyśrodkowy kości łokciowej (FMCP),
  • osteochondroza bloczka kłykcia kości ramiennej (OCD),
  • izolowany nadkłykieć przyśrodkowy kości ramiennej (UME).

Pies dotknięty ED może mieć jednocześnie więcej niż jedną z wyżej wymienionych zmian. W diagnostyce różnicowej bardzo istotne jest również wykonanie dobrych zdjęć RTG, a niekiedy także tomografii, w celu namierzenia oddzielonych fragmentów chrzęstnych.

W przypadku ED głównym kryterium oceny stopnia dysplazji jest obecność zmian pierwotnych oraz wtórnych (osteofitów):
0 – stawy wolne od dysplazji,
1 – lekka dysplazja,
2 – umiarkowana dysplazja,
3 – ciężka dysplazja.

Należy pamiętać, że to gorszy staw określa ogólny stopień dysplazji, tj. ED ocenioną na 1/3 (lewy staw 1, prawy staw 3) będziemy określać jako ciężką.

Leczenie zachowawcze bywa skuteczne jedynie w lekkich przypadkach. Stosuje się je także u zwierząt starszych, u których widoczne są już zmiany zwyrodnieniowe. U zwierząt młodych, do 2 lat, należy jak najszybciej wykonać artroskopię w celu usunięcia wolno leżących ciał śródstawowych. W przypadku UAP możliwe jest umieszczenie śruby w celu przymocowania wyrostka do kości oraz jednoczesne wykonanie nacięcia (osteotomii) kości łokciowej w celu zmniejszenia naprężeń w jej obrębie. Około 90% psów w wieku do 2 lat odzyskuje pełną sprawność po wykonaniu zabiegu artroskopowego. Z kolei u starszych psów, z zaawansowanymi zmianami zwyrodnieniowymi, rokowanie jest gorsze i niekiedy amputacja łapy jest jedynym sposobem na eliminację dolegliwości bólowych.

Podsumowując, im wcześniej właściciel psa z dysplazją zdecyduje się na interwencję, tym lepiej. Leczenie zachowawcze nie jest skuteczne w przypadku dysplazji innych niż lekkie. Jak już obszernie omówione było w poprzedniej części artykułu, choroba zwyrodnieniowa stawów, która prawie zawsze jest następstwem nieleczonych dysplazji, jest chorobą nieuleczalną i postępującą. Dla komfortu życia psa i naszego warto zrobić jak najwięcej, by do niej nie dopuścić. Zbyt długie zwlekanie może doprowadzić nie tylko do bólu (to na pewno), ale także do sytuacji, kiedy żadna operacja – z wyjątkiem protezowania lub amputacji – nie będzie już możliwa lub nie przyniesie oczekiwanych efektów. Nie należy łudzić się, że choroba jest tymczasowa i pies z niej wyrośnie.

Rozważając, z której metody leczenia skorzystać, trzeba wziąć pod uwagę szereg czynników, takich jak:

  • waga psa,
  • wiek,
  • stopień dysplazji,
  • zaawansowanie zmian zwyrodnieniowych,
  • tryb życia.

Nie bez znaczenia są też możliwości finansowe i czasowe właściciela – pod uwagę należy wziąć nie tylko sam zabieg, ale też wszystko to, co z nim związane, czyli np. rehabilitację.

Aseptyczna martwica głowy kości udowej

Choroba Legga-Calvégo-Perthesa, jak inaczej nazywana jest aseptyczna martwica głowy kości udowej, c...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Animal Expert"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • Zniżki na konferencje i szkolenia
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy