Dołącz do czytelników
Brak wyników

Profilaktyka zdrowotna i diagnostyka

22 stycznia 2019

NR 9 (Styczeń 2019)

Opieka nad psim seniorem

0 247

Dzisiejszy pies jest zorientowany na człowieka. Żaden inny gatunek nie czuł się tak dobrze w ludzkim biotopie jak Canis lupus familiaris. Pies, jako zwierzę wysoce socjalne, całkiem nieźle funkcjonuje w uporządkowanym ludzkim społeczeństwie. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że na drodze ewolucji tych zwierząt, podczas świadomej selekcji, brano pod uwagę głównie gotowość podporządkowania się psa człowiekowi.

Dziś pies wprowadzony do ludzkiej rodziny zyskuje statut jej pełnoprawnego członka, otrzymując tym samym od swoich opiekunów utrzymanie, czułość, troskę oraz, w większości przypadków, wysokiej jakości opiekę weterynaryjną. Wszystkie te elementy wpływają na długość życia czworonoga.
Psy w krajach wysokorozwiniętych dzięki tak bliskim relacjom z ludźmi coraz częściej dożywają sędziwego wieku. Należy tu jednak  nadmienić, iż psy mieszkające wspólnie z człowiekiem w jednym domu to w skali świata mniejszość. Obecnie szacuje się, że psy wiejskie, bezdomne czy tzw. pariasy (psy półdzikie), schensi (tzw. łazęgi), prowadzące koczujący tryb życia, stanowią ok. 300 mln osobników całej populacji1. 
Oczywiście, psy wałęsające się są zdecydowanie bardziej narażone na różnego rodzaju niebezpieczeństwa, co może znacznie przyczynić się do skrócenia ich długości życia. Te zaś, które żyją z nami pod jednym dachem, dzięki troskliwej opiece żyją u naszego boku coraz dłużej.
Stary pies nie jest dziś rzadkością w klinice weterynaryjnej, a proces starzenia się i związane z tym choroby neurodegradacyjne stają się nie lada wyzwaniem nie tylko dla lekarzy weterynarii, ale również dla ich opiekunów i domowników. Czym więc jest proces starzenia się psa i jak sobie poradzić ze zwierzęciem, które pod wpływem wieku zmienia się, często przejawiając przy tym zaburzenia w zachowaniu?

Czym jest proces starzenia?

Starość to „całokształt zmian, które powstają w organizmie w miarę upływu czasu i doprowadzają do ubytków czynnościowych oraz ostatecznie do śmierci”2.
Jak wynika z definicji, starość jest procesem naturalnie nieodwracalnym, który stanowi ostatni etap życia. Jest naturalnym stanem fizjologicznym, który wiąże się ze słabnącą zdolnością radzenia sobie z różnego rodzaju czynnikami środowiskowymi i fizjologicznymi. To również osłabiona zdolność reagowania i radzenia sobie z czynnikami stresogennymi. Wreszcie to stan, w którym dochodzi do patologicznych zmian, co skutkuje nie tylko upośledzeniem czynności narządów czy powstawaniem różnego rodzaju nowotworów, ale również pojawiającymi się w tym wieku wieloma zaburzeniami behawioralnymi. Ponieważ starości nie możemy rozpatrywać w kategorii choroby (starości nie można leczyć), warto przyjrzeć się temu zjawisku nieco bliżej, by dzięki tej wiedzy lepiej przygotować się na ten końcowy etap psiego życia.
Przyjmuje się, że objawy starości u przeciętnego czworonoga pojawiają się już ok. siódmego roku życia (obecnie średnia długość życia psa w krajach wysokorozwiniętych to 13–14 lat). Oczywiście, ze względu na istniejącą ogromną różnorodność ras ta granica nie jest jednoznaczna (w przypadku ras olbrzymich, takich jak dog niemiecki, siódmy rok życia to już zdecydowanie pies senior, podczas gdy siedmioletni Jack Russell terier może jeszcze w pełni cieszyć się życiem, będąc w całkiem dobrej kondycji fizycznej i psychicznej).

Zwiększona zachorowalność

Tak czy inaczej, statystycznie z wiekiem zwiększa się zachorowalność na różnego rodzaju choroby somatyczne. Objawy behawioralne u psów nierzadko mogą być pierwszymi oznakami tychże zmian, czego nie powinien bagatelizować właściciel (pomocne może się okazać zapisywanie przez opiekuna pojawiających się zmian w zachowaniu psa, po czym przedstawienie ich lekarzowi weterynarii przy pierwszej możliwej wizycie kontrolnej).
Należy wiedzieć, że pojawienie się choroby u zwierzęcia może mieć dwojaki wpływ na jego zachowanie:

  • wygaszający (tłumiący) – może zminimalizować czujność psa, zmniejszyć jego aktywność fizyczną i chęć do kontaktów socjalnych, eksploracji terenu, chęć zabawy oraz w ostateczności chęć pobierania pokarmu i wody;
  • intensyfikujący (wzmagający) – może doprowadzić do wzmożenia czujności u psa czy ekspresji zachowań, takich jak pojawienie się agresji, zwiększenie progu pobudzenia (problemy ze snem), nadmierna wokalizacja, pielęgnacja ciała, załatwianie swoich potrzeb fizjologicznych w miejscach nieakceptowalnych przez właściciela, pojawienie się zachowań kompulsywnych czy też nadmierne pobieranie pokarmu i wody.

Często zmiana w zachowaniu psa w wieku geriatrycznym może być pierwszym, widocznym dla nas objawem pojawiającej się choroby somatycznej naszego czworonoga. 
Dlatego też w przypadku zaistniałych zmian należy przede wszystkim poddać go odpowiedniej diagnostyce weterynaryjnej.

Najczęstsze choroby

Choroby, które najczęściej pojawiają się u starzejącego się psa, to: 

  • choroby układu moczowo-płciowego, do których należą między innymi takie schorzenia, jak infekcje dróg moczowych, kamica moczowa, nietrzymanie moczu, niewydolność nerek, zaburzenia hormonalne, łagodny przerost gruczołu krokowego, ropomacicze czy nowotwory gruczołu sutkowego,
  • choroby układu pokarmowego – tu należałoby zacząć od problemów stomatologicznych, takich jak choroby dziąsła, choroby zębów czy osadzanie się kamienia nazębnego,
  • choroby wątroby (zapalenie, zwłóknienie, marskość, wreszcie nowotwory czy encefalopatia), choroby zakaźne, zapalenia,
  • choroby układu krążenia,
  • choroby zwyrodnieniowe stawów,
  • choroby układu nerwowego, spośród których najczęstszą jest zespół zaburzeń poznawczych.

Zespół zaburzeń poznawczych (congestive dysfunction syndrome – CDS) to choroba neurodegradacyjna „charakteryzująca się postępującym upośledzeniem czynności poznawczych i postępującym uszkodzeniem mózgu”3. 
To nic innego jak rodzaj demencji starczej. Problem ten dotyczy nie tylko psów, ale również wszystkich innych starzejących się zwierząt. Firląg M., Ostaszewski P. i Bałasińska B. w 2014 r. pisali: „Starzenie się ośrodkowego układu nerwowego jest dynamicznym procesem, któremu towarzyszą zmiany w funkcjach 
fizjologicznych i szlakach biochemicznych oraz zjawiska postępującej degradację struktur anatomicznych […]. 
Na uwagę zasługuje fakt, iż zmianom strukturalnym w starzejącym się mózgu psa, towarzyszy obniżenie liczby synaps, co może negatywnie wpływać na transmisję neuronalną i powodować modyfikację w ekspresji i dystrybucji neuroprzekaźników”4.
W związku z powyższym zmiany neuropatologiczne, jakie wywołuje zespół zaburzeń poznawczych, są analogiczne do zmian, jakie powstają u ludzi w przypadku choroby Alzheimera. 
W przypadku odczuwalnego przez zwierzę bólu ogromną rolę odgrywa jego naturalny system adaptacyjny. 
To właśnie dzięki działaniu ośrodkowego układu nerwowego zwierzę szuka sposobu na zminimalizowanie odczuwanego dyskomfortu (unikanie bólu). Takim przykładem będzie np. zmiana sposobu chodzenia przy bólach związanych ze zmianami zwyrodnieniowymi stawów czy zminimalizowanie aktywności w przypadku utraty wzroku.

Na co zwracać uwagę?

Pierwszymi, najczęściej zauważalnymi przez właściciela objawami pojawiającej się choroby są zmiany bądź utrata stałego rytmu życia zwierzęcia.
Co w takim razie powinno wzmóc naszą czujność? 

  1. Ogólna dezorientacja – może zdarzyć się tak, że nasz pies sprawia wrażenie zdezorientowanego. Może wówczas gubić się w znanych mu dotychczas miejscach. Może chcieć wyjść z domu niekoniecznie przez drzwi wyjściowe, ale np. przez wyjście do garażu. Może również mieć problem z rozpoznaniem domowników czy znanych mu dotąd przychodzących do nas gości. Innym zachowaniem może być nierozróżnianie osób (pies zachowuje się tak samo w stosunku zarówno do domowników, jak i do nowo pojawiających się w domu osób, np. kuriera czy listonosza).
  2. Zmiany w relacjach z domownikami – wraz z upływem wieku i zmianą samopoczucia zwierzę może stać się bardziej drażliwe, co wpływa na jego jakość i szybkość reagowania – może np. znacznie niecierpliwić się podczas przygotowywania mu posiłku czy czekania na rzucenie mu piłki. Podczas zabiegów pielęgnacyjnych może być znacznie pobudzone i drażliwe (zmniejszenie progu pobudzenia).
  3. Zmiany w relacjach pomiędzy innymi zwierzętami, mieszkającymi w jednym domostwie – jeśli zwierzęta pozostające w jednym gospodarstwie domowym dotychczas żyły w zgodzie, a obecnie ich relacja uległa dramatycznemu pogorszeniu, należałoby przyjrzeć się temu zagadnieniu. W pierwszej kolejności należałoby zbadać zwierzę, by móc jednoznacznie stwierdzić, iż zachowanie agresywne u psa nie ma swojego źródła w jego złej kondycji fizycznej. Jeśli wykluczymy ten czynnik, należałoby przeprowadzić analizę konkretnego zachowania w kontekście trzech założeń:
  • dowiedzieć się, jaki bodziec wyzwala konkretne zachowanie u psa,
  • przeanalizować prezentowane zachowanie,
  • wyłapać, jakie są konsekwencje dla psa po zaprezentowaniu analizowanego zachowania.

Oczywiście, tego typu analiza nie zawsze jest możliwa bez pomocy behawiorysty czy zoopsychologa. Tu jak najbardziej pomoc fachowca może pomóc w lepszym zrozumieniu konkretnego zachowania u psa i pozwolić na właściwe zdiagnozowanie i ułożenie spersonalizowanego planu terapii.

  1. Zaburzenia w cyklu snu i czuwania – psy mające zaburzenia w cyklu snu nie przesypiają zazwyczaj całych nocy. Mogą budzić się o różnych porach i chodzić po mieszkaniu bez konkretnej przyczyny. Czasami kręcą się na swoim legowisku, mając problem z wygodnym ułożeniem się do snu.
  2. Załamanie się treningu czystości – załamanie treningu czystości może mieć wielorakie podłoże. Problemem może okazać się choroba somatyczna (np. choroby układu moczowo-płciowego), ale również sfera emocjonalna (obniżenie napięcia lękowego lub frustracyjnego). Wówczas zaleceniem behawiorysty będzie przed...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Animal Expert"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • Zniżki na konferencje i szkolenia
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy