Dołącz do czytelników
Brak wyników

Profilaktyka zdrowotna i diagnostyka

16 marca 2021

NR 22 (Marzec 2021)

FIV - zakażenie, rozpoznanie, sposoby leczenia, zapobieganie zakażeniu

143

Wirus niedoboru immunologicznego kotów (feline immunodeficiency virus – FIV) jest zakaźną, przewlekłą i nieuleczalną chorobą kotów domowych i dziko żyjących. Poza kotami domowymi wirus został wykryty u lwów, tygrysów, jaguarów, lampartów i rysi. Wirus po wniknięciu do organizmu wywołuje immunosupresję, czyli spadek odporności, a tym samym czyni organizm zwierzęcia podatnym na inne zakażenia bakteryjne, grzybicze i wirusowe. Wirus FIV sam w sobie nie jest śmiertelny, ale – obniżając odporność – przyczynia się do śmierci czworonoga.

FIV często nazywany jest kocim AIDS. Przebieg i skutki zakażenia wirusem FIV są podobne do zakażenia wirusem HIV u ludzi. Dlatego choroba ta u kotów bywa też nazywana zespołem nabytego niedoboru immunologicznego kotów (FAIDS – ang. feline acquired immunodeficiency syndrome). Wirus FIV jest zakaźny tylko dla kotów, inne gatunki zwierząt oraz człowiek są bezpieczni.

POLECAMY

Historia

Pierwsze przypadki FIV stwierdzono w 1986 roku w USA, w Kalifornii, gdzie w jednym z domów w miejscowości Petaluma stwierdzono dużą grupę kotów, wolnych od kociej białaczki, u których stwierdzano objawy bardzo obniżonej odporności o takim samym przebiegu choroby. W tym samym roku Pedersen jako pierwszy wyizolował wirusa wywołującego chorobę.

Źródło i drogi zakażenia

Wirus FIV występuje w:

  • ślinie,
  • krwi,
  • płynie mózgowo-rdzeniowym,
  • mleku,
  • nasieniu.

Do zakażeń dochodzi najczęściej w czasie walk kotów wolno żyjących i wychodzących. Wirus zawarty w ślinie przenosi się z jednego osobnika na drugiego podczas pogryzień, szczególnie gdy obecny jest stan zapalny dziąseł, a w ślinie kota znajduje się duża ilość leukocytów z wirusem. Główną rolę w rozprzestrzenianiu FIV odgrywają niekastrowane, agresywne samce wychodzące na dwór, broniące swoich terytorium i walczące o samice. Kocury są największą grupą ryzyka zachorowania. Samce zarażają się dwa razy częściej niż kotki.
Niewielką rolę w szerzeniu się choroby odgrywają zakażenia aerogenne, korzystanie ze wspólnych misek, wzajemna pielęgnacja. Choć wirus znajduje się również w nasieniu, kontakty płciowe nie odgrywają dużej roli w rozprzestrzenianiu się choroby.
Możliwe jest zarażenie kociąt w okresie płodowym, podczas porodu i karmienia mlekiem. Jednak nie całe potomstwo zostaje w ten sposób zarażone. Czasem jest to kilka kociąt, czasami cały miot, a zdarzają się sytuacje, gdy wszystkie kocięta w miocie są wolne od zakażenia. Zakażenia śródmaciczne mogą prowadzić do poronienia lub rodzenia się słabych kociąt.
Dużą rolę w ryzyku zakażenia odgrywa również wiek. U młodych zwierząt, poniżej roku, choroba rozwija się bardzo rzadko. Do 6.–7. roku życia odsetek zachorowań rośnie z każdym rokiem. Wynika to z zachowań kotów dorosłych: tendencji do obrony terytorium i częstych walk między kocurami, a także z długiego okresu inkubacji choroby.

Patogeneza

Z uszkodzonego nabłonka wirus przedostaje się do regionalnych węzłów chłonnych, gdzie się namnaża i stamtąd przenosi się do pozostałych węzłów chłonnych. Wirus namnaża się przede wszystkim w makrofagach i limfocytach T. Ponieważ przeważająca większość tych komórek w organizmie nie dzieli się, zakażenie FIV postępuje bardzo powoli i może trwać latami, zanim pojawią się pierwsze objawy choroby. Zakażenie pozostaje utajone, kot zostaje nosicielem do końca życia.
Zakażenie wirusem uruchamia silną odpowiedź immunologiczną, która likwiduje początkową ostrą fazę choroby, dlatego objawy początkowe są bardzo niespecyficzne lub lekkie.
W czasie trwania choroby dochodzi do leukopenii, czyli spadku liczby komórek odpornościowych organizmu, w szczególności limfopenii i neutropenii. Rozwijająca się immunosupresja powoduje zakażenia wtórne, które stanowią bardzo duże zagrożenie dla zdrowia i życia zwierzęcia. Choć wirus FIV nie jest onkogenny, to silna immunosupresja może prowadzić do rozwoju procesów nowotworowych.
Wirus FIV obecny jest również w układzie nerwowym, gdzie prowadzi do rozrostu, a następnie niszczenia komórek glejowych i uszkodzenia bariery krew – mózg, czego konsekwencją są zaburzenia neurologiczne występujące w zaawansowanej fazie choroby.

Objawy kliniczne

Zakażenie FIV może przebiegać bezobjawowo, może mieć słabo zaznaczone objawy, czasem występują też bardzo poważne i ciężkie objawy. Objawy kliniczne często rozwijają się przez wiele miesięcy, a nawet lat. Wyróżniamy 5 stadiów choroby:

  • ostrego zakażenia – trwa kilka tygodni; w tym stadium najczęściej brak jest objawów; mogą przejściowo pojawić się lekkie objawy ogólne i powiększenie węzłów chłonnych; możliwe są gorączka, biegunka, zapalenie dziąseł, spojówek i dróg oddechowych; objawy najczęściej mijają samoistnie;
  • bezobjawowego nosicielstwa – może trwać latami – w tym stadium brak jakichkolwiek objawów; kot jest nosicielem wirusa i może nim zarażać inne koty podczas bójek i pogryzień;
  • długotrwałego powiększenia węzłów chłonnych – może trwać miesiącami – dochodzi do powiększenia węzłów chłonnych; pojawiają się nawracające gorączki, brak apetytu, apatia, spadek masy ciała; w tym stadium nie ma jeszcze wtórnych zakażeń;
  • zwiastujące FAIDS – trwa od miesięcy do wielu lat – w tym czasie pojawia się wyraźne wychudzenie zwierzęcia, zapalenie dziąseł i górnych dróg oddechowych, ogólne wyniszczenie organizmu, nawracające, przewlekłe biegunki oraz wymioty; znacznie pogarsza się okrywa włosowa kota, pojawiają się trudne do leczenia rany na skórze; w badaniach laboratoryjnych mamy obniżoną liczbę białych krwinek (leukopenię) oraz niedokrwistość; w tym stadium najczęściej wykonywany jest test w kierunku chorób zakaźnych;
  • FAIDS – trwa tygodnie – stadium krańcowego wyniszczenia oraz niepoddających się leczeniu zakażeń. W badaniach krwi występuje silna limfopenia; mogą pojawić się również zaburzenia neurologiczne, uszkodzenia w obrębie gałki ocznej, niewydolność wielonarządowa czy nowotwory; w tym czasie u nieleczonych kotów domowych podejmowana jest decyzja o eutanazji.

Rozpoznawanie

Wirusowy niedobór immunologiczny powinno podejrzewać się u kotów z przewlekłymi i nawracającymi zakażeniami, przede wszystkim u kotów z grupy podwyższonego ryzyka – niekastrowanych kocurów, wychodzących na dwór oraz wolno żyjących.
Standardowo w takich przypadkach wykonuje się testy ELISA z krwi. Już po 10 minutach mamy wynik. Testy te dostępne są powszechnie w przychodniach weterynaryjnych. Trzeba jednak uważać na fałszywie dodatnie wyniki – dodatni wynik testu u zdrowego osobnika. Dlatego, gdy brak jest objawów klinicznych, a test wyszedł dodatni, warto go powtórzyć od razu oraz po 3 miesiącach. Gdy objawy kliniczne sugerują FIV, a test wyszedł dodatni, uznajemy kota za chorego i rozpoczynamy leczenie. Należy również pamiętać o fałszywie ujemnych wynikach, gdy kot zarażony FIV nie wytwarza przeciwciał i w metodzie ELISA nie stwierdza się zakażenia, mimo że jest ono obecne.
W przypadku kociąt test można wykonać dopiero, gdy ustanie ochrona bierna od matki, czyli w wieku 6 miesięcy. Wcześniej wyniki mogą być fałszywie dodatnie.
Można również wykonać badania innymi metodami, np. Western blot, izolacją wirusa czy metodą PCR. Są to badania wykonywane tylk...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Animal Expert"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • Zniżki na konferencje i szkolenia
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy