Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dieta i suplementacja

29 marca 2018

NR 4 (Marzec 2018)

Dieta w chorobach wątroby

0 478

Choroby wątroby u psów i kotów są często diagnozowane. Ma to związek z coraz powszechniej występującą otyłością u tych zwierząt. W niniejszym artykule omówimy najczęściej występujące choroby wątroby w kontekście wsparcia pacjenta za pomocą odpowiedniej dietoterapii i suplementacji.

Odpowiednio dobrana dieta jest bardzo istotnym czynnikiem w leczeniu schorzeń wątroby. Musi być odżywcza i odpowiadać potrzebom organizmu. Nie należy rezygnować z udziału białka pochodzenia zwierzęcego w diecie ani ograniczać jego podaży. Musi to jednak być białko wysokiej jakości.

Budowa i funkcje wątroby

Jednym z najważniejszych narządów organizmu jest wątroba. Jej waga stanowi w przybliżeniu 3% masy ciała dorosłego psa i kota. U psów i kotów, czyli u udomowionych zwierząt mięsożernych, ma ona bardzo głębokie wcięcia międzypłatowe, co pozwala rozpoznać każdy płat. Jedną z głównych funkcji tego organu są procesy detoksykacji organizmu na drodze licznych reakcji biochemicznych lub też wydalanie z żółcią uprzednio zobojętnionych substancji toksycznych oraz katabolizm wielu związków toksycznych egzo- i endogennych. Do podstawowych czynności wątroby i dróg żółciowych należą również tworzenie i wydzielanie żółci oraz uczestnictwo w podstawowych przemianach metabolicznych. Wątroba pełni funkcję magazynu dla witamin A, D i B12, a także dla lipidów, glikogenu, żelaza, miedzi oraz cynku, a jako narząd o najwyższej temperaturze odgrywa istotną rolę w termoregulacji. Warto pamiętać, że hepatocyty, które są podstawowym elementem strukturalnym miąższu wątroby, należą do komórek szczególnie podatnych na toksyczne uszkodzenia. Wszystkie organizmy tlenowe zależne są od tlenu, który jest niezbędny m.in. do wytwarzania energii w postaci ATP. Pożyteczne dla organizmu zużycie pochłoniętego tlenu wynosi ok. 95%, reszta podlega niekorzystnej przemianie, w wyniku której powstają wolne rodniki, odpowiadające za uszkodzenia wielu składników komórki, w tym również w hepatocytach.

Przyczyny, rodzaje i objawy chorób wątroby

Pomiędzy psami i kotami występują znaczące różnice w przyczynach, rodzajach i objawach chorób wątroby. U psów przewlekłe choroby wątroby występują częściej niż choroby o ostrym przebiegu. Zwłaszcza przewlekła choroba miąższu wątroby rozwija się u nich znacznie częściej niż u kotów. Niestety, prawie zawsze prowadzi to do zwłóknienia i marskości wątroby. U kotów sytuacja jest odwrotna – najczęściej rozwijają się pierwotne choroby dróg żółciowych. Bardzo rzadko prowadzą one do zwłóknienia i marskości narządu. Z tego powodu objawy kliniczne chorób wątroby u psów są znacznie bardziej nieswoiste niż u kotów. Dodatkowo należy zauważyć, że chorobom miąższu rzadziej towarzyszy żółtaczka, co w połączeniu z ogromną rezerwą czynnościową wątroby powoduje, że objawy mogą być niewidoczne aż do utraty 75% masy tego narządu.

W wielu przypadkach chorób wątroby przyczyna pozostaje nieznana. Uszkodzenia wątroby mogą wywoływać niektóre leki oraz toksyny bakteryjne i grzybicze. Niektóre farmaceutyki mają silny wpływ hepatotoksyczny, ale często sytuacja wymaga ich podania. Możliwe są też reakcje nadwrażliwości na leki, które są trudne do przewidzenia. U psów z przewlekłym zapaleniem wątroby często rozwija się nadciśnienie wrotne – u kotów zdarza się to rzadko. Także u psów częściej występują wrodzone zespolenie wrotno-oboczne (ZWO), zwyrodnienie wodniczkowe oraz wtórne uszkodzenie wątroby. U kotów najczęściej rozwija się choroba wątroby i dróg żółciowych bądź ostre stłuszczenie wątroby. Zasadniczo objawy kliniczne u kotów są nieswoiste i przypominają objawy choroby zapalnej jelit (IBD) lub zapalenia trzustki. Dodatkowo te trzy zaburzenia mogą występować łącznie, co utrudnia rozpoznanie. Stłuszczenie wątroby przebiega z klasycznymi dla chorób wątroby objawami – w tym żółtaczką i encefalopatią. Może mieć charakter pierwotny bądź wtórny do innej choroby. Niezależnie od przypadku jest to zaburzenie charakteryzujące się dużą śmiertelnością, jeśli nie prowadzi się intensywnego odżywiania organizmu. Należy pamiętać, że nie tylko głodówka może wywołać stłuszczenie wątroby – żywienie pokarmem o zbyt niskiej podaży białka, a wysokiej węglowodanów i tłuszczy również sprzyja chorobie. Koty nie są w stanie obniżyć zapotrzebowania na białko – wynika to m.in. z braku zdolności obniżenia aktywności proteaz wątrobowych.

Pierwotne stłuszczenie wątroby rozwija się zazwyczaj u kotów otyłych i jest to zaburzenie stanowiące coraz częściej diagnozowany problem wśród kotów w całej Europie. Jest to ostry proces uszkodzenia wątroby, wynikający z masywnego nagromadzenia tłuszczu w hepatocytach, prowadzącego do gwałtownej dysfunkcji tych komórek. Stan ten jest odwracalny, jeśli udaje się zmobilizować ten tłuszcz. Poza wprowadzeniem leczenia stłuszczenia wątroby należy rozpocząć płynoterapię i wspomaganie żywieniowe najszybciej, jak to możliwe. Tymczasowe wspomaganie żywieniowe zapewnia początkowo sonda nosowo-przełykowa, zanim pacjent będzie w stanie przejść zabieg założenia innej sondy odżywczej w znieczuleniu ogólnym. Zazwyczaj zachodzi konieczność założenia sondy dożołądkowej bądź doprzełykowej, ponieważ w większości przypadków wspomaganie żywieniowe trwa np. u kota od czterech do sześciu tygodni.

 

Czy wiesz, że...

U psów przewlekłe choroby wątroby występują częściej niż choroby o ostrym przebiegu, a w konsekwencji częściej 
dochodzi do zwłóknienia i marskości tego narządu.

 

Dieta powinna być o jak największej zawartości białka, a objawy encefalopatii wątrobowej powinno się łagodzić poprzez np. karmienie często małymi ilościami pokarmu. Niektórzy lekarze weterynarii korzystają z gotowych preparatów dostępnych na rynku, część używa wysokomięsnych puszek w formie płynnej z dodatkiem tauryny i witamin z grupy B. Ten drugi wybór w większym stopniu odpowiada zapotrzebowaniu psów i kotów, jako zwierząt mięsożernych, na składniki odżywcze. Można korzystać z dostępnych na rynku wysokomięsnych puszek, np. Catz Finefood, MAC, Feringa, Animonda Carny. Pokarm należy dokładnie rozdrobnić i rozrobić z odpowiednią ilością wody, sondę zaś płukać zarówno przed, jak i po użyciu.

Wysokomięsnego pokarmu podaje się mniej niż gotowych preparatów, ponieważ w większym stopniu odpowiada on potrzebom mięsożernych zwierząt. Należy o tym pamiętać, ponieważ ilość podawanego pokarmu zaczyna się od ilości pokrywających spoczynkowe zapotrzebowanie metaboliczne (REM) – chory kot zazwyczaj długo głodował i w pierwszych dniach mogą pojawić się powikłania wynikające z odżywiania. Karmienie rozpoczyna się od częstego podawania małych porcji bądź powolnego wlewu ciągłego, stopniowo zwiększając porcje oraz odstęp czasowy między podawaniem. Ważna uwaga: nie należy stosować środków zwiększających apetyt, ponieważ są potencjalnie hepatotoksyczne, a ich skuteczność jest ograniczona. Zaleca się podawanie przeciwutleniaczy – zwłaszcza S-adenozynometioniny (20 mg/kg lub 200 mg dawka całkowita p.o., raz dziennie).

Liczne funkcje wątroby powodują, że jej zaburzenia prowadzą do zaburzenia równowagi wewnętrznej całego organizmu. Chory narząd powoduje zaburzenia krzepliwości krwi, krążenia, równowagi kwasowo-zasadowej, trawienia i detoksykacji.

Objawy kliniczne

Wątroba jest bardzo zróżnicowana pod względem fizjologicznym i anatomicznym, a co za tym idzie – nie istnieje jeden test, który pozwoliłby na dokładne rozpoznanie choroby bądź jej przyczyny. Niestety, trzeba wykonać cały zestaw badań. Objawy kliniczne chorób wątroby i dróg żółciowych również mogą być bardzo różnorodne – począwszy od braku łaknienia i zmniejszenia masy ciała, aż do gromadzenia płynu w jamie otrzewnej, żółtaczki i śpiączki wątrobowej. Należy też mieć na uwadze, że takie objawy mogą dawać również inne choroby, dlatego zawsze trzeba odróżniać je od chorób innych narządów.

Zmiany zachowania

Należy pamiętać, że u psów i kotów z poważnymi chorobami wątroby i dróg żółciowych dochodzi do zmian świadomości i zaburzeń neurologicznych. Są one efektem działania na korę mózgową nieusuniętych przez wątrobę toksyn wchłanianych w jelicie. Objawy encefalopatii wątrobowej u psów i kotów to: ospałość, osowiałość, zmiany zachowania, napieranie głową na przeszkody, chodzenie po okręgu, nieustanne chodzenie, ślepota ośrodkowa i nadmierne ślinienie (szczególnie koty). Ataki drgawkowe oraz śpiączka również mogą wystąpić, ale zdarza się to rzadko.

Terapia

Terapia chorób wątroby jest procesem złożonym i długotrwałym, często może trwać nawet kilka miesięcy. Z tego powodu integralną częścią terapii musi być postępowanie dietetyczne. Postępowanie terapeutyczne to leczenie przyczynowe, czyli neutralizacja czynnika powodującego uszkodzenie wątroby, a także płynoterapia oraz leczenie objawowe. Odpowiednio dobrane dieta oraz suplementacja pomagają stworzyć optymalne warunki dla regeneracji komórek wątroby.

Postępowanie dietetyczne

Nie ma uzasadnienia dla ograniczania białka zwierzęcego w diecie, nie należy też obciążać wątroby zbyt dużą ilością tłuszczu (dieta średnio tłusta) oraz węglowodanów. Dostępne na rynku karmy dedykowane dla zwierząt z chorobami wątroby nie odpowiadają zapotrzebowaniu tych zwierząt na substancje odżywcze. Przy wybieraniu karmy należy kierować się jej składem – powinna być wysokomięsna, pozbawiona zbóż oraz zbędnych węglowodanowych dodatków obciążających wątrobę. Jakość pokarmu ma wielkie znaczenie. Karmy wysokowęglowodanowe, z dodatkiem produktów pochodzenia zwierzęcego, nie są odpowiednią dietą dla żadnego zwierzęcia mięsożernego, a już na pewno nie dla zwierzęcia chorego. Właściwie skomponowana pod względem zawartości pełnowartościowych białek dieta oraz odpowiednia, niezbyt wysoka podaż tłuszczu wraz z ograniczeniem/eliminacją węglowodanów stanowią podstawę przy komponowaniu diety dla zwierzęcia z chorobami wątroby.

Przykładami karm komercyjnych mokrych o dobrym składzie są: dla kotów – Catz Finefood, MAC, Feringa, Animonda Carny, a dla psów np. Naturea, MAC, Granata Pet czy Animonda GranCarno. Z powodzeniem stosuję te oraz podobne pod względem składu karmy w postępowaniu dietetycznym przy zwierzętach z problemami wątroby. Również odpowiednio zbilansowana dieta BARF jest bardzo dobrym wyborem. Każdą z tych opcji należy jednak omówić z opiekunem zwierzęcia i dostosować ją do jego wiedzy, chęci oraz zasobności portfela. Istotne jest, aby początkowo zwierzę było karmione małymi porcjami, a ich wielkość i odstęp czasu pomiędzy nimi były stopniowo zwiększane. Jeśli zwierzę nie ma apetytu – należy poinformować opiekuna, że trzeba je dokarmiać. Nie wolno dopuszczać do głodówek.

Do dobrej jakości karmy bytowej spełniającej powyższe wymagania należy dodać dopasowaną do potrzeb zwierzęcia suplementację.

 

Czy wiesz, że...

Stłuszczenie wątroby przebiega z klasycznymi dla chorób wątroby objawami – w tym żółtaczką i encefalopatią – i charakteryzuje się dużą śmiertelnością, jeśli nie prowadzi się intensywnego odżywiania organizmu.

 

Suplementy stosowane w diecie

Pewne substancje zawarte w naturalnych produktach mogą być wielkim wsparciem w leczeniu schorzeń wątroby. Należą do nich: ostropest plamisty, drożdże browarnicze, oleje rybne (kwasy ome...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Animal Expert"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • Zniżki na konferencje i szkolenia
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy