Dołącz do czytelników
Brak wyników

Profilaktyka zdrowotna i diagnostyka

24 września 2018

NR 7 (Wrzesień 2018)

Wpływ kastracji i sterylizacji na zachowanie psów

0 21

Kastracja i sterylizacja psów wykonywana jest przede wszystkim jako jeden ze sposobów walki z psią bezdomnością, ale także ze względów zdrowotnych czy jako narzędzie mające pomóc w problemach z zaburzeniami zachowania. Jaki jednak jest wpływ tego typu zabiegów na zdrowie, zachowanie i życie społeczne psów?

Gonadektomia jest obecnie powszechnie stosowaną procedurą u psów. Najczęściej wykonywana jest w celu ograniczania reprodukcji i w walce z bezdomnością, ale także z przyczyn zdrowotnych i jako profilaktyka problemów zdrowotnych lub w celu ograniczenia niepożądanych zachowań i zaburzeń behawioralnych oraz zapobiegania im. W ostatnich latach przeprowadzono wiele badań mających na celu określenie wpływu gonadektomii na zdrowie, zachowanie i życie społeczne psów. Badania te nie potwierdzają zasadności wielu z powyższych wskazań.

Różnice między samcem i samicą

Samce i samice różnią się między sobą nie tylko pod względem fizycznym, ale również w strukturze mózgu. Badania przeprowadzone na szczurach wykazały, że zarówno układ komórek, jak i struktura podwzgórza są wyraźnie odmienne u samców i u samic. Różnice dotyczą także kory mózgowej, która u samców jest wyraźnie grubsza po prawej stronie półkuli, a u samic po stronie lewej półkuli1. Układ ten zależy od poziomu hormonów w krytycznym okresie rozwoju mózgu podczas życia płodowego. Męskie hormony płciowe wpływają na sposób ułożenia sieci połączeń w mózgu. Jeżeli są obecne w czasie rozwoju mózgu, tworzy się męski schemat mózgu. Przy braku męskich hormonów płciowych powstaje schemat żeński. Potwierdzają to istniejące zależności między hormonami a strukturą mózgu i zachowaniem.
W czasie życia płodowego testosteron przenika przez łożysko i dociera wraz z krwią do mózgu płodów męskich, skutkując zmianami anatomicznymi i tworzeniem się mózgu męskiego, a w konsekwencji późniejszymi męskimi zachowaniami2. Testosteron, dostając się do mózgu płodów żeńskich, wpływa na ich strukturę, powodując tzw. androgenizację, czyli nadmiar męskich hormonów płciowych u samic. W tym procesie znaczącą rolę odgrywa lokalizacja płodu w macicy. Badania pokazują, że embrion żeński usytuowany w macicy pomiędzy dwoma embrionami męskimi wykazuje większe ryzyko androgenizacji i rozwinięcia męskich zachowań, np. sekwencji znaczenia moczem czy tendencji do agresji samczej. Efekty perinatalnej androgenizacji suk zostały opisane przez takich badaczy jak Coppola czy Borhelt i Voith.
Okres prenatalny to pierwszy okres w życiu psa, w którym występuje tak znaczący wpływ testosteronu na organizm. Drugi okres to czas dojrzewania. Poziom testosteronu u samców zaczyna wzrastać w 4.–6. miesiącu życia. Jest to okres poprzedzający dojrzewanie. Bardzo duży wzrost poziomu testosteronu występuje też w wieku 6–12 miesięcy. Po tym okresie poziom testosteronu ustala się i pozostaje mniej więcej na tym samym poziomie do wieku seniora, gdy zaczyna spadać [Pathirana I. i in. 2012]. W okresie zalewu testosteronem następuje dymorfizm zachowań seksualnych i nasilenie zachowań charakterystycznych dla samców, takich jak poszukiwanie samic w cieczce, nasilone znaczenie moczem, wspinanie się i ruchy kopulacyjne, konkurencja między samcami. Te zachowania często skłaniają opiekunów psów do ich kastracji, aby je ograniczyć lub wyeliminować. Badania statystyczne pokazują, że po kastracji częstotliwość ucieczek w poszukiwaniu samic spada o 90%, znaczenie moczem o 50%, a wspinanie się i ruchy kopulacyjne o 80%. Z tego powodu przez wiele lat kastracja była zalecana jako rozwiązanie wszelkich problemów behawioralnych.
Najnowsze badania pokazują jednak, że kastracja samców nie rozwiązuje problemów behawioralnych i nie może być traktowana jako panaceum na wszystkie kłopoty wychowawcze. Wyniki tych badań potwierdzają, że brak testosteronu zmniejsza pewność siebie oraz nasila zachowania lękowe. Badanie Parvene Farhoody i M. Christie Zink na dużej populacji psów potwierdza, że istnieje silna korelacja pomiędzy kastracją a lękliwością i pobudliwością, bez względu na wiek, w którym pies został wykastrowany. Kastrowane samce wykazują wyższy poziom lęku i pobudliwości od niekastrowanych.

Kastracja a problemy z agresją

Podobne wyniki otrzymali Neilson, Eckstein i Hart w 1990 r. w bardzo obszernych badaniach przeprowadzonych na Uniwersytecie Kalifornijskim, dotyczących wpływu kastracji na psy. Doszli oni do wniosku, że:

  • w przypadku agresji między samcami nastąpiła poprawa w 60% przypadków, z czego szybka zmiana nastąpiła u 25%, a stopniowa u 35%,
  • w agresji w stosunku do ludzi lub innych psów w domu poprawa nastąpiła u 25% psów, a zakres poprawy wyniósł 50–90%,
  • w agresji do obcych ludzi, którzy wtargnęli na posesję, poprawa nastąpiła u 10–15% psów w zakresie od 50–90%.

Rezultaty badań pokazują, że kastracja nie może być traktowana jako rozwiązanie problemów z agresją, ponieważ po kastracji poprawa zachowania następuje tylko w niektórych rodzajach agresji, u części osobników i tylko w pewnym zakresie.
Wiek, w którym pies był kastrowany, ani czas, przez jaki utrzymywało się zachowanie agresywne przed kastracją, nie miały wpływu na reakcje po zabiegu.

Wiek ma znaczenie

Wiek, w którym pies jest kastrowany, ma znaczący wpływ na rozwój organizmu. Kastracja w wieku sześciu miesięcy, sugerowana przez weterynarzy w Wielkiej Brytanii, czy w wieku 12 tygodni, wykonywana w USA, jest znacząco zbyt wczesna i ma negatywny wpływ na rozwój organizmu – zarówno fizyczny (np. na budowę i wzrost kości), jak i psychiczny. Psy przeżywają różne fazy rozwojowe, m.in. „fazy lęku”, które najczęściej mają miejsce w wieku 8–14 tygodni i 6–14 miesięcy. Psy mniejszych ras przechodzą przez ten okres wcześniej, psy ras dużych później. Bardzo ważne jest, żeby nie kastrować psa przed ani w trakcie tych wrażliwych okresów, ponieważ kastracja może nasilić lub utrwalić stan lęku, który będzie się utrzymywał do końca życia psa.
Badanie przeprowadzone przez Hart i Eckstein w 1997 r. pokazało, że sterylizacja suk w przypadkach podyktowanych chęcią rozwiązania problemów z ich zachowaniem nie spełnia założonej funkcji. W badaniu okazało się, że:

  • u agresywnych suk wysterylizowanych przed 12. miesiącem życia po sterylizacji agresja nasiliła się,
  • u agresywnych suk wysterylizowanych po 12. miesiącu życia agresja nie nasiliła się.

Sterylizacja a hormony

W przypadku decyzji o sterylizacji suki kluczowe jest, aby uwz...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Animal Expert"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • Zniżki na konferencje i szkolenia
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy