Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dieta i suplementacja

24 września 2018

NR 7 (Wrzesień 2018)

Oleje roślinne w diecie kota – tak czy nie?

0 412

Zbilansowana dieta to taka, która zawiera niezbędne składniki odżywcze oraz dostarcza odpowiednią ilość energii potrzebnej zarówno do prawidłowego rozwoju, jak i do utrzymania wszystkich funkcji organizmu. Elementy diety o niewłaściwej jakości i podawane w nieprawidłowej ilości mogą być jedną z przyczyn rozwoju chorób układu pokarmowego, a także wielu innych dolegliwości o podłożu metabolicznym. Jednym z takich składników są lipidy, popularnie zwane tłuszczem, którego odpowiednia podaż ma wielkie znaczenie dla zdrowia zwierzęcia.

Nie tylko ilość jest ważna – źródło tłuszczu w diecie kota musi być odpowiednie. Niestety, to oleje roślinne cieszą się niezasłużenie dużą popularnością wśród opiekunów kotów, a przecież koty to zwierzęta bezwzględnie mięsożerne. Wskazują na to chociażby zęby – ostre, nieprzystosowane do rozcierania i żucia pokarmu. Koty nie posiadają enzymu amylazy ślinowej; ich żołądek jest prosty, jednokomorowy, o hakowatym kształcie, wydzielający duże ilości kwasu solnego. Krótkie jelita oraz krótki czas trawienia treści pokarmowych również są typowe dla zwierząt mięsożernych. Także w zakresie tłuszczu w diecie kot jest mięsożercą, a jego organizm nie korzysta z podaży tłuszczów roślinnych.

Podział tłuszczów

Zacznijmy jednak od wyjaśnienia, czym są tłuszcze (lipidy). Termin ten jest bardzo szeroki i w zależności od tego, jakie kryteria przyjmiemy, można dokonać jego różnej klasyfikacji. Wyróżniamy tłuszcze pochodzenia zwierzęcego i roślinnego. Ze względu na konsystencję dzielimy tłuszcze na stałe oraz płynne, które potocznie nazywamy olejami, natomiast na podstawie budowy chemicznej wyróżniamy tłuszcze proste i złożone. Tłuszcze proste to estry wyższych kwasów tłuszczowych i glicerolu. W tłuszczach złożonych, oprócz kwasów tłuszczowych i glicerolu, mogą znajdować się jeszcze cukry, aminy i alkohole (zarówno łańcuchowe, jak i cykliczne, np. cholesterol). Co więcej, jeśli glicerol estryfikują kwasy nieorganiczne, np. kwas fosforowy, mówimy wtedy o fosfolipidach.

Kwasy tłuszczowe

Jak widać, jest to bardzo złożona grupa, którą niełatwo sklasyfikować. Cechą charakterystyczną tej klasy związków jest występowanie w nich kwasów tłuszczowych. Kwasy tłuszczowe to węglowodory o wzorze sumarycznym CH3(CH2)nCOOH. Są głównym komponentem lipidów i odpowiadają za przepuszczalność membran komórkowych. Jest to podstawowy materiał budulcowy, z którego organizm czerpie składniki strukturalne komórek, tkanek i narządów. Kwasy tłuszczowe są niezbędne do syntezy niektórych substancji biologicznie czynnych, na przykład witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (witaminy A, D, E i K). Biorą udział w wielu procesach metabolicznych, takich jak magazynowanie energii czy termoregulacja organizmu. Do kwasów tłuszczowych należą niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (NNKT). Są to kwasy, które są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu, a których organizm nie potrafi sam syntezować z innych substancji i które muszą być dostarczane z zewnątrz. Wśród nich znajdują się dwa ważne dla kota kwasy:

  • kwasy omega-6 (zwane też kwasami tłuszczowymi n-6 lub ω-6) – nienasycone kwasy tłuszczowe, takie jak kwas linolowy (LA), kwas gamma-linolenowy (GLA) czy kwas arachidonowy (AA, ARA), których brak wpływa chociażby na wygląd futra oraz skóry;
  • kwasy omega-3 (zwane też kwasami tłuszczowymi n-3 lub ω-3) – nienasycone kwasy tłuszczowe, takie jak kwas alfa-linolenowy (ALA), kwas eikozapentaenowy (EPA) czy kwas dokozaheksaenowy (DHA), których szczegółowa rola opisana jest w dalszej części artykułu.

Kompozycja kwasów tłuszczowych zawartych w diecie kota ma istotny wpływ na jego zdrowie. 
Podział kwasów tłuszczowych w zależności od liczby podwójnych wiązań w łańcuchu węglowym wygląda następująco:

  • kwasy nasycone (SFA – Saturated Fatty Acids, brak podwójnych wiązań);
  • kwasy nienasycone (różna liczba podwójnych wiązań): 
    • jednonienasycone (MUFA – Monounsaturated Fatty Acids, jedno podwójne wiązanie),
    • wieloonienasycone (PUFA – Polyunsaturated Fatty Acids, m.in. omega-3 i omega-6, co najmniej dwa podwójne wiązania).

Kwasami, które są dla nas najistotniejsze pod kątem prawidłowego zbilansowania diety kota, są długołańcuchowe polienowe kwasy tłuszczowe. Korzystnie wpływają one na układ sercowo-naczyniowy, a także pełnią kluczową funkcję w rozwoju układu nerwowego podczas życia płodowego i we wczesnym dzieciństwie kota. 
Macierzyste kwasy tłuszczowe z rodziny omega-3 (alfa-linolenowy – C18:3) i omega-6 (kwas linolowy – C18:2) nie podlegają syntezie w organizmie większości zwierząt z powodu braku desaturaz wprowadzających wiązanie podwójne w cząsteczce kwasu przy węglu 3. i 6., licząc od grupy metylowej (CH3). Z tego powodu muszą być dostarczone wraz z pożywieniem. Kwas linolowy występuje w większych ilościach w olejach jadalnych, np. słonecznikowym, sojowym, z wiesiołka czy z ogórecznika, a w mniejszych ilościach w oleju rzepakowym.

Desaturacja

Jednym z podstawowych procesów w biosyntezie łańcucha kwasów tłuszczowych jest desaturacja. Jest to przemiana chemiczna, dzięki której pojedyncze wiązanie chemiczne (nasycone) zostaje przekształcone w wiązanie wielokrotne (nienasycone). W jej wyniku tworzone są podwójne wiązania między atomami węgla. Desaturazy to grupa transmembranowych enzymów, które są zdolne do aktywacji tlenu i wykorzystania go do modyfikacji wiązania sprzężonego występującego w kwasie tłuszczowym. Klasyfikacja Δ5, Δ6, Δ9 jest zależna od miejsca, w którym jest tworzone wiązanie podwójne – przykładowo Δ9 desaturaza odpowiada za powstanie pierwszego wiązania podwójnego w pozycji cis między węglami C9 i C10. 
W diecie kotów szczególnie istotne są kwasy tłuszczowe z rodziny omega-3. W kwasach tych pierwsze wiązanie podwójne znajduje się przy trzecim atomie węgla, licząc od końca CH3. Koty mają zdolność do trawienia i korzystania z wysokich poziomów tłuszczu w diecie. Tak jak pozostałe zwierzęta, bezwzględnie mięsożerne koty potrzebują kwasu arachidonowego (AA) (20:4 n-6), ponieważ mają ograniczoną zdolność do syntezy tego kwasu z kwasu linolowego (18:2 n-6) – w przeciwieństwie do zwierząt wszystkożernych. Koty mają niską aktywność enzymu wątrobowego delta-6 desaturazy, który jest odpowiedzialny za zamianę kwasów omega-3 i omega-6 w ich aktywne formy, czyli EPA i GLA. Jest on więc faktorem limitującym w konwersji kwasu linolowego w kwas gamma-linolenowy, z którego powstaje następnie kwas arachidonowy. Przemiany NNKT zachodzą w retikulum endoplazmatycznym komórek, gdzie w procesie denaturacji i elongacji są przekształcane w długołańcuchowe PUFA. Podczas tych przemian kwasy omega-6 LA i omega-3 ANA konkurują o te same enzymy, a więc z tego powodu przewaga LA w diecie hamuje syntezę EPA i DHA, a zwiększa syntezę kwasu arachidonowego. 
W wyniku przemian enzymatycznych z kwasów dwudziestowęglowych powstają m.in. hormony tkankowe – eikozanoidy. Prekursorami eikozanoidów są: 

  • z rodziny omega-6 kwas dihomogamma-linolenowy DGLA (C20:3) i kwas arachidonowy AA (C20:4),
  •  z rodziny omega-3 eikozapentaenowy EPA (C20:5). 

Tłuszcze w diecie

Koty są niezdolne do syntezy AA i DHA (22:6 n-3) w ilości wystarczającej do prawidłowego funkcjonowania ich organizmów. Organizmy ssaków nie posiadają enzymów, które wprowadzają podwójne wiązanie w tej pozycji, dlatego te kwasy tłuszczowe muszą być dostarczane wraz z dietą. Jak wskazano powyżej, koty mają niską aktywność ∆-6 desaturazy i w związku z tym należy dostarczać im kwasy z rodziny omega-6, np. kwasu arachidonowego (AA; 20:4 n-6) wraz z pożywieniem. Z tego powodu prawidłowym źródłem kwasów omega-3 i omega-6 w diecie kota są kwasy pochodzące ze źródeł zwierzęcych, np. z oleju rybnego czy oleju z kryla. Tkanki zwierzęce są bogate w kwas arachidonowy (szczególnie organy wewnętrzne i tkanki nerwowe), dlatego też dieta BARF idealnie odpowiada zapotrzebowaniu kotów na te kwasy tłuszczowe. 
Kwas alfa-linolenowy (ALA; 18:3 n-3) jest przedstawicielem kwasów z rodziny omega-3 oraz metabolitem do dalszych przemian. Źródłem kwasu alfa-linolenowego są oleje roślinne. Stanowi on od 7% do 15% ilości wszystkich kwasów tłuszczowych. Jako ciekawostkę warto dodać, że w oleju lnianym kwas α-linolenowy stanowi 50–60%. W organizmie kwas alfa-linolenowy jest metabolizowany do długołańcuchowych wielonienasyconych pochodnych EPA (20:5 n-3) oraz DHA (22:6 n-3). Wydajność tych przemian jest niska, więc ich stosowanie w kociej diecie jest bezzasadne. Nie wolno też zapominać, że proces tworzenia się wolnych rodników dotyczy w szczególności tłuszczów zawierających wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega-6, które bardzo łatwo ulegają utlenianiu. Najwięcej tych kwasów jest obecnych właśnie w olejach roślinnych. Właściwym postępowaniem jest stosowanie w diecie kotów kwasów EPA i DHA. Ich źródłem są głównie tłuste ryby morskie. Na zawartość EPA i DHA wpływają gatunek, stan fizjologiczny ryb, a także pora roku oraz rodzaj akwenu. Warto wiedzieć, że ryby z zimnych mórz zawierają więcej kwasu eikozapentaenowego, a te z ciepłych – kwasu dokozaheksaenowego. Ryby żyjące dziko charakteryzują się większą zawartością kwasów tłuszczowych omega-3, a mniejszą omega-6 w porównaniu z rybami hodowlanymi. Jako suplement diety najczęściej wykorzystywany jest olej z ryb łososiowatych oraz coraz częściej – olej z kryla.

Proporcja omega-3 do omega-6

Warto wiedzieć, że tłuszcz zwierząt dzikich lub hodowanych w warunkach zbliżonych do naturalnych i karmionych dietą odpowiadającą potrzebom gatunkowym ma większą zawartość kwasów omega-3 w stosunku do omega-6 w porównaniu z tłuszczem zwierząt hodowanych przemysłowo. Jest to istotne, ponieważ ważne są nie tylko ilości kwasów omega-3 i omega-6, ale też ich proporcje. Optymalnie byłoby, gdyby proporcje omega-6...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Animal Expert"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • Zniżki na konferencje i szkolenia
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy