Dołącz do czytelników
Brak wyników

Trening i szkolenie

24 września 2018

NR 7 (Wrzesień 2018)

Metoda BAT w pracy z psami reaktywnymi

0 66

Metoda BAT (Behaviour Adjustment Training) to opisana szczegółowo przez amerykańską behawiorystkę Grishę Stewart metoda pracy i pomocy psom reaktywnym. Jej szeroki zakres działania obejmuje psy, które prezentują pobudzenie o bardzo różnym podłożu – reaktywność nie tylko lękową czy agresywną, ale też frustracyjną czy wynikającą z nieumiejętności zachowania się w danej sytuacji.

Wśród psów rehabilitowanych za pomocą BAT będą więc zarówno psy, których problemem jest reaktywność lękowa, jak i te, których motywacją jest agresja. Co więcej, metoda jest równie skuteczna w przypadku pobudzenia frustracyjnego, wielkiej nieokiełznanej radości, nieumiejętności witania się w spokoju ze spotykanymi psami czy ludźmi oraz w każdej tej sytuacji, gdy umysł psa wchodzi na wysokie poziomy nadaktywności emocjonalnej, nie radząc sobie z wyhamowaniem pobudzenia w układzie nerwowym.

Lepsze zrozumienie psa

W pracy z każdym problemem najważniejsze jest dotarcie do przyczyn niepożądanego zachowania – ustalenie, czy chodzi o braki socjalizacyjne, a wręcz brak jakiejkolwiek stymulacji w szczenięctwie, złe skojarzenia i błędy przewodnika, traumatyczne wydarzenia, rozwijającą się chorobę bądź niepełnosprawność, czy o towarzyszące im ból i rozdrażnienie. W każdym tym przypadku umiejętna praca techniką BAT może pomóc.
Dzieje się tak dlatego, że BAT to nie tylko opisana konkretna forma pracy, ale też praca nad prawidłową relacją opiekun – pies, doskonalenie zdolności obserwacyjnych, trening uważności, a także wyczulenie na każdy niepokój psa i rosnące w nim napięcie. BAT wpływa na lepsze zrozumienie czworonoga i tym samym bardziej skuteczną komunikację z psem.
Metoda BAT bardzo często sprawdzi się tam, gdzie mamy do czynienia z psiakiem z adopcji – ze schroniska lub domu tymczasowego bądź po prostu z trudną przeszłością. Takim psom bardzo często brakuje pozytywnych doświadczeń z jakimś konkretnym bodźcem. Jedne mają obawę przed człowiekiem dorosłym czy np. mężczyznami, inne boją się dzieci, a jeszcze inne nie potrafią komunikować się ze swoim gatunkiem. Zdarza się, że psy, które spędziły jakąś część życia w ciasnym boksie, z dala od wszelkich atrakcji życia społecznego, po adopcji na każdą osobę spotykaną na drodze reagują bardzo entuzjastycznie. W przypadku deficytu kontaktów socjalnych taka reakcja jest zrozumiała, ale przy pomocy techniki BAT można dość szybko i skutecznie przepracować problemy „sfrustrowanego witacza”, ucząc go stonowanej ekspresji emocji w trakcie powitania.

Zanim zaczniemy

Co warto zrobić przed rozpoczęciem pracy metodą BAT?
Gdy behawiorysta przybywa do problematycznego domu, nigdy nie proponuje od razu pracy metodą BAT – ma bardzo dużo do zrobienia u podstaw. Zmiany najczęściej wymaga sposób spożytkowania potrzeb, być może warto też wprowadzić specjalnie dobrane narzędzia, a ponadto należy zredukować stres psiaka do możliwego minimum.
W zależności od tego, co jest wyzwalaczem niepożądanej psiej reakcji – dorośli, dzieci, inne psy, rowerzyści, biegacze, wiewiórki – dobrym pomysłem jest odseparowanie psa na kilka dni, idealnie na dwa, trzy tygodnie, od bodźca wyzwalającego reakcję pobudzeniową. Chodzi o uniemożliwienie praktykowania złego nawyku, tak aby połączenia neuronalne odpowiedzialne za to zachowanie zbladły (wygasiły się). Szerzej opisuje to Amber Marshallsay w trakcie swoich seminariów, radząc osłabienie długotrwale wzmocnionej transmisji synaptycznej. Jeśli nie zrobimy tego kroku, czyli choć na chwilę nie zmienimy rutyny, nie odetniemy psa od drażniącego bodźca, mamy już na starcie znacznie utrudnione zadanie. Pies bowiem niejako z przyzwyczajenia sięga po patologiczny, łatwo dostępny wzorzec zachowania.
Pies zestresowany, stale wystawiany na drażniące go bodźce, to również pies, który nie uczy się nowych zachowań lub przyswaja je z wielkim trudem. To z kolei wynika z faktu, że każdy ssak ma ok. sześciu, siedmiu miejsc w pamięci podręcznej i jeśli wszystkie one są zajęte na radzenie sobie z codziennymi stresami, to nie ma możliwości nauczyć się nowych reakcji w obliczu tej samej sytuacji. Koniecznie trzeba psu pomóc zrelaksować się, spożytkować energię we właściwy sposób, zgodny z psim etogramem. Bardzo ważny jest też dobroczynny, głęboki sen w bezpiecznym miejscu.
Ważnym elementem przygotowawczym do rozpoczęcia pracy metodą BAT jest wyposażenie opiekuna i psa w odpowiednie narzędzia. Czasem zmiany muszą być wprowadzone również w przestrzeni domu czy ogrodu – tj. zorganizowanie przestronnego, ale zabudowanego kojca lub domowej klatki wyciszającej – wszystko to po to, aby wprowadzić psu maksimum komfortu i bezpieczeństwa, a jednocześnie w mądry sposób uniemożliwić praktykowanie złego nawyku sprzed rozpoczęcia pracy.
Do codziennych spacerów konieczne będzie takie minimum jak wygodne, solidne szelki i obroża oraz długa smycz z dwoma punktami uczepu i jeszcze dłuższa taśma. Jedną z umiejętności niezbędnych na starcie jest odpowiednie trzymanie narzędzi i używanie ich w sposób wspierający psa w dobrych wyborach. W naprawdę poważnych, trudnych przypadkach pracy z agresją przydatne może być wprowadzenie fizjologicznego kagańca, który będzie buforem bezpieczeństwa i pozwoli opiekunowi poczuć się pewniej. Ten spokój i zaufanie udzieli się również psu, który, jak wiadomo, odbiera i jest wrażliwy na emocje opiekuna.
Zdarza się, że behawiorysta sugeruje również bardziej zaawansowane narzędzia, takie jak kamizelka na niepokój, lub uczy klienta specjalnego owijania psiego ciała w celu obniżania stresu w trakcie spacerów.
Niejednokrotnie zmiany wymagają także miejsce i godzina spaceru – wybranie takiej pory w ciągu dnia, gdy można uniknąć bezpośredniej interakcji ze stresorami. Z kolei w domu pomocne bywają ćwiczenia, które absorbują umysł psiaka i uaktywniają go do dobroczynnego węszenia. Wprowadzenie zabaw węchowych, wzbogacenia w postaci psich labiryntów czy zabawek na inteligencję, a czasem nawet trening klikerowy, pozwalający na potrzebną stymulację umysłową na etapie obniżania ogólnego poziomu stresu u psa, bywa tym krokiem, od którego warto zacząć.

Założenia metody

Metoda BAT przede wszystkim zakłada, że zachowanie problemowe ma swoje konsekwencje w postaci tak zwanej nagrody funkcjonalnej. Cały pomysł polega na tym, aby dokładnie rozpoznać nagrodę w konkretnym postępowaniu psa, a następnie poszukać zachowania alternatywnego dla wcześniejszego złego nawyku, które będzie skutkować podobną nagrodą.
Inne bardzo ważne założenie poczynione przez autorkę metody to zaznaczenie, że – aby technika BAT była skuteczna – musimy również zrozumieć, gdzie jest próg reakcji danego psa, czyli jaki dystans wyzwala zachowanie problemowe, a w jakiej strefie pies czuje się jeszcze bezpiecznie. Następnie stosunkowo długo należy pracować nad fundamentem nowego nawyku w strefie poniżej progu reakcji. Tylko wtedy pies jest w stanie zaufać przewodnikowi, nauczyć się prawidłowo wybierać, zrzucać towarzyszące mu napięcie i tym samym zbudować nowe zachowanie w obliczu tego samego problemu. Dobry dystans do pracy metodą BAT ilustruje rysunek. Widać na nim wyraźnie, że najlepsze pole do pracy mamy w strefie poniżej progu reakcji – potem, gdy zwierzę już wybuchnie, sprowokowane bodźcem, jest zbyt zestresowane, aby dokonać dobrego wyboru samodzielnie. Jeśli bodziec stresujący zbliża się, stres rośnie i wchodzimy niebezpiecznie do strefy ugryzienia.

Czym jest nagroda funkcjonalna?

Autorka tłumaczy, że nagroda funkcjonalna to naturalnie pojawiająca się konsekwencja zachowania, która je wzmacnia, czyli sprawia, że szansa powtórzenia tego zachowania w przyszłości rośnie. „Naturalnie się pojawiająca” oznacza, że nagroda ta jest realną życiową i logiczną dla psa konsekwencją praktykowanego zachowania. Taka nagroda zapewnia psu uwagę lub bezpieczeństwo czy też po prostu daje przyjemność. Nagrody funkcjonalne, niestety, często przez przypadek podkręcają zachowanie problemowe, zwłaszcza wtedy, gdy opiekun nie jest do końca świadomy, co psa nagradza.
Przykładem nagrody funkcjonalnej będą następujące sytuacje:

  • pies skacze na mijaną osobę – dostaje jej uwagę,
  • pies zrywa się do płotu i obszczekuje rowerzystę – rowerzysta odjeżdża,
  • pies ciągnie nas na smyczy – w rezultacie doprowadza nas do celu,
  • pies szaleje przed wyjściem na spa-
  • cer – opiekun otwiera drzwi i pozwala mu dziko biec przed siebie,
  • pies szczeka i rzuca się na smyczy – inny pies odchodzi lub jest odciągany i znów jest bezpiecznie,
  • pies wije się, popiskuje z chęcią przywitania znajomej osoby – osoba podchodzi i wita psa,
  • szczeniaczek piszczy i skomle pozostawiony sam w kojcu – osoba wr...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Animal Expert"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • Zniżki na konferencje i szkolenia
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy