Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

13 maja 2022

NR 29 (Maj 2022)

Fizjoterapia bólu u pacjentów geriatrycznych

0 204

Rehabilitacja zwierząt nie jest nowym pomysłem, ale wiedza na jej temat nie do końca jest powszechna wśród właścicieli. Tymczasem ta dziedzina jest doskonałym wsparciem dla pacjentów geriatrycznych, ponieważ to oni najczęściej pojawiają się w gabinetach. Potrzebują długofalowego wsparcia, szczególnie przeciwbólowego – niejednokrotnie właśnie dzięki rehabilitacji zwierzęta zmniejszają dawki przyjmowanych środków uśmierzających ból.

Plan pracy z pacjentem geriatrycznym należy wprowadzać jako element utrzymania dobrej jakości życia pacjenta. Niektórych zmian nie jesteśmy w stanie cofnąć, a możemy działać jedynie objawowo, dlatego tak ważne jest wczesne diagnozowanie zmian i umiejętność oceny, czy zwierzę odczuwa dyskomfort – ból. 

Czym jest ból u zwierząt?

Według literatury, ból określany jest jako nieprzyjemne doznanie spowodowane urazem lub chorobą. Wiąże się z cierpieniem, dyskomfortem, nie-
przyjemnymi odczuciami fizycznymi i psychicznymi, które wyzwalają w zwierzęciu, tak samo jak w człowieku, określone zachowania i reakcje służące eliminacji bólu lub zmniejszenia jego natężenia w celu uzyskania ponownej homeostazy organizmu.

POLECAMY

Po czym poznać BÓL?

Symptomy, które mogą świadczyć o odczuwaniu bólu i na które należy zwrócić uwagę u zwierząt, to głównie nadmierne reakcje na bodźce, których zwierzę do tej pory nie wykazywało (np. piszczenie lub skomlenie przy głaskaniu, zakładaniu szelek czy braniu na ręce). Kolejnymi objawami są: chowanie się, szukanie miejsc cichych i zaciemnionych, najlepiej z daleka od hałasów codzienności, które wcześniej nie przeszkadzały zwierzęciu. Warto zwrócić uwagę również na okresowe zmiany nastroju, uzależnione od pory dnia lub od pogody – np. apatia przy zmianach pogodowych, niechęć do ruchu w deszczowy dzień – mogą bowiem świadczyć o bólu, szczególnie kostnym – pogoda ma wpływ na zwierzęta i tak faktycznie jest, ponieważ organizmy żywe wykazują polaryzację elektryczną na poziomie poszczególnych komórek. W praktyce oznacza to, że ciało naszych zwierząt, jak wiadomo, zbudowane jest z jonów dodatnich i ujemnych. Zaburzenia następują podczas silnych wiatrów i burz, ponieważ natężenie pola elektrycznego atmosfery oraz kierunek przepływu jonów zmienia się diametralnie, co prowadzi do utrudnionej adaptacji niektórych organizmów. Niepokojącym, bólowym sygnałem jest także pojawienie się zachowań, które wcześniej nie miały miejsca, w tym zachowań agresywnych, takich jak próby kąsania przy dotykaniu łap, posikiwanie, intensywne wylizywanie się, trzepanie głową. Kolejnymi zwiastunami, że zwierzę boryka się z dyskomfortem, są: problemy ze snem, a także ze znalezieniem wygodnej pozycji, niemożność położenia się lub leżenie tylko w jednej pozycji; niechęć do ruchu, kulawizna, a także unikanie kontaktu z właścicielem oraz izolacja od pozostałych zwierząt przebywających w domu. 
Lekarz weterynarii jest w stanie zastosować u zwierzęcia leki przeciwbólowe, które mają nie tylko zmniejszyć dolegliwości bólowe, ale także poprawić komfort zwierzęcia. Najczęściej stosowane są opioidy, a także NLPZ (niesteroidowe leki przeciwzapalne), rzadziej sterydy. W zależności od nasilenia dolegliwości dostosowywane jest leczenie farmakologiczne, a także fizjoterapia – jako wsparcie. 

Wiek senioralny u zwierząt

Starzenie jest nieuniknione u każdego gatunku – młodość u zwierząt przemija i pies bądź kot będzie potrzebował więcej uwagi i bardzo często pomocy w codziennych sytuacjach (chociażby pomoc w oddawaniu moczu lub w lokomocji). Zwierzęta, które są aktywne oraz w dobrej kondycji zdrowotnej, często wchodzą w okres senioralny bezobjawowo. 

Według literatury („Book of Dogs UC Davis School of Veterinary Medicine”) psy małych ras stają się geriatryczne w wieku około 10–11 lat; psy ras średniej wielkości w wieku 9–10 lat; psy dużych ras w wieku 8 lat; a psy ras olbrzymich w wieku 7 lat. 

Przyjmuje się, że najdłużej żyją settery, natomiast najkrócej dogi niemieckie, berneńczyki (ze względu na często występującą mielopatię degeneracyjną), a także mastiffy1.
Na proces starzenia się organizmu ma wpływ wiele czynników. Do najważniejszych z nich warto zaliczyć: rasę, wielkość zwierzęcia, czynniki środowiskowe, w tym otoczenie, w jakim zwierzę żyje, żywienie (odpowiednia dieta, dostosowana do potrzeb i trybu życia naszego zwierzaka, pomaga zachować zdrowie i dobrą kondycję przez dłuższy czas), a także odpowiednią profilaktykę – regularne szczepienia, odrobaczanie, badania kontrolne.

Zdj. 1. Pacjent w trakcie magnetoterapii w związku ze zerwaniem więzadła krzyżowego doczaszkowego

Fizjoterapia bólu u zwierząt – na czym polega walka z bólem u seniora?

Starsze zwierzęta zapadają na różne choroby, które są charakterystyczne dla ich wieku. Należy zwrócić szczególną uwagę na takie przypadłości, jak: artroza, mielopatia degeneracyjna, choroby krążka międzykręgowego, spondyloza, spondyloartroza, a także zerwanie więzadła krzyżowego doczaszkowego, atrofia mięśniowa i przeciążenia w obrębie tkanki kostnej i tkanki miękkiej. W zależności od schorzenia, a także od stopnia jego nasilenia wprowadzane są zróżnicowane protokoły rehabilitacyjne. Powszechnymi metodami są zabiegi z zakresu fizykoterapii, terapia manualna i ćwiczenia aktywne. 

Sonoterapia
Fizykoterapia obejmuje między innymi sonoterapię – czyli oddziaływanie na tkanki ultradźwiękami. Są to fale dźwiękowe o częstotliwościach od 1 do 3 MHz. Im większa jest ustawiona częstotliwość w aparacie, tym słabsze będzie przenikanie fal dźwiękowych w głąb tkanek. Na głębokości 2–5 cm pochłaniana jest częstotliwość 1 MHz, a podnosząc częstotliwość do 3 MHz, uzyska się przenikanie do 3 cm w głąb tkanki. Główną zaletą sonoterapii jest zdolność do rozluźniania mięśni oraz rozbijania zwapnień i zrostów – a co za tym idzie, sonoterapia doskonale uwalnia od bólu. 

Magnetoterapia
Jako najszersze działanie uważa się zastosowanie magnetoterapii (zdj. 1).
Mechanizm działania biologicznego, a tym samym terapeutycznego, opiera się na właściwościach fizycznych zmiennego pola magnetycznego. Terapia ta znajduje zastosowanie szczególnie u pacjentów pooperacyjnych – przeciwbólowo oraz wspomagając u nich gojenie ran. Znajduje zastosowanie także podczas chorób zwyrodnieniowych lub osteoporozy, spowalniając postęp degeneracji tkanek oraz uśmierzając ból, co w przypadku pacjentów geriatrycznych jest nadrzędnym celem terapii.

Laseroterapia
Kolejnym przykładem jest laseroterapia (zdj. 2) – zarówno wysokoenergetyczna, jak i niskoenergetyczna. Światło laserowe charakteryzuje się kilkoma cechami, które sprawiają, że laser daje efekty terapeutyczne. Działa analgetycznie – skutecznie zmniejszając bolesności, dzięki czemu pozwala na łatwiejsze wykonywanie ćwiczeń terapeutycznych po zabiegu. Doskonale działa także w przypadku zwyrodnień stawów, osteoporozy, w zespole końskiego ogona, bólach kręgosłupa, chorobach neurologicznych oraz pooperacyjnie.

Zdj. 2. Laseroterapia przykręgosłupowa – w przypadku dolegliwości ze strony wybranych odcinków kręgosłupa

Elektrostymulacja
W planach terapeutycznych miejsce zajmuje również elektrostymulacja (zdj. 3). Jest to bardzo powszechna metoda rehabilitacji, którą można leczyć choroby ortopedyczne i neurologiczne, głównie ból ostry i przewlekły. Ważną kwestią jest fakt, że dawkę dopasowuje się do rodzaju i stopnia nasilenia choroby, ale przede wszystkim najważniejszym kryterium jest reakcja pacjenta na zastosowaną terapię. 

Zdj. 3. Elektrostymulacja kończyny miednicznej w przypadku atrofii mięśniowej związanej z urazem w obrębie rdzenia kręgowego

Fala uderzeniowa
Mniej popularnym rodzajem fizykoterapii jest fala uderzeniowa. W fachowej literaturze badań na temat efektów terapeutycznych fali uderzeniowej jest stosunkowo niewiele, niemniej wśród pacjentów, u których zastosowano zabieg, zauważono długotrwały efekt analgetyczny (przeciwbólowy). 
Szeroko pojęta terapia manualna i ćwiczenia aktywne to doskonałe uzupełnienie protokołu rehabilitacyjnego. Ćwiczenia bierne obejmują mobilizację stawów bez aktywnego skurczu mięśni z użyciem siły terapeuty, natomiast aktywne (zdj. 4) – jak sama nazwa wskazuje – aktywizują zwierzę do pracy. Działania te mają na celu bezbolesne poprawienie stanu zdrowia pacjenta, a także poprawę siły i wytrzymałości mięśni oraz codziennego funkcjonowania bez bólu. W przypadku braku możliwości poruszania się u pacjenta powszechnie stosuje się masaż, głównie jako uzupełniającą technikę przeciwbólową. Dodatkowo można dołączyć ciepłolecznictwo bądź zimnolecznictwo, w zależności od celu, jaki chcemy osiągnąć. 
Korzystając z fizykoterapii, a także terapii manualnej i ćwiczeń, zawsze należy pamiętać o szeregu przeciwwskazań do zabiegów, z którymi zapoznaje terapeuta. Szczególną uwagę należy zwrócić na choroby nowotworowe, bakteryjne, wirusowe, gorączkę i niestabilne choroby metaboliczne. Każda z terapii ma swój indywidualny zakres przeciwwskazań, które należy bezwzględnie respektować – szczególnie u pacjentów geriatrycznych.

Zdj. 4. Przykład ćwiczeń z aktywnym udziałem pacjenta

Suplementacja a ból – analiza składników chondroprotetyków

W przypadku bólu u pacjentów starszych, oprócz rehabilitacji, w tym fizykoterapii, rekomendowane jest wprowadzanie suplementacji, która zawiera kwas hialuronowy, chondroitynę, kannabinoidy, czyli CBD, EPA (kwas eikozapentanowy), DHA (kwas dokozaheksanowy) oraz wyciągi z roślin (np. awokado). Są to substancje o działaniu chondroptotetycznym, a także wspierającym przeciwbólowo i przeciwzapalnie, w niektórych przypadkach jednak są to kwestie sporne w środowisku naukowym.

Kwas hialuronowy (HA)
Najpopularniejszym składnikiem suplementów na stawy dla seniorów jest kwas hialuronowy (HA), który w zależności od jakości HA (czyli długości cząsteczki) może mieć charakter prozapalny lub hamujący zapalenie. Hamowanie zapalenia ma polegać na zmniejszeniu, pod wpływem HA, wydzielania cytokin prozapalnych, c...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Animal Expert"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • Zniżki na konferencje i szkolenia
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy