Dołącz do czytelników
Brak wyników

Inspiracje

21 września 2021

NR 25 (Wrzesień 2021)

Alpakoterapia jako forma zooterapii

0 26

Animaloterapia, inaczej mówiąc zooterapia, jest naturalną metodą leczenia i rehabilitacji, opartą na bezpośrednim kontakcie człowieka ze zwierzętami. Jednym ze zwierząt uczestniczących w terapii – oprócz tak oczywistych jak pies, kot czy koń – może być alpaka. Mówimy wówczas o alpakoterapii.

Przebywanie w towarzystwie zwierząt ma bardzo dobroczynny wpływ i jest bardzo ważne zarówno dla osób zdrowych, jak i dla chorych lub niepełnosprawnych. Zwierzęta, które uczestniczą w terapii, można dotykać, głaskać, przytulać, czesać, karmić, wyprowadzać na spacer, bawić się z nimi, a także otaczać je opieką. To właśnie dotyk odgrywa tutaj ogromnie ważną rolę, bowiem to on doprowadza do stymulacji układu dokrewnego oraz wydzielania się endorfin, czyli hormonów szczęścia, które nie tylko poprawiają samopoczucie osoby poddanej terapii, ale także łagodzą ból i zmniejszają lęk. Ponadto dzięki obcowaniu ze zwierzęciem zmniejsza się poziom stresu, gdyż zmienia się uwalnianie kortyzolu i noradrenaliny, czyli hormonów wydzielanych przez organizm w czasie sytuacji stresującej, a równocześnie pobudzony zostaje układ odpornościowy człowieka. Zwierzęta zachowują się w sposób naturalny, przez co stają się bardzo dobrymi terapeutami, dzięki czemu osoby uczestniczące w terapii także zachowują się przy nich naturalnie, spontanicznie i swobodnie. Zwierzęta wywierają pozytywny wpływ na organizm ludzki, na jego stan fizyczny, ale przede wszystkim na psychiczny. Towarzystwo zwierząt przyspiesza rekonwalescencję po przebytej chorobie, uspokaja osoby nadpobudliwe i zestresowane, a jednocześnie pobudza do aktywności osoby, które cierpią na depresję bądź są apatyczne.
Ze względu na uczestniczące w terapii zwierzę można wyróżnić różne rodzaje animaloterapii. Alpakoterapia, polegająca na kontakcie człowiek z alpaką, jest jednym z rodzajów zooterapii; innymi rodzajami terapii z uwzględnieniem zwierzęcia są dogoterapia – polegająca na kontakcie osoby z psem, hipoterapia – polegająca na kontakcie z koniem, felinoterapia – na kontakcie z kotem, onoterapia – na kontakcie z osłem lub mułem oraz delfinoterapia – na kontakcie z delfinami1.

POLECAMY

Historia

Alpaka jest przedstawicielem rodziny wielbłądowatych. Do niedawna w Europie wielbłądowate były raczej gatunkiem zwierząt egzotycznych i z reguły żyły w ogrodach zoologicznych, w zagrodach pokazowych, ośrodkach dydaktycznych, rekreacyjnych oraz w gospodarstwach agroturystycznych. Alpaki hodowano głównie ze względu na wysokie walory runa. Z biegiem czasu dostrzeżono jednak coraz więcej korzyści wynikających z hodowli zwierząt tego gatunku, przez co obecnie wykorzystywane są nie tylko do produkcji runa, mięsa, skór i futer czy ochrony stad owiec (bowiem cechują się naturalną agresją w stosunku do małych drapieżników, takich jak psy czy lisy), ale także w turystyce i rekreacji oraz w alpakoterapii – z racji walorów terapeutycznych. W Polsce alpaki i lamy importowane z Ameryki Południowej hodowane są od 2004 roku i obecnie do Polski importuje się ok. 200–300 zwierząt rocznie. W Ameryce Południowej występują 4 gatunki wielbłądowatych, z których dwa są udomowione i są sprowadzane do Polski. Są to lama (Lama glama) oraz alpaka (Vicugna pacos). Dwa pozostałe gatunki – guanako (Lama guanicoe) i wikunia (Vicugna vicugna) są zwierzętami wolno żyjącymi2, 3.

Słów kilka o alpakach

Alpaki są roślinożernymi zwierzętami stadnymi, które są aktywne w ciągu dnia, na co wskazuje przewaga behawioru aktywnego nad pasywnym, co ma związek z pobieraniem dużej ilości niskoenergetycznego pokarmu objętościowego, głównie w godzinach dziennych. Alpaki najaktywniejsze są po południu, a mniej w godzinach rannych i wieczornych, poruszają się kołyszącym chodem, inaczej mówiąc inochodem, co oznacza, że idąc, unoszą jednocześnie obie kończyny z jednej strony ciała, przenosząc ciężar ciała z jednej strony na drugą. Osobniki dorosłe więcej czasu przeznaczają na odpoczynek, z kolei młode na pasienie się. Stadna natura alpak przejawia się bogatym repertuarem sygnałów komunikacyjnych, takich jak sygnały wizualne i dźwiękowe. Do kontaktów socjalnych między alpakami dochodzi znacznie częściej w boksach alpakarni niż na pastwisku, co spowodowane jest mniejszą ilością przestrzeni oraz mniejszym dystansem między osobnikami2.
Alpaki nadają się do terapii zarówno przez swoje uspokajające spojrzenia, jak i zapewniającą komfort obecność. Nie są zwierzętami agresywnymi w stosunku do ludzi, są ciekawskie, ciepłe, miłe, przyjazne, wyjątkowe, oryginalne, co jest bardzo atrakcyjne dla osoby z nimi przebywającej. Każda alpaka jest inna – pomimo że mają podobne ubarwienie i wielkość, to każda ma inny rodzaj i wyraz pyska, który coś innego pokazuje. Ta inność rozbudza ciekawość człowieka. Ponadto alpaki nazywane są „puszystymi terapeutami” i dzięki swojemu łakomstwu są łatwe w szkoleniu, a także dają się w prosty sposób socjalizować4. 

Alpakoterapia w pigułce

Alpakoterapia jest to forma terapii opierająca się na współpracy z alpaką i składa się z dwóch etapów, zaczynając od niwelowania lęku i przyzwyczajania osób do kontaktu ze zwierzęciem, a następnie przechodząc do rozwinięcia bardziej swobodnej relacji, opartej na bezpośrednim kontakcie pacjenta ze zwierzęciem. Jedną z najistotniejszych do opanowania umiejętności w pracy terapeuty pracującego ze zwierzęciem jest sztuka rozumienia zwierzęcia, a najważniejszym wyzwaniem jest to, aby umieć wniknąć w psychikę zwierzęcia. Alpaki z natury są łagodnymi i nieśmiałymi zwierzętami – cechy te sprawiają, że nie boimy się do nich podejść, przez co są idealnymi towarzyszami zarówno dla dzieci, jak i dorosłych. Do pracy w alpakoterapii możemy wykorzystywać osobniki niezależnie od wieku, o niższej wartości genetycznej lub po kastracji. Alpaka uczestnicząca w terapii może stanowić niezagrażającego partnera w procesie leczenia i wsparcia. Dodatkowo lojalność zwierząt i ich autentyczna dobra wola sprawiają, że relacje z nimi są jednymi z najtrwalszych i najbezpieczniejszych interakcji. Ponadto cicha, uspokajająca obecność zwierzęcia w warunkach terapeutycznych umożliwia osobom, które doświadczyły traumy, osiągnięcie większych korzyści z interwencji. Zwierzęta – odpowiednio wprowadzone w proces terapii – sprawiają, że ludzie czują się dobrze i poprawia się ich samopoczucie, a także pomagają w procesie zdrowienia. Aby zajęcia sprawiały przyjemność i człowiekowi, i alpace, powinny przebiegać w przyjaznej, a przede wszystkim bezpiecznej dla wszystkich, zarówno dla uczestników, jak i dla alpak, atmosferze. Należy jednak pamiętać o tym, że alpakoterapia może wspomagać leczenie, ale nigdy go nie zastąpi, jest przede wszystkim terapią wspomagającą. Terapię najlepiej prowadzić indywidualnie, czyli jedno dziecko (lub dorosły) na jedną alpakę – wszystko po to, aby uzyskać jak najlepsze efekty terapii. Na indywidualnych zajęciach człowiek może czuć się swobodnie, budować swoje poczucie wartości oraz zwiększać koncentrację, a przede wszystkim nawiązać prawidłową relację z alpaką4, 5.

Rodzaje alpakoterapii

W zależności od rodzajów interakcji człowieka z alpaką wyróżniamy 3 formy takiej terapii:

  • Terapia z udziałem zwierząt – AAT (ang. animal assisted therapy). Są to konkretne ćwiczenia ukierunkowane na cel, na przykład rehabilitacyjny. Charakteryzują się indywidualnym podejściem do pacjenta i jego indywidualnych potrzeb. Proponowany program ćwiczeń ma poprawić zdrowie uczestnika, alpaka jest wykorzystywana na przykład do wymuszania ruchu osoby chorej. AAT wspomaga socjalizację, zwiększa wrażliwość, usprawnia aktywność umysłową i wzmacnia zorientowanie na środowisko. Terapeuta jest zobowiązany do prowadzenia pełnej dokumentacji z zajęć oraz do adnotacji ewentualnych efektów.
  • Zajęcia z udziałem zwierząt – AAA (ang. animal assisted activities). Są to zajęcia, które mają na celu stworzenie emocjonalnego i dotykowego kontaktu między uczestnikiem zajęć a alpaką. Osiągamy ten cel przez głaskanie, przytulanie, przebywanie blisko alpaki. Doznania te są bardzo przyjemne dla pacjenta i sprzyjają ogólnemu relaksowi i rozluźnieniu. 
    Ta forma terapii nie wymaga od osoby prowadzącej tworzenia specjalistycznej dokumentacji.
  • Edukacja z udziałem zwierząt – AAE (ang. animal assisted education). Tego rodzaju edukacja polegać może na czytaniu bajek czy układaniu puzzli z wizerunkiem alpak1, 4, 6.

Przed terapią

Przed podjęciem terapii z udziałem zwierząt należy upewnić się, że pacjent nie jest alergikiem oraz nie miał przykrych, nieprzyjemnych doświadczeń ze zwierzętami, które mogą na przykład wywoływać paniczny strach przed takim kontaktem. Punktem wyjścia jest poznanie osoby, która będzie uczestniczyć w takiej terapii, pod kątem jej umiejętności, zainteresowań czy ewentualnych trudności. Na tym etapie pracy terapeutycznej bardzo przydatne jest opracowanie kwestionariusza obserwacji, który można przygotować na potrzeby tej konkretnej osoby albo też skorzystać z gotowych propozycji6. 
Przed rozpoczęciem alpakoterapii dobrze jest zorganizować „spotkanie z alpaką” – w takim spotkaniu zapoznawczym mogą wziąć udział maksymalnie cztery osoby na jedną alpakę pod opieką terapeuty, który przekaże najważniejsze rzeczy dotyczące przebiegu terapii oraz ustali konkretne, indywidualne cele terapii. 
 

Zdj. 1. Spotkanie z alpaką


Dla kogo?

Alpakoterapia wykorzystywana jest jako metoda wspomagająca proces terapeutyczny osób:

  • niepełnosprawnych ruchowo,
  • niepełnosprawnych intelektualnie,
  • chorych somatycznie, 
  • chorych psychicznie, 
  • z depresją, apatią,
  • niewidomych,
  • niedostosowanych społecznie, 
  • samotnych, zagubionych, z problemami komunikacyjnymi i emocjonalnymi,
  • z autyzmem,
  • z zanikiem mięśni,
  • z zespołem Aspergera,
  • z zespołem Downa,
  • z dysleksją,
  • z dziecięcym porażeniem mózgowym,
  • z zaburzeniami integracji sensorycznej,
  • opóźnionych w rozwoju psychomotorycznym,
  • z deficytem uwagi,
  • z nerwicami, 
  • ze schizofrenią4, 6.
     

Co daje alpakoterapia?

  • redukuje stres i lęk w sytuacjach traumatycznych, 
  • zaspokaja potrzeby uczuciowe,
  • zachęca do wyrażania swoich emocji i potrzeb, do ujawniania różnych niepokojów,
  • uspokaja, daje poczucie bezpieczeństwa,
  • głaskanie może dostarczyć wielu przyjemnych wr...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Animal Expert"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • Zniżki na konferencje i szkolenia
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy