Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dieta i suplementacja

30 lipca 2018

NR 6 (Lipiec 2018)

Probiotyki i prebiotyki
w profilaktyce chorób psów i kotów

0 370

Podstawowe znaczenie dla zdrowia zarówno jednostki, jak i populacji, ma prawidłowe odżywianie warunkujące właściwy skład naturalnej mikroflory organizmu, a szczególnie mikroflory przewodu pokarmowego. Ta zależność znana jest od dawna, a dotyczy nie tylko ludzi, ale też zwierząt.

Dobroczynny wpływ na zdrowie bakterii fermentujących mleko znany był już w starożytności. Zjawiskiem probiozy i interakcji między bakteriami zainteresowali się także Pasteur i Jaubert. W 1877 r. opisali występowanie antagonizmu między wybranymi szczepami bakteryjnymi. W 1907 r. Ilja Miecznikow, rosyjski mikrobiolog, laureat Nagrody Nobla z medycyny w 1908 r., wskazał, że spożywanie jogurtów i kefirów korzystnie wpływa na zdrowie dzięki zawartym w nich bakteriom fermentacji mlekowej oraz że wysoka koncentracja Lactobacillus sp. w jelicie ma znaczny wpływ na zdrowie i długowieczność, a także może być stosowana jako metoda bakteryjnej terapii zastępczej. Możliwości te nie zostały wykorzystane, gdyż nastała era chemioterapeutyków i antybiotyków. Obecnie powracamy do tej koncepcji, starając się ograniczać stosowanie leków na rzecz substancji wspomagających działania profilaktyczne.
Patrząc bardziej ogólnie, na zdrowie zwierząt wpływa kilka czynników:

  • sposób utrzymania i użytkowania,
  • środowisko zewnętrzne,
  • czynniki genetyczne,
  • profilaktyka zdrowotna i leczenie.

Probioza – sposób na przedłużenie życia

W odniesieniu do tematu tego artykułu musimy zapoznać się ze zjawiskiem probiozy, przez którą rozumiemy zwiększanie liczebności bakterii probiotycznych w przewodzie pokarmowym, prowadzącą do poprawy składu naturalnej mikroflory tego układu. Zjawisko to jest postrzegane nie tylko jako alternatywa walki z drobnoustrojami patogennymi, ale przede wszystkim jako sposób na przedłużenie życia przy zastosowaniu metod naturalnych, ściśle powiązanych z funkcjonowaniem organizmu.
Zanim przejdziemy do omawiania mikroorganizmów probiotycznych, warto zapoznać się z mikroflorą przewodu pokarmowego, który zasiedlany jest przez różne mikroorganizmy (korzystne oraz potencjalnie szkodliwe), będące ze sobą w stałej równowadze, co sprzyja utrzymaniu optymalnego stanu zdrowia gospodarza. Zasiedlenie przewodu pokarmowego określoną mikroflorą rozpoczyna się już kilka godzin po porodzie i trwa aż do osiągnięcia przez nią określonej równowagi. Mikroflora przewodu pokarmowego pełni istotną funkcję w trawieniu i wchłanianiu różnych substancji odżywczych oraz wpływa na szereg procesów zachodzących w jelitach.
Błony śluzowe przewodu pokarmowego stanowią główne miejsce kontaktu ze środowiskiem zewnętrznym. Pewną trudność sprawia jednak to, że układ ten zasiedla ok. 500 gatunków drobnoustrojów – w tym, jak wspomniałem wcześniej, zarówno te o działaniu dobroczynnym, jak i takie, które warunkowo mogą być chorobotwórcze.

Rola drobnoustrojów przewodu pokarmowego

W związku z powyższym warto zapoznać się z rolą drobnoustrojów przewodu pokarmowego. Oczywiście, podstawowym działaniem jest wspomaganie trawienia substancji odżywczych, a także udział w ich wchłanianiu. Nie bez znaczenia jest również udział w produkcji witamin i enzymów. Jednak to, co nas interesuje najbardziej, to ochrona przed infekcjami i kolonizacją bakterii patogennych.
Jeżeli równowaga pomiędzy drobnoustrojami jest zachowana, wówczas mamy do czynienia z prawidłowym funkcjonowaniem nie tylko przewodu pokarmowego, ale również całego organizmu. Niestety, bardzo często mamy do czynienia z czynnikami destabilizującymi mikroflorę zasiedlającą ten układ. Jakie są tego przyczyny? Pierwszą nasuwającą się na myśl jest występowanie błędów żywieniowych spowodowanych przez właściciela zwierzęcia. Nie dość, że jest to najczęstszy element zaburzeń wzrostu i równowagi drobnoustrojów, to także jest to najtrudniejszy punkt leczenia naszych podopiecznych, ponieważ wymaga zmiany przyzwyczajeń ich właścicieli. Innymi czynnikami wpływającymi na zachwianie równowagi mikroflory są: stres, choroby, zbyt częste stosowanie antybiotyków i leków zmieniających pH żołądka i jelit, a także procesy starzenia się.
Skutkami zaburzeń równowagi mikroorganizmów zasiedlających układ pokarmowy są przede wszystkim choroby zapalne żołądka i jelit, których objawami mogą być biegunki i wymioty. Jednak z punktu widzenia całego organizmu poważniejszą konsekwencją jest dysfunkcja układu immunologicznego.
Właśnie probiotyki stanowią jedną z możliwości regulacji pracy przewodu pokarmowego oraz współdziałającej z nim mikroflory. Czym są te drobnoustroje?

Definicje probiotyku

Termin „probiotyk” wprowadzili w 1965 r. Lilly oraz Stillwell, określając w ten sposób substancję lub organizm, który wpływa na równowagę mikroflory jelitowej. Dostrzegając korzyści ze stosowania mikroorganizmów, wprowadzono definicję probiotyku, który określono jako żywe mikrobiologiczne dodatki żywieniowe, korzystnie działające na organizm gospodarza poprzez poprawę równowagi mikroflory jelitowej. Aktualnie koncepcja probiotyku zakłada wprowadzenie do diety żywych bakterii w takiej formie, żeby przetrwały w żołądku, dwunastnicy i były aktywne w okrężnicy. Probiotyk powinien spełniać następujące warunki:

  • pochodzenie od gatunku, u którego jest stosowany,
  • odporność na niskie pH żołądka,
  • zdolność do przeżycia w środowisku jelita grubego,
  • zdolność adherencji,
  • korzystne działanie na organizm gospodarza,
  • trwałość i żywotność w czasie przechowywania oraz w środowisku dla niego niekorzystnym (np. w przewodzie pokarmowym: niskie pH, enzymy trawienne, czynniki hamujące wzrost lub zdolności adhezyjne).

W 2001 r. definicja zmieniła się i zaproponowano, by probiotykiem nazwać „produkt zawierający wystarczającą ilość mikroorganizmów, które zmieniają mikroflorę (przez implantację lub kolonizację) w określonych segmentach organizmu gospodarza i w ten 
sposób wywierają korzystny wpływ na jego zdrowie. Warunki tej definicji spełniają zarówno określone bakterie, jak i drożdże. Najważniejsze z nich to:

  • Lactobacillus – rodzaj laseczkowatych bakterii Gram-dodatnich. Najliczniejsze spośród grupy bakterii kwasu mlekowego. Większość z nich jest zdolna do zamiany laktozy i innych prostych cukrów w kwas mlekowy. Bardzo powszechne, często wywierają pozytywny wpływ na organizm człowieka i zwierząt. Aktywnie przytwierdzają się do ścian jelita, tworząc mikroflorę konkurującą o składniki pokarmowe z innymi organizmami, także chorobotwórczymi.
  • Bifidobacterium animalis – gatunek pałeczkowatych bakterii Gram-dodatnich, które bytują w jelicie grubym większości ssaków, w tym ludzi. Bifidobacterium animalis i Bifidobacterium lactis były wcześniej opisywane jako dwa odrębne gatunki. Obecnie uważa się je za jeden gatunek B. animalis z podgatunkami Bifidobacterium animalis i Bifidobacterium lactis. Obie stare nazwy, zarówno B. animalis, jak i B. lactis, stosowane są na etykietach produktów żywnościowych pod nazwą probiotyki. W większości przypadków nie jest jasne, który z podgatunków zastosowano w produkcie.
  • Saccharomyces boulardii – nie jest wrażliwy na kwas solny ani procesy trawienne, po podaniu występuje w całym przewodzie pokarmowym, po zaprzestaniu podawania w ciągu 2–5 dni jest nieobecny w kale, posiada odporność antybiotykową (wrażliwy na antybiotyki przeciwgrzybicze). Hamuje wzrost wielu patogennych drobnoustrojów, przez co zmniejsza nasilenie infekcji, ma wpływ na wiązanie toksyn bakteryjnych z receptorami jelitowymi, ma działanie immunoprotekcyjne.

Postać i dawka probiotyku

Jak więc widać, działanie jest dość dobrze poznane, a co najważniejsze – preparaty probiotyczne wytwarzane są w postaciach, spośród których można wybrać tę, która jest najlepiej tolerowana przez psa lub kota. Występują one jako pasty, płyny, proszki czy też karmy z dodatkiem probiotyków. Ważnym elementem jest ilość organizmów probiotycznych, którą określamy jako CFU, czyli jednostkę tworzącą kolonię. Jest to jednostka określająca liczbę mikroorganizmów lub komórek w materiale badanym przy zastosowaniu posiewu polegającego na możliwie równomiernym rozprowadzeniu próbki materiału na lub w pożywce w taki sposób, aby 
(w idealnym przypadku) wszystkie mikroorganizmy leżały samotnie i w oddaleniu od siebie, tworząc przez rozmnażanie każdorazowo jedną kolonię. Na tej podstawie możemy określić efektywną dawkę probiotyku, która wynosi:

  • Lactobacillus rhamnosus u psów dorosłych 5 × 1011 CFU/dzień,
  • Lactobacillus acidpohilus 2 × 109 CFU/dzień,
  • Enterococcus faecium 9,2 × 109 CFU/dzień,
  • u szczeniąt E. faecium 1 × 108 – 9 × 109 CFU/dzień,
  • dla porównania: dawka u ludzi to 1 × 1010 – 1 × 1011 CFU/dzień.

Działanie zdrowotne probiotyków

Wpływ zdrowotny probiotyków jest wielokierunkowy i dotyczy szeregu układów organizmu. Na pierwszym miejscu wymienić należy konkurencję organizmów probiotycznych z patogenami. Jest to początek ich faktycznego działania, dzięki któremu następuje poprawa składu flory jelitowej, a co za tym idzie – eliminacja zaburzeń ze strony tej części przewodu pokarmowego. Z ogólnego wpływu na zwierzę należy zwrócić uwagę na działanie immunomodulacyjne i antykancerogenne oraz na regulację i poprawę profilu lipidowego.
Jeżeli chodzi o schorzenia układu pokarmowego, to probiotyki wpływają na eliminację (obniżanie) liczebności niekorzystnych dla zdrowia mikroorganizmów, zmniejszenie produkcji toksycznych metabolitów, miejscowy efekt zwiększenia produkcji przeciwciał oraz stymulację odpowiedzi immunologicznej lub systemowej. Dzięki swojemu działaniu doprowadzają do zmiany warunków panujących w jelitach, a także stymulacji produkcji śluzu jelitowego.
Probiotyki mogą być pomocne w profilaktyce chorób układu krążenia. Szczepy bakterii probiotycznych przez regulację funkcji immunologicznych jelita eliminują stany zapalne, które są jednym z czynników etiologicznych chorób układu sercowo-naczyniowego. Podawanie ich wraz z odpowiednimi prebiotykami, takimi jak inulina, nie tylko powoduje lepszy ich wzrost, ale także ogranicza wchłanianie glukozy, cholesterolu czy tłuszczów ze światła przewodu pokarmowego. Niektóre prebiotyki zwiększają uczucie sytości, co zmniejsza podaż pokarmu i ryzyko nadwagi, a pośrednio także chorób układu krążenia.
Pojawiły się doniesienia wskazujące na powiązanie między dominującym w ekosystemie jelitowym szczepem bakterii a predyspozycją do rozwoju otyłości. Stwierdzono tam trzy główne typy ba...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Animal Expert"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • Zniżki na konferencje i szkolenia
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy