Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dieta i suplementacja

29 marca 2018

NR 4 (Marzec 2018)

Naturalne źródła substancji o właściwościach przeciwutleniających

0 96

Podobnie jak u ludzi, także w przypadku zwierząt coraz częściej zwraca się uwagę na korzystny wpływ, jaki wywierają przeciwutleniacze. Ich obecność w diecie zapewnia czworonogom poprawę ochrony żywych komórek i ich fizjologicznych funkcji. Dzięki nim możemy zapobiegać wielu częstym schorzeniom, na które zapadają psy, lub wspomóc ich terapię.

Postęp gospodarczy i naukowy doprowadziły do istotnych zmian nawyków żywieniowych oraz stylu życia. Niestety, niewłaściwa zmiana składu diety człowieka jest główną przyczyną rozwoju wielu chorób cywilizacyjnych. Podobne podłoże ma wiele chorób obserwowanych u psów. Wywołuje to konieczność zachowania odpowiednio urozmaiconej diety, bogatej w składniki biologicznie czynne. Do tego styl życia opiekuna, a tym samym zwierzęcia, często prowadzi do stresu oksydacyjnego, odgrywającego istotną rolę w patogenezie wielu chorób.

Stres oksydacyjny

Pojawiło się wiele publikacji omawiających znaczenie wolnych rodników (reactive oxygen species – ROS) w stanie zdrowia i choroby oraz rolę antyoksydantów w profilaktyce schorzeń powstających w wyniku szkodliwego działania tych czynników. Biologiczne procesy utleniania i redukcji przebiegają jako reakcje wolnorodnikowe. Wolne rodniki tlenowe i cząsteczki zawierające aktywny tlen odznaczają się wysoką aktywnością chemiczną w stosunku do otaczających je związków organicznych. Powstają one na drodze różnych reakcji transferu elektronów w komórkach organizmu w procesach oddechowych katalizowanych przez szereg enzymów. Podczas redukcji cząsteczki tlenu O2 jednym elektronem powstaje rodnik ponadtlenkowy (O2-), dwoma elektronami – nadtlenek wodoru (H2O2), a trzema – rodnik hydroksylowy (OH-). Duża akumulacja reaktywnych form tlenu w organizmie – w wyniku zaburzonego metabolizmu komórkowego oraz działania czynników zewnętrznych – może prowadzić do zachwiania równowagi pomiędzy reakcjami wolnorodnikowymi i przeciwutleniającymi, a w dalszej kolejności wywołać uszkodzenia struktur komórkowych. Zjawisko to nazywa się stresem oksydacyjnym.

Rola przeciwutleniaczy

Do chorób związanych z nadmiarem wolnych rodników należą m.in.: 

  • miażdżyca, 
  • choroby neurodegeneracyjne i autoimmunologiczne, 
  • choroby układu pokarmowego i oddechowego, 
  • przyspieszone starzenie się, 
  • procesy karcynogenne prowadzące do powstania nowotworów. 

Badania naukowe i epidemiologiczne wykazały, że właśnie czynniki żywieniowe odgrywają istotną rolę w zapobieganiu zmianom powodowanym przez działanie reaktywnych form tlenu. Linią obrony przed destrukcyjnym działaniem nadmiaru rodników są przeciwutleniacze, będące cząsteczkami o zdolnościach hamujących utlenianie, jednocześnie chroniącymi organizm przed stresem oksydacyjnym. Pojęcie „przeciwutleniacz” odnosi się do każdej cząsteczki zdolnej do związania rodnika, zanim dojdzie do uszkodzenia komórki. Antyoksydanty mogą być produkowane przez sam organizm (enzymatyczne, endogenne) bądź dostarczane z pożywieniem i/lub suplementami diety (nieenzymatyczne, egzogenne). Główną rolę w obronie organizmu przed rodnikami, a przez to w utrzymaniu homeostazy, odgrywają przeciwutleniacze pochodzenia endogennego, najczęściej enzymy (dysmutaza ponadtlenkowa, katalaza, peroksydaza glutationu, transferaza glutationu). Działanie przeciwutleniaczy enzymatycznych wspomaga grupa małocząsteczkowych związków nieenzymatycznych, głównie substancji biologicznie czynnych pochodzenia wtórnego, wykazujących właściwości przeciwutleniające. Związki te reprezentowane są przede wszystkim przez: polifenole (kwasy fenolowe i flawonoidy z antocyjanami), witaminy A, C i tokoferole, karotenoidy, selen, chlorofiliny, glutation, indole, fityniany i tiocyjaniany3. Podaż w diecie substancji o działaniu antyoksydacyjnym zapewnia poprawę ochrony żywych komórek i ich fizjologicznych funkcji. Podobnie jak ludzie, psy również mogą korzystać z przeciwutleniaczy. Coraz częściej zwraca się uwagę na ich dobroczynny wpływ na zdrowie psów. 

Źródło antyoksydantów

Jakimi surowcami pochodzenia roślinnego powinniśmy suplementować dietę, aby utrzymać właściwy poziom witamin i innych substancji przeciwutleniających? Cennym naturalnym źródłem antyoksydantów są niektóre warzywa, owoce, przyprawy i zioła. Aktualnie dużo uwagi poświęca się substancjom o działaniu antyoksydacyjnym pochodzenia naturalnego. Dlatego stała podaż antyoksydantów jest niezbędnym elementem diety nie tylko człowieka, ale również współczesnego psa domowego.

Antyoksydanty działają poprzez różne mechanizmy neutralizacji i wychwytywania wolnych rodników, czego efektem może być ochrona struktur komórkowych. Ze względu na te właściwości przypisuje się im działanie przeciwzapalne, uszczelniające naczynia krwionośne, przeciwnowotworowe i przeciwmutagenne. Niewiele psów zjada wystarczająco dużo świeżych warzyw i owoców, aby otrzymać odpowiednią ilość przeciwutleniaczy potrzebnych dla ich organizmu. Dlatego warto rozważyć dodatkowe źródła antyoksydantów w diecie psa. Chociaż wszystkie przeciwutleniacze są korzystne dla psów, niektóre z nich są szczególnie skuteczne w leczeniu ich problemów zdrowotnych.

 

Czy wiesz, że...

Antyoksydanty działają poprzez różne mechanizmy neutralizacji i wychwytywania wolnych rodników, czego efektem może być ochrona struktur komórkowych.

 

Borówka (Vaccinium myrtillus L.)

Właściwości lecznicze owoców roślin jagodowych znane były już w starożytności. Owoce borówki czernicy (Vaccinium myrtillus L.), zwanej inaczej czernicą, czarną jagodą lub borówką, wyróżniają się bardzo wysoką aktywnością przeciwutleniającą oraz bogatym składem antocyjanów. Najważniejszym składnikiem borówki są związki fenolowe. Całkowita zawartość tych związków wynosi ok. 30 mg/g suchej masy (s.m.), z czego 70% stanowią antocyjany, a następnie (10%) – pochodne kwasu hydroksycynamonowego. Wśród występujących antocyjanów należy wymienić: malwidynę i delfinidynę, natomiast wśród fenolokwasów: kwas p-kumarowy, hydroksykawowy i 3,4-dimetoksycynamonowy. Antocyjanom zawartym w borówkach przypisuje się właściwości poprawiania mikrocyrkulacji krwi oraz redukcji niektórych zaburzeń wzroku. Zawarte w owocach karotenoidy (luteina, zeaksantyna) i antocyjany poprawiają widzenie nocne i zwiększają zdolności adaptacyjne do ciemności. W tradycyjnej medycynie ludowej stosuje się je do regulowania pracy układu pokarmowego. Czarne jagody stosowane są jako lek przeciwbiegunkowy i przeciwzapalny dzięki ochronnemu działaniu na naczynia kapilarne i zmniejszeniu przepuszczalności ścian naczyń krwionośnych. W badaniach na szczurach wykazano, że kompleks antocyjanów zawarty w ekstrakcie z Vaccinium myrtillus ma zdolność usuwania wolnych rodników oraz hamowania procesu peroksydacji lipidów w komórkach wątroby. Stopień hamowania zależy od stężenia ekstraktu; efekt hamujący obserwowano przy stężeniach 50, 75 i 100 μg/ml i był podobny do wyników uzyskanych przy zastosowaniu dysmutazy ponadtlenkowej jako kontroli.

W wielu badaniach klinicznych, opisujących wpływ diety bogatej w owoce jagodowe (acai, winorośli, porzeczki, żurawiny, truskawki, maliny oraz borówki) na zdrowie, stwierdzono wysoką aktywność przeciwutleniającą, zmniejszenie peroksydacji lipidów oraz zwiększenie frakcji lipoproteiny HDL. Dieta taka wpływa na poprawę parametrów czynników ryzyka dla chorób sercowo-naczyniowych. Zatem suplementacja owoców jagodowych może stanowić efektywną strategię stosowaną w zapobieganiu stresowi oksydacyjnemu, związanemu z występowaniem tych chorób.  Dodatkowo wyciągi z owoców Vaccinium myrtillus znajdują zastosowanie w leczeniu stanów zapalnych jamy ustnej oraz przyspieszają gojenie śluzówki przewodu pokarmowego. Antocyjany i taniny zawarte w owocach borówki czernicy wykazują także aktywność bakteriobójczą i...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Animal Expert"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • Zniżki na konferencje i szkolenia
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy