Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dieta i suplementacja

24 września 2018

NR 7 (Wrzesień 2018)

Oleje roślinne w diecie kota – tak czy nie?

0 54

Zbilansowana dieta to taka, która zawiera niezbędne składniki odżywcze oraz dostarcza odpowiednią ilość energii potrzebnej zarówno do prawidłowego rozwoju, jak i do utrzymania wszystkich funkcji organizmu. Elementy diety o niewłaściwej jakości i podawane w nieprawidłowej ilości mogą być jedną z przyczyn rozwoju chorób układu pokarmowego, a także wielu innych dolegliwości o podłożu metabolicznym. Jednym z takich składników są lipidy, popularnie zwane tłuszczem, którego odpowiednia podaż ma wielkie znaczenie dla zdrowia zwierzęcia.

Nie tylko ilość jest ważna – źródło tłuszczu w diecie kota musi być odpowiednie. Niestety, to oleje roślinne cieszą się niezasłużenie dużą popularnością wśród opiekunów kotów, a przecież koty to zwierzęta bezwzględnie mięsożerne. Wskazują na to chociażby zęby – ostre, nieprzystosowane do rozcierania i żucia pokarmu. Koty nie posiadają enzymu amylazy ślinowej; ich żołądek jest prosty, jednokomorowy, o hakowatym kształcie, wydzielający duże ilości kwasu solnego. Krótkie jelita oraz krótki czas trawienia treści pokarmowych również są typowe dla zwierząt mięsożernych. Także w zakresie tłuszczu w diecie kot jest mięsożercą, a jego organizm nie korzysta z podaży tłuszczów roślinnych.

Podział tłuszczów

Zacznijmy jednak od wyjaśnienia, czym są tłuszcze (lipidy). Termin ten jest bardzo szeroki i w zależności od tego, jakie kryteria przyjmiemy, można dokonać jego różnej klasyfikacji. Wyróżniamy tłuszcze pochodzenia zwierzęcego i roślinnego. Ze względu na konsystencję dzielimy tłuszcze na stałe oraz płynne, które potocznie nazywamy olejami, natomiast na podstawie budowy chemicznej wyróżniamy tłuszcze proste i złożone. Tłuszcze proste to estry wyższych kwasów tłuszczowych i glicerolu. W tłuszczach złożonych, oprócz kwasów tłuszczowych i glicerolu, mogą znajdować się jeszcze cukry, aminy i alkohole (zarówno łańcuchowe, jak i cykliczne, np. cholesterol). Co więcej, jeśli glicerol estryfikują kwasy nieorganiczne, np. kwas fosforowy, mówimy wtedy o fosfolipidach.

Kwasy tłuszczowe

Jak widać, jest to bardzo złożona grupa, którą niełatwo sklasyfikować. Cechą charakterystyczną tej klasy związków jest występowanie w nich kwasów tłuszczowych. Kwasy tłuszczowe to węglowodory o wzorze sumarycznym CH3(CH2)nCOOH. Są głównym komponentem lipidów i odpowiadają za przepuszczalność membran komórkowych. Jest to podstawowy materiał budulcowy, z którego organizm czerpie składniki strukturalne komórek, tkanek i narządów. Kwasy tłuszczowe są niezbędne do syntezy niektórych substancji biologicznie czynnych, na przykład witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (witaminy A, D, E i K). Biorą udział w wielu procesach metabolicznych, takich jak magazynowanie energii czy termoregulacja organizmu. Do kwasów tłuszczowych należą niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (NNKT). Są to kwasy, które są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu, a których organizm nie potrafi sam syntezować z innych substancji i które muszą być dostarczane z zewnątrz. Wśród nich znajdują się dwa ważne dla kota kwasy:

  • kwasy omega-6 (zwane też kwasami tłuszczowymi n-6 lub ω-6) – nienasycone kwasy tłuszczowe, takie jak kwas linolowy (LA), kwas gamma-linolenowy (GLA) czy kwas arachidonowy (AA, ARA), których brak wpływa chociażby na wygląd futra oraz skóry;
  • kwasy omega-3 (zwane też kwasami tłuszczowymi n-3 lub ω-3) – nienasycone kwasy tłuszczowe, takie jak kwas alfa-linolenowy (ALA), kwas eikozapentaenowy (EPA) czy kwas dokozaheksaenowy (DHA), których szczegółowa rola opisana jest w dalszej części artykułu.

Kompozycja kwasów tłuszczowych zawartych w diecie kota ma istotny wpływ na jego zdrowie. 
Podział kwasów tłuszczowych w zależności od liczby podwójnych wiązań w łańcuchu węglowym wygląda następująco:

  • kwasy nasycone (SFA – Saturated Fatty Acids, brak podwójnych wiązań);
  • kwasy nienasycone (różna liczba podwójnych wiązań): 
    • jednonienasycone (MUFA – Monounsaturated Fatty Acids, jedno podwójne wiązanie),
    • wieloonienasycone (PUFA – Polyunsaturated Fatty Acids, m.in. omega-3 i omega-6, co najmniej dwa podwójne wiązania).

Kwasami, które są dla nas najistotniejsze pod kątem prawidłowego zbilansowania diety kota, są długołańcuchowe polienowe kwasy tłuszczowe. Korzystnie wpływają one na układ sercowo-naczyniowy, a także pełnią kluczową funkcję w rozwoju układu nerwowego podczas życia płodowego i we wczesnym dzieciństwie kota. 
Macierzyste kwasy tłuszczowe z rodziny omega-3 (alfa-linolenowy – C18:3) i omega-6 (kwas linolowy – C18:2) nie podlegają syntezie w organizmie większości zwierząt z powodu braku desaturaz wprowadzających wiązanie podwójne w cząsteczce kwasu przy węglu 3. i 6., licząc od grupy metylowej (CH3). Z tego powodu muszą być dostarczone wraz z pożywieniem. Kwas linolowy występuje w większych ilościach w olejach jadalnych, np. słonecznikowym, sojowym, z wiesiołka czy z ogórecznika, a w mniejszych ilościach w oleju rzepakowym.

Desaturacja

Jednym z podstawowych procesów w biosyntezie łańcucha kwasów tłuszczowych jest desaturacja. Jest to przemiana chemiczna, dzięki której pojedyncze wiązanie chemiczne (nasycone) zostaje przekształcone w wiązanie wielokrotne (nienasycone). W jej wyniku tworzone są podwójne wiązania między atomami węgla. Desaturazy to grupa transmembranowych enzymów, które są zdolne do aktywacji tlenu i wykorzystania go do modyfikacji wiązania sprzężonego występującego w kwasie tłuszczowym. Klasyfikacja Δ5, Δ6, Δ9 jest zależna od miejsca, w którym jest tworzone wiązanie podwójne – przykładowo Δ9 desaturaza odpowiada za powstanie pierwszego wiązania podwójnego w pozycji cis między węglami C9 i C10. 
W diecie kotów szczególnie istotne są kwasy tłuszczowe z rodziny omega-3. W kwasach tych pierwsze wiązanie podwójne znajduje się przy trzecim atomie węgla, licząc od końca CH3. Koty mają zdolność do trawienia i korzystania z wysokich poziomów tłuszczu w diecie. Tak jak pozostałe zwierzęta, bezwzględnie mięsożerne koty potrzebują kwasu arachidonowego (AA) (20:4 n-6), ponieważ mają ograniczoną zdolność do syntezy tego kwasu z kwasu lin...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Animal Expert"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • Zniżki na konferencje i szkolenia
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy