Dołącz do czytelników
Brak wyników

Profilaktyka zdrowotna i diagnostyka

22 stycznia 2019

NR 9 (Styczeń 2019)

Koprofagia u psów – jak jej przeciwdziałać?

0 208

Koprofagia to naukowe określenie odżywiania się odchodami, pochodzące od greckich słów: copros, czyli kał, oraz phagein, czyli jedzenie. Jest to zjawisko naturalnie występujące w świecie zwierząt. U części ssaków stanowi ona ważny element trawienia pokarmu roślinnego, jednak u psów czy kotów nie jest zjawiskiem fizjologicznym.

Niektóre gryzonie czy zajęczaki zjadają swój własny kał, aby dostarczyć organizmowi jak najwięcej witamin z grupy B. Po pierwszym strawieniu roślin wydalają one tak zwany kał nocny i spożywają go ponownie. Przede wszystkim dzieje się to właśnie nocą, aby utrzymać stałą pracę i motorykę przewodu pokarmowego. W takim wypadku jest to zjawisko fizjologiczne i bardzo potrzebne, nazywamy je dokładnie cekotrofią. Inaczej jest jednak u psów czy kotów – w ich przypadku spożywanie kału nie jest zjawiskiem charakterystycznym dla gatunku czy, prościej mówiąc, nie jest zjawiskiem fizjologicznym (z kilkoma wyjątkami, o czym dalej). Problem ten dotyczy głównie psów, dlatego to właśnie na nich skupię uwagę, rozważając temat koprofagii, analizując przyczyny tego zachowania oraz wskazując zalecane sposoby przeciwdziałania takim zachowaniom.

Rodzaje koprofagii

Koprofagię można podzielić na autokoprofagię – gdy zwierzę spożywa swój własny kał oraz na allokoprofagię – gdy spożywa kał innych zwierząt. Wśród niektórych zwierząt widzimy czasem zależność, że spożywają one kał jedynie roślinożerców. Psowate generalnie posiadają tak zwaną awersję do kału, czyli nie spożywają one swojego kału oraz załatwiają swoje potrzeby poza terenem, na którym mieszkają czy przebywają na co dzień. Wilki nigdy nie oddawały stolca w swojej norze, a jedynie poza nią. Takie zachowanie ulegało jednak zmianie podczas choroby czy w przypadku osobników starzejących się lub osłabionych. Wtedy dochodziło do koprofagii, aby „oczyścić” norę. Piętnaście tysięcy lat temu zachowanie to miało na celu przede wszystkim ograniczenie możliwości infestacji pasożytami pochodzącymi z kału chorych wilków. Kojoty zaś spożywały kał innych kojotów, co miało znaczenie terytorialne. Oddając kał ponownie, oznaczały teren już jako swój. U psów domowych naturalną koprofagię spotykamy w hodowlach, gdy suki zjadają kał swoich szczeniąt. Jest to zachowanie mające na celu utrzymanie czystości w kojcu, pielęgnację szczeniąt oraz kontrolę nad ewentualnymi problemami zdrowotnymi w miocie. Można zatem uznać, że u psowatych jako u gatunku koprofagia nie jest normalnym czy pożądanym zachowaniem, jednak są sytuacje, w których występuje ona naturalnie. Mimo to na co dzień wiele spośród psów wykazuje koprofagię – zjada kał innych psów czy kotów podczas codziennych spacerów, ucieka w lesie, aby zjeść kał dzikich zwierząt, albo pędzi w krzaki, gdzie znajduje ludzkie stolce. Część psów spożywa też swój własny kał. Zjawisko koprofagii może dotyczyć psów zarówno młodych, jak i starszych, wykastrowanych i niepoddanych zabiegowi. Koprofagia występuje także u każdej z płci. Aktualna wiedza medyczna podaje, że pod względem epidemiologicznym koprofagia nie stanowi zagrożenia w rozprzestrzenianiu się chorób wśród psów. Nie można jednak wykluczyć możliwości zarażenia się pasożytami jelitowymi czy też chorobotwórczymi patogenami (bakterie, wirusy, pierwotniaki).

Skąd się bierze koprofagia?

U podstaw koprofagii doszukujemy się wielu czynników, w tym niedoborów pokarmowych, chorób i problemów behawioralnych u psów. Najczęściej wymieniane w literaturze czynniki mogące mieć wpływ na pojawienie się koprofagii u psów.

Czynniki chorobowe

Wśród najczęstszych czynników chorobowych wywołujących koprofagię wymienia się:

  • zewnątrzwydzielniczą niewydolność trzustki (niedobory enzymów trzustkowych),
  • pasożyty jelitowe,
  • zespół krótkiego jelita (zaburzenia wchłaniania, zaburzenia flory jelitowej),
  • nieodżywienie,
  • niedobory w diecie – złej jakości dieta,
  • smakowitość – w szczególności kał kotów wydaje się być atrakcyjny dla psów,
  • żarłoczność, polifagia – np. polekowa lub pojawiająca się w wyniku choroby (np. nadczynnoyści kory nadnerczy).

W pierwszych z wymienionych przypadków pies zjada kał z bardzo prostego powodu – z głodu. Spożywa go instynktownie w nadziei na dostarczenie niezbędnych składników pokarmowych. W celu diagnostyki podłoża koprofagii zawsze należy zacząć od wyeliminowania problemów zdrowotnych. Podstawowe badania to morfologia, badanie biochemiczne krwi wraz z czynnikiem TLI (trypsin-like immunoreactivity – świadczącym o prawidłowej aktywności zewnątrzwydzielniczej trzustki), witaminą B12 czy kwasem foliowym. Ważna jest też ocena kondycji psa oraz przeanalizowanie diety pod kątem niedoborów, strawności białka oraz jego źródła. Kolejnym istotnym badaniem jest analiza kału pod kątem pasożytów jelitowych, a następnie odrobaczenie psa. Najważniejszy jednak wydaje się wywiad z właścicielem psa. Przykładowe pytania, jakie należy mu zadać, to: 

  • Jak wygląda stolec, zanim pies go zje? 
  • Kiedy go zjada – bezpośrednio po defekacji czy później? 
  • Czy tylko w niektórych sytuacjach, czy zawsze? 
  • Jak pies zachowuje się w domu? 
  • Czy miewa inne zaburzenia? 
  •  Jaka jest historia psa (pochodzenie – hodowla czy schronisko)? 
  •  Czy są w domu inne zwierzęta? Czy pies ma łatwy dostęp do kału/kuwet?

Jeśli pacjent ze skłonnością do koprofagii zostanie przebadany i zdiagnozowany na którąś z chorób, to po wdrożeniu odpowiedniego leczenia (wprowadzenie enzymów proteolitycznych, witamin z grupy B, probiotyków/prebiotyków bądź antybiotyków czy po zmianie diety lub pór karmienia) koprofagia powinna zostać z czasem wyeliminowana. Oczywiście, stanie się tak tylko wtedy, gdy nie będzie już utrwalonym przez dłuższy czas nawykiem.

Czynniki behawioralne

Wśród czynników behawioralnych/natury psychicznej, wywołujących koprofagię, wymienia się:

  • stres, tak zwane „zajadanie stresu”,
  • nudę, brak wystarczającej ilości bodźców,
  • nawyk powstały w wyniku przetrzymywania w złych warunkach bytowych,
  • inne zachowania kompulsywne, np. gonienie ogona, jedzenie niejadalnych rzeczy (spaczone łaknienie),
  • zachowanie mające na celu zwrócenie uwagi właściciela,
  • izolację przez większość czasu w zbyt małej przestrzeni (np. zamknięcie w klatce) lub izolację z innych psami w małym pomieszczeniu (stłoczenie w schronisku czy pseudohodowlach).
  •  

W celu zdiagnozowania któregoś z powyższych problemów należy przeprowadzić szczegółowy wywiad z właścicielem psa oraz zbadać psychikę zwierzęcia. Jeśli okaże się, że przyczyna tkwi w problemie natury behawioralnej, to najlepiej udać się do behawiorysty w celu dobrania odpowiedniej terapii. Pamiętajmy, że w takich sytuacjach postępowanie z pacjentem oraz stosowane metody dostosowywane są do konkretnego przypadku. Na pewno psy, które się nudzą, powinny dostawać odpowiednie zabawki, w tym te do żucia, wykonane z naturalnych materiałów. Należy tu jednak wspomnieć, że według jednego z ostatnich badań, wbrew utartym poglądom, nuda nie jest czynnikiem skłaniającym psa do koprofagii1. W przypadku stresu należy wyeliminować możliwe czynniki stresogenne. Niekiedy trzeba poprawić warunki bytowe psa czy komunikację pies – właściciel, tak aby ten poświęcał więcej uwagi pupilowi. Najczęściej należy też zwiększyć dzienną dawkę ruchu i ogólną aktywność psa – wdrożyć codzienną zabawę czy dłuższe spacery. Niektórym psom mogą być potrzebne leki psychotropowe, w szczególności gdy pies cierpi na inne poważne zaburzenia psychiczne. W takim przypadku koprofagia jest jedynie jednym z wielu objawów. Sama koprofagia nie jest jednak wskazaniem do stosowania tego typu leków.

Autokoprofagia

Autokoprofagia odnotowywana jest w szczególności u szczeniąt i młodych psów. Zachowanie to tłumaczone jest kilkoma powodami:

  • jako forma zabawy z innym szczeniakiem czy też po prostu zachowanie wynikające z ciekawości, w szczególności gdy szczenięta pozostawione są bez nadzoru,
  • jako naśladowanie zachowania matki, która w ten sposób dba o miot, lub też naśladowanie innych szczeniaków, które spożywają swój kał,
  • pies, który jest karany za brudzenie w domu, z obawy przed kolejną karą może skłaniać się do koprofagii,
  • gdy właściciel zbyt mocno reaguje na takie zachowanie, może wręcz zachęcać psa do tego, aby ponownie zjeść swój kał,
  • złe techniki treningu, w szczególności „maczanie nosa psa w odchodach”, mogą jedynie sprzyjać powielaniu tego zachowania.

W przypadku młodych psów zaleca się szybkie i odpowiednie reagowanie, aby oduczyć psa spożywania kału....

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Animal Expert"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • Zniżki na konferencje i szkolenia
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy