Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dieta i suplementacja

25 stycznia 2018

NR 2 (Listopad 2017)

Nieswoiste zapalenie jelit (IBD)
Dieta wsparciem w leczeniu

0 586

W chwili pisania tego tekstu nie została zgodnie zaakceptowana definicja nieswoistego zapalenia jelit u psów i kotów (inflammatory bowel disease – IBD). Przyjmijmy więc podejście, że jest to idiopatyczne zapalenie jelit mogące obejmować każdy z odcinków jelita zarówno psów, jak i kotów.

IBD jest coraz powszechnej występującym problemem zdrowotnym. Coraz więcej zwierząt trafiających do zoodietetyków celem ułożenia planu żywieniowego to pacjenci z diagnozą: nieswoiste zapalenie jelit. Jest to zapalenie idiopatyczne. Nie znamy dokładnie mechanizmów jego powstawania, rozpoznanie polega na wykluczeniu innych chorób, a nie wynika ze zmian histopatologicznych. Zakłada się, że może być to efekt złożonych interakcji między czynnikami środowiskowymi i bakteryjnymi, zaburzonych mechanizmów odpornościowych w jelitach oraz predyspozycji genetycznych i ubocznego działania niektórych leków.

Dodatkowo warto zauważyć, że dane literaturowe potwierdzają wpływ funkcjonowania układu odpornościowego w nieswoistych zapaleniach jelit. Z badań wynika, że u chorych zwierząt występuje wzmożona aktywacja limfocytów T, monocytów i makrofagów, które są źródłem cytokin wpływających na dalszy przebieg reakcji zapalnej/immunologicznej. Niestety, nadal niewyjaśniona pozostaje kwestia, w jaki sposób układ odpornościowy ustala, czy należy zareagować na dany antygen, czy pozostać w stanie tolerancji. Istotny jest również fakt wynikający z badań, iż flora bakteryjna kolonizująca jelito grube u pacjentów z nieswoistym zapaleniem jelit jest zdominowana przez pałeczki Escherichia coli, które przeważają liczebnie nad innymi gatunkami bakterii tlenowych i beztlenowych. Chociaż nieznane są antygeny generujące odpowiedź immunologiczną w IBD, to można przyjąć założenie, że rozwój choroby wywoływany jest przez zaburzenie funkcji układu immunologicznego wobec składników prawidłowej flory jelitowej, które przy zwiększonej przepuszczalności błony śluzowej mogą przełamywać stan tolerancji immunologicznej. Zaburzenia składu flory jelita, związane ze spadkiem ilości bakterii probiotycznych (Lactobacillus, Bifidobacterium) i wzrostem liczby drobnoustrojów potencjalnie chorobotwórczych (Escherichia coli, Bacteroides), mogą przyczyniać się do powstania odczynu zapalnego.
Prawidłowa flora bakteryjna jest różnorodną mieszaniną bakterii tlenowych, beztlenowych oraz względnie beztlenowych. Stanowią one integralną część jelita cienkiego i wpływają na jego parametry czynnościowe, takie jak wielkość kosmków, odnowa enterocytów czy czynność motoryczna jelita. Bakterie są niezbędnym elementem prawidłowego trawienia i wchłaniania: tłuszczów, węglowodanów, aminokwasów i witamin. 

Dobrym przykładem jest fakt, iż w badaniach dotyczących owczarków niemieckich z nieswoistym zapaleniem jelit wykryto niewłaściwy skład flory drobnoustrojów zasiedlających jelita. Należy jednak podkreślić, że czynnik inicjujący IBD u psów i kotów nadal pozostaje nieznany. Jest to schorzenie trudne nie tylko w diagnostyce – również leczenie jest problematyczne. Istotnym wsparciem terapii kociego bądź psiego pacjenta z IBD są prawidłowo dobrana dieta, probiotykoterapia i suplementacja. W poniższym artykule metody leczenia farmakologicznego będą tylko wspominane w kontekście diety, nie będą omawiane szczegółowo.

Formy IBD

Klasyfikacja nieswoistych zapaleń jelit polega na określeniu, jaki typ komórek zapalnych dominuje w blaszce właściwej błony śluzowej jelit. Zmiany strukturalne oraz histopatologiczne na obszarze błony śluzowej jelit cienkich oraz grubych, występują w postaci nacieków komórkowych błony śluzowej jelita w okolicy blaszki właściwej. Najczęściej występującymi rodzajami tego schorzenia są: limfocytarno-plazmocytarne zapalenie jelit cienkich (LPE), co stanowi większość przypadków zarówno u psów, jak i u kotów, limfocytarno-plazmocytarne zapalenie jelit cienkich i okrężnicy, limfocytarno-plazmocytarne zapalenie okrężnicy (LPC) oraz eozynofilowe zapalenie żołądka, jelit cienkich i okrężnicy (EGE). Należy pamiętać, że zajęty chorobą obszar może sięgać od jelit do dwunastnicy czy jelita grubego. Jednak u psów w 3/4 przypadków zmiany lokalizują się w przednim odcinku jelita cienkiego. Objawy kliniczne związane z chorobą zapalną jelit to między innymi:

  • biegunki,
  • wymioty,
  • dyskomfort/ból w jamie brzusznej,
  • nadmierne burczenie w brzuchu oraz wydalanie gazów,
  • zgrubiałe pętle jelit,
  • utrata masy ciała,
  • wodobrzusze.

Intensywne jedzenie trawy również może być jednym z objawów, możliwe są też zmiany apetytu – nadmierny lub jego brak.

Ciężka, przewlekła postać IBD wiąże się z enteropatią białkogubną, a w konsekwencji z utratą masy ciała; mogą też wystąpić choroba zakrzepowo-zatorowa i objawy niewydolności innych narządów.

Poszczególne formy IBD opisywane są następująco:

  • Limfocytarno-plazmocytarne zapalenie jelit (LPE, LPC) – często występującym objawem jest przewlekła biegunka z jelita cienkiego (duża objętość, wodnistość, smołowaty kał). Może również wystąpić zmniejszenie masy ciała przy prawidłowych stolcach. Wymioty mogą pojawiać się u zwierząt, u których zajęta jest również dwunastnica.
  • Eozynofilowe zapalenie żołądka, jelita cienkiego i okrężnicy (EGE) – jest to reakcja alergiczna na substancje pokarmowe (np. zboża, nabiał) i jako takie EGE nie stanowi IBD. Jednak u psów objawy klinicznie, które mogą być typowe dla IBD, nie zawsze udaje się opanować za pomocą modyfikacji diety (eliminacji alergenów). Jest to rzadsza forma niż zapalenie limfocytarno-plazmocytarne jelita cienkiego. U niektórych kotów występuje eozynofilowe zapalenie jelita cienkiego jako część zespołu hipereozynofilowego (HES). Przyczyna HES u kotów nie jest znana, ale mogą za niego odpowiadać mechanizmy immunologiczne oraz mające udział w patogenezie nowotworów. Stan kotów bez HES wydaje się podobny do EGE u kotów.

Warto zauważyć, że wiele zwierząt jest błędnie diagnozowanych jako chore na IBD. Często za stan kota bądź psa odpowiadają inwazje pasożytnicze, nietolerancje pokarmowe bądź błędy w diecie. Dodatkowo objawy kliniczne i histopatologiczne IBD mogą bardzo przypominać zmiany towarzyszące chłoniakowi przewodu pokarmowego. W poniższym tekście, jako dietetyk, nie będę rozwijać kwestii diagnostyki IBD – pozostawię to lekarzom weterynarii. Skupię się na aspektach dietetycznych, będących wsparciem, które można zaoferować choremu zwierzęciu.

Postępowanie dietetyczne

Leczenie łagodnego IBD zarówno u psów, jak i u kotów można rozpocząć od wprowadzenia diety eliminacyjnej (równolegle z antybiotykoterapią oraz leczeniem wprowadzonym przez lekarza weterynarii). Najlepiej z nowym źródłem białka (ewentualnie z białkiem hydrolizowanym). Należy zebrać dokładny wywiad od opiekuna chorego zwierzęcia, dotyczący dotychczasowego żywienia pupila. Pomoże to wykluczyć ewentualne błędy żywieniowe oraz wytypować rodzaje białek, z którymi zwierzę wcześniej nie miało styczności.

W przypadku gdy okaże się, że choroba, która miała być IBD, jest „tylko” nietolerancją pokarmową, a wyleczenie jest możliwe poprzez samą dietę eliminacyjną. Istotna jest kwestia akceptacji nowego pokarmu przez zwierzę – nie wolno zwierząt głodzić, aby zmusić je do jedzenia. Szczególnie że przy IBD apetyt jest zazwyczaj zmienny, co wpływa negatywnie na stan zwierzęcia. W początkowym okresie zmiany diety, w przypadku braku akceptacji nowego pokarmu, można zalecić stopniowe mieszanie karmy obecnej z karmą docelową – aż do uzyskania całkowitej akceptacji nowego typu pożywienia. 

Na rynku obecnie są dostępne komercyjne karmy monoproteinowe (np. z karm kocich: MAC’s Cats Sensitive, Catz Finefood Purrrr – różne rodzaje białka do wyboru, a z psich: MAC’s MONO grain free, Wolf of Wilderness oraz dla obu gatunków karmy TROVET z linii hyppoalergenic) – tylko z jednym rodzajem białka zwierzęcego i bez zbędnych dodatków, które mogą dodatkowo drażnić jelita.

Jeśli opiekun zwierzęcia wyraża wolę żywienia dietą BARF, to jest to jeden z dobrych wyborów dietetycznych przy IBD. Wymaga jednak sporo wiedzy, aby taki pacjent był prowadzony w sposób efektywny, dlatego też warto uzyskać pomoc dietetyka mającego doświadczenie w tym zakresie. Przy diecie BARF najlepiej rozpocząć od białka, z którym kot bądź pies nie miał wcześniej styczności – często jest to królik, jagnięcina bądź wieprzowina. Należy dokładnie kontrolować podaż tłuszczu, gdyż ten, podany w nadmiarze, może mieć efekt w postaci biegunki. W przypadku kotów nie ma konieczności podawania żadnych węglowodanów, u psów poza jednym źródłem białka można wybrać jedno warzywo, np. ziemniaki, bataty lub dynię (zawsze gotowane). Często na początku skuteczną techniką jest „BARF gotowany”, który pozwala powoli przyzwyczajać układ pokarmowy do prawidłowego trawienia. Nowa, łatwostrawna dieta zmniejsza liczbę antygenów w jelitach, dzięki czemu stan zapalny błony śluzowej zmniejsza się. Należy pamiętać, że efektem przerwania błony śluzowej w jelitach może być wrażliwość na dane składniki pokarmowe. Dieta eliminacyjna może pomóc wykluczyć taki stan. Istotna jest również kwestia wytłumaczenia opiekunowi zwierzęcia, że nie wolno podawać absolutnie niczego poza ustaloną dietą. Częstym problemem jest podejście właściciela chorego zwierzęcia, który podaje mu przysmaki oraz pasty, nie rozumiejąc, że utrudnia to bądź uniemożliwia wyleczenie.

Jeżeli zwierzę trafia pod opiekę lekarza weterynarii w stanie wyniszczenia organizmu, dożywianie pozajelitowe może być koniecznością. Gdy uda się ustabilizować stan zwierzęcia, można przystąpić do opisanego wyżej postępowania dietetycznego.

Probiotyk

W związku z faktem, iż przy IBD najczęściej występuje problem z prawidłową florą jelitową, warto włączyć do terapii probiotyk. Probiotyki to podawane doustnie żywe kultury bakterii, które wykazują działanie antagonistyczne w stosunku do bakterii patogennych oraz modulują reakcję immunologiczną w błonie śluzowej jelita. Pacjentom z IBD warto podawać probiotyki nawet po ustaniu objawów – przez 2–3 miesiące, potem można...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Animal Expert"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • Zniżki na konferencje i szkolenia
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy