Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dieta i suplementacja , Otwarty dostęp

17 marca 2020

NR 16 (Marzec 2020)

Dieta psów i kotów w chorobach trzustki

222

Choroby trzustki i prowadzenie pacjentów trzustkowych pod kątem dietetycznym stanowią wielkie wyzwanie nawet dla najbardziej doświadczonych dietetyków i lekarzy weterynarii, ponieważ z wielu względów są to najtrudniejsi pacjenci. W postępowaniu terapeutycznym to właśnie żywienie stanowi jeden z istotnych czynników – tuż obok płynoterapii, leczenia bólu i przeciwdziałania wymiotom.

Należy pamiętać, że lewy płat trzustki jest ułożony pomiędzy okrężnicą poprzeczną a krzywizną większą żołądka, natomiast prawy płat trzustki przebiega obok bliższego odcinka dwunastnicy. Z tego powodu zapalenie trzustki może przenosić się na każdą z powyższych struktur. Zapalenie trzustki to najczęstsza choroba zewnątrzwydzielniczej części tego narządu u psów i kotów. Choroby trzustki często występują u kotów, ale równie często są błędnie rozpoznawane ze względu na trudności w diagnostyce oraz na nieswoistość objawów.

POLECAMY

Budowa trzustki

Gronka tworzące zewnątrzwydzielniczą część trzustki stanowią około 90% całkowitej tkanki trzustki, a wyspy składające się na wewnątrzwydzielniczą część są porozrzucane pomiędzy gronkami i zajmują pozostałe 10% masy narządu. Przekłada się to nie tylko na sprawną koordynację trawienia i metabolizmu, ale również na złożony związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy cukrzycą a zapaleniem trzustki. To istotne z punktu widzenia tego, jak żywić zwierzę z problemami zdrowotnymi trzustki.
Zewnątrzwydzielnicza część trzustki odpowiada za wydzielanie enzymów trawiennych, wodorowęglanu i czynnika wewnątrzpochodnego do bliższego odcinka dwunastnicy.
Enzymy trzustkowe odpowiadają za wstępne trawienie większych cząsteczek pokarmu. Działają w zasadowym środowisku – stąd konieczność jednoczesnego wydzielania wodorowęglanu przez komórki przewodów trzustkowych.
Co wydziela trzustka? Kilka rodzajów proteaz, rybonukleaz, fosfolipaz i deoksyrybonukleaz pod postacią nieaktywnych prekursorów oraz lipazę i alfa-amylazę w formie aktywnych cząsteczek. Należy podkreślić, że trzustka jest jedynym istotnym źródłem lipazy! Z tego powodu jednym z charakterystycznych objawów zewnątrzwydzielniczej niewydolności trzustki jest biegunka tłuszczowa. 

Jak jest wydzielany sok trzustkowy?

Produkcja soku trzustkowego u zdrowych zwierząt jest pobudzana poprzez myśl o jedzeniu oraz pod wpływem obecności pokarmu wypełniającego żołądek. Jednakże najsilniejszym bodźcem jest obecność białka i tłuszczu w świetle jelita cienkiego.
Enzymy zawarte w soku trzustkowym trawią białko, tłuszcz oraz węglowodany i z tego powodu mogą również zniszczyć wszystkie struktury je wytwarzające. Są tak mocne, że trzustka jest w stanie strawić sama siebie. Z tego względu kluczowe jest działanie mechanizmów obronnych chroniących narządy jamy brzusznej przed samostrawieniem. Zaburzenia trzustki, które pobudzają ją do nadmiernej pracy, wiążą się z ogromnym ryzykiem dla organizmu – możliwością uszkodzenia samego narządu oraz skutkami złego trawienia i wchłaniania.
Warto pamiętać, że u kotów trzustka jest jedynym narządem wydzielającym czynnik wewnątrzpochodny (ang.
intrinsic factor) niezbędny do wchłaniania witaminy B12 z jelita krętego. U psów natomiast głównym źródłem wydzielania tego faktora jest także trzustka, ale niewielkie ilości substancji wydziela również błona śluzowa żołądka.

Zapalenie trzustki

Może mieć charakter ostry lub przewlekły. Różnica leży w histologii, ale obraz kliniczny tych zaburzeń często nakłada się na siebie. Co do zasady, zróżnicowanie, czy mamy do czynienia z ostrym, czy z przewlekłym zapaleniem, nie ma znaczenia dla początkowego procesu leczenia, ale jest ważne dla rozpoznania potencjalnych, długoterminowych konsekwencji przewlekłej choroby. Przyczyny zarówno ostrego, jak i przewlekłego zapalenia trzustki mogą być różne, ale często istnieje wspólny element. Mogą to być np. niedokrwienie podczas zabiegu operacyjnego czy też zaburzenia gospodarki lipidowej.
Należy mieć na uwadze, że wszelkie zaburzenia w obszarze funkcjonowania trzustki mają ogromne znaczenie dla pracy całego organizmu. Mogą wystąpić zaburzenia endokrynologiczne, np. cukrzyca, a także zaburzenia wchłaniania i trawienia prowadzące do stopniowego wyniszczenia organizmu.

Ryzyko samostrawienia

Przy ostrym zapaleniu trzustki pojawia się ogromne ryzyko związane ze samostrawieniem tego narządu oraz organów leżących w jego pobliżu. Dąży się więc do ograniczenia aktywności trzustki. Przy zapaleniu przewlekłym, które prowadzi do zewnątrzwydzielniczej niewydolności trzustki, celem będzie pobudzenie do wydzielania enzymów trawiennych przez wszystkie jeszcze działające komórki tego narządu. Niedobór enzymów będzie wiązał się z niedożywieniem organizmu. Niestety, najczęściej pojawia się konieczność wprowadzenia suplementacji egzogennymi enzymami trzustkowymi.

Ostre zapalenie trzustki – żywienie

Jeszcze do niedawna głównym zaleceniem żywieniowym przy ostrym zapaleniu trzustki była głodówka. Przyjmowano, że skoro to aminokwasy i wolne kwasy tłuszczowe, które znajdują się w świetle przewodu pokarmowego, silnie pobudzają wydzielanie enzymów trzustkowych, to należy zaprzestać podawania pokarmu, aby całkowicie ograniczyć wydzielanie enzymów trawiennych. Miało to być ważnym czynnikiem chroniącym przed nadprodukcją enzymów trawiennych i samostrawieniem narządu. Obecne zalecenia skupiają się na tym, żeby nie prowadzić głodówki u psa dłużej niż 24 h (ostatecznie 48 h) ze względu na to, że konsekwencje głodówki u ciężko chorego pacjenta są naprawdę poważne. W przypadku kotów żadna głodówka nie jest zalecana. Koty charakteryzuje bowiem specyficzny metabolizm składników pokarmowych, który sprawia, że nawet kilkudniowa przerwa w żywieniu może doprowadzić do poważnych konsekwencji, np. stłuszczenia wątroby i encefalopatii wątrobowej. Encefalopatia wątrobowa jest to schorzenie na tle neurologicznym powstające z powodu zaburzonej pracy wątroby. Niestety dramatycznie pogarsza stan pacjenta oraz wiąże się ze znacznym ryzykiem zgonu.
Jak najszybsze podanie pokarmu chroni przede wszystkim przed upośledzeniem funkcji enterocytów w jelicie, której przywrócenie zajmuje choremu organizmowi dużo czasu.
Obecnie konsekwencje braku przyjmowania pokarmu przez zwierzęta z ostrym zapaleniem trzustki są traktowane jako większe ryzyko niż zagrożenie związane z podaniem pokarmu. Kota z ostrym zapaleniem trzustki, który cierpi z powodu braku łaknienia przez 3–5 dni, należy dokarmiać.
Jeżeli chodzi o zalecenia żywieniowe przy ostrym zapaleniu trzustki dla psa: niezwykle ważna jest niska zawartość tłuszczu (przykładowo, zalecam gotowane chude mięso, np. pierś z indyka bez skóry z gotowaną dynią). Taki pokarm można podawać także przez zgłębik po uprzednim rozdrobnieniu, np. za pomocą blendera. Po kilku dniach i stopniowym stabilizowaniu się pacjenta można przejść na karmę komercyjną o niskiej zawartości tłuszczu.
Literatura nie wskazuje jednoznacznie, czy kotom z zapaleniem trzustki należy podawać pokarm niskotłuszczowy. Doświadczenie pokazuje jednak, że lepiej tak postępować i od początku choroby wprowadzić pokarm niskotłuszczowy w postaci niskotłuszczowych karm komercyjnych lub chudego, gotowanego mięsa, które będzie źródłem niezbędnych aminokwasów. Warto również zadbać o dodatek tauryny zarówno do kocich, jak i do psich gotowanych posiłków.

Niska zawartość tłuszczu – co to oznacza?

Na rynku znajdziemy bogactwo karm określanych mianem niskotłuszczowych. Będą to karmy o zawartości zarówno 3%, jak i 7%, a nawet 10% tłuszczu. Dobór karmy będzie zależny od stanu zwierzęcia i reakcji jego organizmu. Niestety, problemem niskotłuszczowych karm jest ich smak, którego wiele zwierząt nie akceptuje – wówczas lepiej sprawdzają się posiłki gotowane. Jednakże tu należy dokładnie trzymać się zalecanych przez lekarza bądź dietetyka proporcji.

Przewlekła niewydolność trzustki – żywienie

Przewlekła niewydolność trzustki (zewnątrzwydzielnicza niewydolność) jest chorobą opisywaną od dawna w literaturze w odniesieniu do psów, ale występuje również u kotów. W wyniku choroby dochodzi do uszkodzenia i zniszczenia komórek trzustki, co ma negatywne konsekwencje w postaci zaburzania wytwarzania enzymów trzustkowych niezbędnych do trawienia i wchłaniania składników odżywczych. Objawy choroby pojawiają się dopiero po uszkodzeniu ponad 90% komórek wydzielniczych. Pojawiają się więc późno – w momencie, gdy tak naprawdę nie mamy już rezerwy fizjologicznej trzustki. Diagnostykę pogarsza spektrum objawów – mogą być niewielkie, najczęściej od żołądkowo-jelitowych po epizody zaostrzenia przewlekłego zapalenia, niemożliwe do odróżnienia od ostrego zapalenia trzustki.
Brak wchłaniania składników odżywczych w jelicie cienkim powoduje, że trafiają one do jelita grubego, gdzie są wykorzystywane przez mikroflorę. Prowadzi to do poważnych zaburzeń równowagi w jelicie grubym, co skutkuje przewlekłymi i obfitymi biegunkami. Zazwyczaj jest to pierwszy objaw choroby, jaki zauważa opiekun. Niestety, to nie jest jedyny skutek choroby. Przy przewlekłej niewydolności trzustki występuje problem z wchłanianiem witaminy B12, brak alkalizacji treści pokarmowej oraz brak czynnika antybakteryjnego, prowadzący do zaburzenia składu mikroflory. Brak enzymów trawiennych w jelitach sprawia, że kluczową kwestią staje się odpowiednia suplementacja chorującego zwierzęcia tymi enzymami.

Suplementacja

Gdyby trzustki wołowe lub wieprzowe były dostępne komercyjnie, na wyciągnięcie ręki, dla każdego opiekuna chorującego zwierzęcia, byłyby najlepszym rozwiązaniem, ponieważ zawierają wszystkie niezbędne enzymy – lipazę, amylazę, proteazy. Enzymy trawiące białko są tymi, na których najbardziej nam zależy w tym zestawieniu, ponieważ bardzo trudno zastąpić je enzymami syntetycznymi lub pochodzącymi z innych źródeł. Gdyby był dostęp do tych trzustek (jest to możliwe w przypadku osób żywiących s...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy