Dołącz do czytelników
Brak wyników

Profilaktyka zdrowotna i diagnostyka

30 lipca 2018

NR 6 (Lipiec 2018)

Agresja u kotów – systematyka i przykłady

0 88

Agresja u kotów jest często spotykana w praktyce behawioralnej. Po kłopotach z utrzymaniem czystości w domu to drugi najpopularniejszy problem dręczący kocich opiekunów. Kocia agresja przybiera różne formy i wymaga indywidualnego podejścia. Warto więc przyjrzeć się jej bliżej.

Systematyk dotyczących agresji jest kilka, warto jednak zacząć od zadania sobie pytania: czy agresja jest przyczyną, czy skutkiem pewnych zjawisk?

Przyczyna czy skutek?

Definicja stosowana w Centrum Zdrowia Kotów przy uniwersytecie w Cornell (USA) mówi, że agresja jest wrogim i gwałtownym zachowaniem, którego celem jest zastraszenie lub zdominowanie innych jednostek. Z kolei według amerykańskiej behawiorystki, dr Suzanne Hetts, może być to zachowanie prezentowane wobec człowieka, drugiego kota lub zwierzęcia należącego do innego gatunku i może ono przybierać rozmaite formy. W tym rozumieniu można więc potraktować agresję jako źródło, które wywołuje w kocie dalsze, złożone reakcje. 
Z drugiej strony Sarah Heath w rozdziale „Agresja u kotów”, opublikowanym w „Medycynie behawioralnej psów i kotów”, pisze wprost: Zachowania agresywne nie są jednostką diagnostyczną, lecz objawem. Są one zewnętrzną manifestacją leżącego u ich podłoża stanu emocjonalnego kota i bez względu na to, kto jest celem tych zachowań (…), skuteczna terapia zależeć będzie od dokładnej oceny emocjonalnego podłoża zachowania”1. Tutaj więc zachowania agresywne ukazane są wyraźnie jako skutek.
W podejściu stricte medycznym możemy spotkać się z jeszcze innym ujęciem. Klasyfikacji zachowań agresywnych jest wiele, jednak w moim odczuciu najbardziej przydatna jest ta stworzona przez Donalda J. Reisa, który podzielił agresję na dwa główne typy: afektywną (zwaną też emocjonalną lub uczuciową), którą cechuje pobudzenie autonomicznego układu nerwowego, oraz na drapieżczą, przy której pobudzenie autonomiczne jest minimalne. Ten podział jest ważny w przypadku konieczności podjęcia działań o charakterze farmakologicznym, gdyż pozwala dobrze dobrać strategię prowadzenia terapii.

Podwójna rola kota

Dlaczego u kotów agresja pojawia się w tak wielu postaciach i u stosunkowo wielu osobników? Wynika to ze specyficznych gatunkowo cech kota, ale też z jego roli w ekosystemie. Kot to zwierzę występujące w podwójnej roli: drapieżnika i ofiary. Musi więc być nie tylko zdolny do uśmiercania swoich zdobyczy, ale także do obrony w przypadku, gdy to on ma stać się czyimś posiłkiem. Na to nakłada się aspekt silnego instynktu terytorialnego – koty nierzadko bronią granic zajmowanych przez siebie obszarów przed rywalami. W przypadku populacji niekastrowanych pojawiają się też walki o zdobycie partnera do rozrodu (toczą je głównie aktywne płciowo samce) oraz agresja matki w obronie kociąt. Okazji do wystąpienia zachowań agresywnych jest więc u kotów wiele.
Wśród kastrowanych kotów domowych, zwłaszcza tych żyjących w większych grupach, również pojawiają się złożone podłoża agresji. Mogą być to np. rywalizacja o zasoby w zbyt ubogim lub ograniczonym środowisku, kwestia rozładowywania stresu, niemożność odizolowania się od grupy, prowadząca do przestymulowania, brak umiejętności radzenia sobie z emocjami, ale też objaw dolegliwości zdrowotnych. Niezależnie od kontekstu wiadomo, że problem jest duży: w Wielkiej Brytanii aż 7,5% kotów oddawanych do schronisk trafia tam z powodu zachowań agresywnych (5% z powodu agresji wewnątrzgatunkowej, a 2,5% z powodu agresji wobec człowieka). W USA ten odsetek jest zdecydowanie wyższy i dotyczy aż 27% oddawanych kotów. Również agresja jest podawana jako najczęstszy powód zwrotów kotów do schronisk w Wielkiej Brytanii po nieudanej adopcji. Nie jest to więc problem marginalny.

Rodzaje kociej agresji 

Istnieje bardzo wiele opisanych rodzajów agresji, a nomenklatura i zakres są w dużej mierze zależne od podejścia poszczególnych autorów. Poniżej zamieszczam kompendium zebrane w oparciu o kilka różnych prac, zawierające najważniejsze formy kociej agresji:

  • Agresja w zabawie – jej początki sięgają pierwszych tygodni życia, kiedy kocięta rozpoczynają zabawy z matką i rodzeństwem. Służy to przede wszystkim wykształceniu zdolności łowieckich u przyszłych drapieżników (łączy się więc częściowo z opisaną niżej agresją drapieżniczą). Wyuczane wtedy zachowania mogą zostać nieświadomie wzmocnione przez opiekuna poprzez proces zabawy z małym kociakiem ręką (np. przez naukę polowania na dłoń). Dlatego należy unikać takich aktywności, by w przyszłości nie musieć mierzyć się z problemem.
  • Agresja terytorialna – pojawia się najczęściej, gdy na teren jednego kota (lub kociej kolonii) wkroczy ktoś obcy – niektóre koty traktują to zagadnienie w szerszym kontekście i np. bronią mieszkania przed gośćmi lub otoczenia domu przed zwierzętami innych gatunków. Zachowanie to wynika z potrzeby kontroli oraz utrzymania strefy bezpieczeństwa wokół własnego miejsca bytowania. U niektórych osobników wiąże się także z lękiem i niepewnością, które nasilają występowanie zachowań agresywnych. Agresja terytorialna u kotów lękliwych może łączyć się ze znakowaniem terenu moczem oraz kałem, nawet jeśli zwierzę jest wykastrowane.
  • Agresja pomiędzy kocurami – dotyczy najczęściej zwierząt niekastrowanych, z wysokim poziomem testosteronu. Samce rywalizujące w okresie godowym potrafią sprawiać sobie dotkliwe rany w postaci zadrapań i pogryzień. W ich efekcie nie tylko dochodzi do osłabienia organizmu i infekcji, ale też zwierzęta mogą zarażać się groźnymi chorobami, np. wirusową białaczką kotów (FeLV), dla której jednym z wektorów jest ślina. Najskuteczniejszym czynnikiem eliminującym ten rodzaj zachowań jest kastracja, najlepiej przeprowadzana przed wejściem kota w okres walk, a więc między czwartym a szóstym miesiącem życia.
  • Agresja dystansująca – jej celem jest utrzymanie przeciwnika w dużej odległości od siebie, celem jest więc uniknięcie konfliktu, a nie jego eskalacja. Zachowanie opiera się głównie na odpowiednich pozach ciała, mimice i wokalizacji. Sabine Schroll uważa, że ten rodzaj agresji może być prezentowany wobec zagrożenia zarówno rzeczywistego, jak i całkiem subiektywnego, a sekwencja zachowań kończy się, gdy zagrożenie znika (lub oddala się na bezpieczną odległość).
  • Agresja na tle lękowym – najczęściej pojawia się w samoobronie, gdy kot nie widzi innego sposobu na rozwiązanie sytuacji. Działa tu zasada mówiąca, że „najlepszą formą obrony jest atak”. Zanim jednak dojdzie do wyzwolenia reakcji obronnej, kot zazwyczaj wysyła bardzo rozległe sygnały ostrzegawcze, których zadaniem jest próba rozładowania sytuacji (agresja dystansująca). Jeśli sygnały zostaną zignorowane, zwierzę przekręca się na bok tak, by mieć możliwość użycia wszystkich czterech kończyn i zębów, po czym atakuje. Takie ataki potrafią być bardzo silne, dlatego nigdy nie należy wyciągać rąk w stronę kota, którego podejrzewamy o agresję na tle lękowym.
  • Agresja wywołana bólem – ból to jedna z najczęstszych przyczyn pojawienia się u kota nagłej agresji, która może być skierowana zarówno do człowieka, jak i do innych zwierząt, zazwyczaj podczas kontaktu fizycznego lub na chwilę przed nim (gdy kot próbuje go uniknąć). Może dotknąć zwierzę w każ-dym wieku i najczęściej łączy się ją z problemami, takimi jak choroby dolnych dróg moczowych, zwyrodnienia stawów i kręgosłupa, problemy w jamie ustnej, ale też bóle brzucha. Jakiekolwiek podejrzenie agresji o podłożu bólowy...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Animal Expert"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • Zniżki na konferencje i szkolenia
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy