Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dieta i suplementacja

23 maja 2018

NR 5 (Maj 2018)

Suplementacja diety w przypadku chorób serca

0 478

Odpowiednie żywienie oraz suplementacja diety są bardzo istotne dla wsparcia zwierzęcia z chorobą serca – zwłaszcza że choroby te mają charakter przewlekły. W przeszłości powszechny był pogląd, że najistotniejszą kwestią u pacjentów kardiologicznych jest ograniczenie podaży sodu już od momentu rozpoznania choroby. Obecnie jednak okazuje się, że znaczne zmniejszenie podaży sodu u większości pacjentów nie jest znaczne. Związane jest to m.in. z faktem pojawienia się skuteczniejszych leków nasercowych.

W żywieniu pacjentów z chorobami serca najważniejszą kwestią jest takie zbilansowanie diety, aby utrzymać optymalną masę ciała, ponieważ zarówno otyłość, jak i nadmierne wychudzenie mogą mieć niekorzystny wpływ na skuteczność leczenia. Kondycja zwierzęcia ma również wpływ na komfort jego życia.

Choroby kardiologiczne

Choroby kardiologiczne mogą pojawić się niezależnie od wieku, płci czy wielkości psa bądź kota. Jednakże przyjmuje się, że istnieją predyspozycje rasowe do poszczególnych schorzeń tego narządu. Na choroby mięśnia sercowego składa się wiele różnych idiopatycznych lub wtórnych chorób, a spektrum zmian występujących w ich przebiegu jest bardzo szerokie. Do powstania choroby może przyczynić się np. zakażenie mięśnia sercowego, zapalenie, uraz, niedokrwienie, naciek nowotworowy, hipotermia, zaburzenia metaboliczne oraz toksyczne działanie niektórych substancji.
Chorób mięśnia sercowego u kotów nie da się łatwo zaklasyfikować. Częściej niż u psów są one nazywane mianem „nieokreślone” lub niesklasyfikowane choroby mięśnia sercowego. Najczęściej u kotów obserwuje się chorobę polegającą na przeroście mięśnia sercowego. Głównym powikłaniem tej jednostki chorobowej jest tętnicza choroba zakrzepowo-zatorowa. Do tej pory nie określono pierwotnej przyczyny powstawania idiopatycznej kardiomiopatii przerostowej (HCM) u kotów, ale istnieje przypuszczenie, że w wielu przypadkach może być to choroba dziedziczna. Podłoże genetyczne wykazano u kotów ras maine coon, ragdoll i amerykańskich krótkowłosych. Wśród domniemanych przyczyn HCM wymienia się także: 

  • zwiększoną wrażliwość mięśnia sercowego na katecholaminy lub ich nadmierną ilość, 
  • nieprawidłowy przerost mięśnia sercowego, 
  • pierwotne zaburzenia budowy kolagenu, 
  • nieprawidłowości w rozporządzaniu wapniem w obrębie mięśnia sercowego.

W przypadku psów istotną przyczynę niewydolności serca stanowią choroby mięśnia sercowego, które prowadzą do upośledzenia jego kurczliwości. Najczęściej jest to kardiomiopatia rozstrzeniowa (DCM, głównie u psów ras dużych). Polega ona na zmniejszeniu kurczliwości mięśnia sercowego, której mogą, ale nie muszą towarzyszyć zaburzenia rytmu serca. Wtórne i zakaźne choroby mięśnia sercowego u psów występują rzadko; jeszcze rzadziej stwierdza się kardiomiopatię przerostową (HCM).

Wyniszczenie kardiogenne

Przewlekła niewydolność serca to choroba, której towarzyszą chudnięcie oraz wyniszczenie kardiogenne. Wyniszczenie (kacheksja) wynika ze zmian metabolicznych oraz obniżenia łaknienia, przy jednoczesnym wzroście zapotrzebowania energetycznego organizmu, a polega na utracie nie tylko masy tłuszczowej, ale także mięśni, co ma negatywny wpływ na siłę zwierzęcia. Najczęściej w pierwszej kolejności dochodzi do zaniku mięśni przykręgosłupowych oraz mięśni okolicy pośladkowej. Niestety, masa serca również może się zmieniać. Upośledzeniu ulega ponadto układ odpornościowy, czego efektem może być skrócenie czasu przeżycia pacjenta. Wyniszczenie kardiogenne częściej dotyczy psów niż kotów. Apetyt może być obniżony ze względu na: 

  • ogólne zmęczenie, 
  • zwiększony wysiłek oddechowy, 
  • azotemię, 
  • efekt działania podawanych leków oraz małą smakowitość karmy. 

Dodatkowo zmniejszone ukrwienie narządów jamy brzusznej oraz obrzęk jelit i trzustki wpływają obniżająco na przyswajalność składników odżywczych i zwiększają utratę białek. Mając to na uwadze, należy pamiętać, że ograniczanie podaży białka nie jest zalecane, o ile nie wymaga tego szczególna sytuacja zdrowotna, np. współistniejąca choroba nerek. Niewydolność serca może mieć negatywny wpływ na zdolność nerek do usuwania sodu i wody. Z tego względu zaleca się ograniczenie podaży sodu w diecie, aby wspierać kontrolę nad gromadzeniem się płynów oraz zmniejszyć niezbędne dawki leków. Zaawansowane wyniszczenie znacznie pogarsza rokowanie i zmniejsza przeżywalność pacjenta, dlatego odpowiednie przeciwdziałanie ma kluczowe znaczenie dla postępowania leczniczego. Bardzo często wyniszczenie jest główną przyczyną decyzji opiekunów o eutanazji chorych na serce zwierząt – dlatego tak ważne jest przeciwdziałanie.

Sód w diecie

W przeszłości podstawą postępowania dietetycznego w leczeniu chorób kardiologicznych było ograniczenie podaży sodu w diecie. Obecnie jednak wiadomo, że wczesne objawy choroby serca nie oznaczają wcale konieczności znacznego ograniczenia ilości sodu, choć opiekunowie powinni unikać podawania pokarmów czy przysmaków zawierających dużą jego ilość.
Podstawowym zaleceniem dla większości pacjentów z przewlekłą niewydolnością serca jest dieta dobrej jakości, o odpowiedniej zawartości energii i białka (pochodzenia zwierzęcego), a także umiarkowane ograniczenie podaży soli.
Przy klinicznej niewydolności serca dzienna podaż sodu nie powinna przekraczać 30 mg/kg masy ciała (czyli ok. 0,06% zawartości sodu w pokarmach z puszki oraz ok. 210–240 mg sodu/100 gsuchej karmy). Taką zawartością sodu cechują się zazwyczaj diety przeznaczone dla starszych zwierząt bądź dla pacjentów nerkowych. Niestety, mają one ograniczoną zawartość białka, co przy zagrożeniu wyniszczeniem kardiogennym jest niekorzystnym rozwiązaniem. Diety weterynaryjne dla pacjentów z chorobą serca mają zazwyczaj bardziej restrykcyjnie ograniczoną zawartość sodu (np. 13 mg sodu na kilogram masy ciała dziennie w diecie, czyli 90–100 mg sodu/100 g suchej karmy bądź 0,025% sodu w pokarmach puszkowych). Również jednak w tych karmach jest niewielki udział wysokiej jakości białka pochodzenia zwierzęcego. Dieta lecznicza powinna być wprowadzona po pojawieniu się pierwszych objawów. Przeciwwskazania do jej stosowania to: 

  • ciąża, 
  • laktacja, 
  • zapalenie trzustki (także przebyte w przeszłości), 
  • hiponatremia oraz hiperlipidemia.

Należy pamiętać, że błędnym postępowaniem jest zalecanie opiekunom podawania tylko karmy przeznaczonej dla zwierząt z chorobami serca – nawet w sytuacjach, gdy nie jest ona zjadana w odpowiedniej ilości. Karmy kardiologiczne mają niską atrakcyjność, ponieważ to właśnie sól, której zawartość mają znacznie ograniczoną, jest jedną z substancji zwiększających smakowitość pokarmu dla psów i kotów. Tymczasem, żeby karma mogła pomóc, musi być zjadana w wystarczającej ilości. Sytuację można próbować poprawić poprzez zalecenie przejścia na inną karmę lub na odpowiednio zbilansowany pokarm przygotowywany w domu (dieta BARF, dieta gotowana). Przygotowanie pokarmu ubogiego w sód w domu, a także zapewnienie odpowiedniej podaży witamin i związków mineralnych mogą jednak sprawiać opiekunowi trudności, dlatego warto zasięgnąć porady u dietetyka zwierzęcego.

Gdy posiłek nie smakuje…

Smakowitość posiłku można poprawić poprzez:

  • podgrzewanie,
  • podawanie substytutu soli (KCl),
  • podawanie mniejszych porcji często w ciągu dnia,
  • dodawanie nieszkodliwych substancji poprawiających smak (np. sosu pomidorowego o niskiej zawartości soli, soku z tuńczyka czy dodatku smalcu gęsiego),
  • dodawanie małych ilości bardzo atrakcyjnych dla zwierząt „ludzkich” pokarmów (np. niesolonego mięsa lub wywaru mięsnego, gotowanego bez kości),
  • karmienie zwierzęcia z ręki.

Należy także pamiętać, że otyłość zwiększa zapotrzebowanie metaboliczne serca i powiększa objętość krwi oraz ma wpływ na farmakokinetykę leków – z tego powodu należy dążyć do redukcji masy ciała poprzez odpowiednio dobraną dietę odchudzającą. W przypadku nadwagi nie zaleca się redukcji masy ciała, ponieważ rozwój choroby najprawdopodobniej doprowadzi do utraty nadmiernych kilogramów.
Uzupełnianie diety w określone składniki odżywcze może być wsparciem dla zwierzęcia cierpiącego z powodu choroby serca. Należy rozważyć suplementację l-karnityną, tauryną, kwasami omega-3, witaminami z grupy B i – w razie potrzeby – magnezem.

L-karnityna

L-karnityna jest organicznym związkiem chemicznym (jest syntetyzowana z dwóch aminokwasów: lizyny i metioniny) i stanowi istotną część systemu transportu kwasów tłuszczowych przez błony mitochondrialne. Po raz pierwszy wyizolowano ją z mięśni i stąd wzięła się jej nazwa (od łac. caro, carnis – mięso), nie będzie więc zaskoczeniem, że L-karnityna znajduje się w produktach pochodzenia zwierzęcego (bogate w nią jest surowe mięso). U zdrowego zwierzęcia ilość wytwarzanej endogennie L-karnityny pokrywa zapotrzebowanie na nią. U niektórych ras predysponowanych do wystąpienia chorób serca na tle jej niedoborów (np. u cocker spanieli lub bokserów) oraz u zwierząt chorych na przewlekłą niewydolność nerek bądź wątroby obserwuje się jej obniżone stężenie. Warto wspomnieć, że niektóre przypadki kardiomiopatii rozstrzeniowej rozwinęły się u psów otrzymujących ścisłą dietę wegetariańską.
Reakcja na podawanie L-karnityny drogą doustną nie jest jednakowa. Stan kliniczny psów, które reagują na suplementację L-karnityną, ulega poprawie w trakcie pierwszego miesiąca leczenia, zaś pewna poprawa parametrów echokardiograficznych może być widoczna dopiero po 2–3 miesiącach suplementacji. Należy mieć na uwadze, że podawanie L-karnityny nie prowadzi do ustąpienia zaburzeń rytmu serca. Nie jest znana minimalna skuteczna dawka L-karnityny. Jedno z podejść do stosowania sugeruje podawanie L-karnityny w różnych dawkach, przykładowo 50–100 mg/kg masy ciała doustnie co 8–12 godzin przy uogólnionym niedoborze bądź 200 mg/kg masy ciała co 8 godzin przy niedoborze towarzyszącym miopatii. Przedawkowanie l-karnityny może wywołać bóle brzucha, nudności bądź zaburzenia mikroflory przewodu pokarmowego oraz mieć efekt kardiotoksyczny.
Ciekawostką jest fakt, że psy leczone L-karnityną mogą pachnieć w specyficzny sposób.

Tauryna

Tauryna jest aminokwasem siarkowym występującym w znacznych ilościach w mięśniu sercowym. Jest także bardzo silnym antyoksydantem. Została wyizolowana po raz pierwszy z żółci byka na początku XX w. – stąd wzięła się jej nazwa (byk po łacinie to Bos taurus). Tauryna uczestniczy w wielu procesach fizjologicznych, m....

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Animal Expert"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • Zniżki na konferencje i szkolenia
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy