Dołącz do czytelników
Brak wyników

Profilaktyka zdrowotna i diagnostyka

12 września 2018

Zatrucie grzybami u psów

0 65

Zatrucie grzybami u psów

O zatruciach trującymi grzybami wśród ludzi w sezonie jesiennym słyszymy bardzo dużo. W mediach regularnie pojawiają się ostrzeżenia dla grzybiarzy i informacje, jak rozpoznać trującego grzyba w lesie. Dla mniej doświadczonych jest to niezwykle trudne, gdyż w pewnych fazach rozwoju niektóre trujące grzyby są niemal identyczne z tymi jadalnymi. Postępowanie medyczne w przypadku takich zatruć nie zawsze przynosi oczekiwane rezultaty i niekiedy kończy się śmiercią. Niewiele osób zdaje sobie sprawę, że podobnie jest u psów. Ich właściciele często nie wiedzą, czy i jakie grzyby mogą zaszkodzić pupilom. Czy psy są w ogóle zainteresowane grzybami? Jakie objawy powinny nas od razu zaniepokoić? Odpowiedź na te pytania znajdziecie w tym artykule.

Na wstępie podkreślmy, że grzyby jadalne dla ludzi są też nieszkodliwe dla psów. Dostarczają im nawet wartościowych minerałów, witamin czy, o czym wie niewielu, białka. Oczywiście, nie są one w psiej diecie niezbędne. Jednak prawdziwe i poważne zagrożenie dla zdrowia, a nawet życia psa stanowią grzyby niejadalne i trujące, z których część potrafi błyskawicznie całkowicie zniszczyć wątrobę.

Dlaczego psy w ogóle jedzą grzyby – do końca nie wiadomo. Niektóre psy przez całe życie nie spojrzą na grzyba, nie powąchają go nawet, nie mówiąc o zjedzeniu. Jednak są też psy szczególnie zainteresowane kolorowymi kapeluszami czy ciekawymi kształtami grzyba. Atrakcyjny wygląd jako pierwszy przyciąga psią uwagę. Mięsista struktura czy interesujący zapach grzyba również mogą okazać się na tyle ciekawe, by go zjeść. Część psów dodatkowo kojarzy smak grzybów ze smacznymi potrawami, które wcześniej jadły – w szczególności wtedy, gdy bywają dokarmiane ze stołu, a właściciel to prawdziwy grzybiarz. Podjadanie grzybów nierzadko zdarza się również u ciekawskich i wszędobylskich szczeniąt czy też u psów szczególnie żarłocznych.

Grzyby występują nie tylko w lesie, ale też w przydomowych ogrodach, na trawnikach miejskich czy w parkach. Rosną w zacienionych i wilgotnych miejscach, w mchach czy też na korze, którą podsypywane są klomby. Do największej liczby zatruć grzybami u psów dochodzi w okresie letnio-jesiennym. Grzyby do wzrostu potrzebują ciepła, ale też wilgoci, dlatego w tych miesiącach odnotowuje się ich największą liczbę. Warto tu podkreślić, że niektóre grzyby na pozór wyglądające na „niegroźne” mogą po zjedzeniu być przyczyną poważnych zatruć. Czerwonego muchomora każdy z daleka rozpozna i krzyknie komendę „zostaw”, gorzej z innymi grzybami, tymi niepozornymi, niekolorowymi i malutkimi, rosnącymi przy kompoście czy między krzewami. Najgorsza i, niestety, dość częsta jest sytuacja, gdy pies pozostający bez kontroli zje trujące grzyby, a właściciel znajduje go z ciężkimi objawami, nie wiedząc, jaka jest przyczyna tego stanu.

Objawy

Pierwsze objawy kliniczne występujące na skutek działania toksyn zawartych w niektórych grzybach mogą pojawić się już po 20 minutach od ich połknięcia. W przypadku innych grzybów, np. z rodzaju muchomorów, pierwsze objawy są często niezauważalne przez właściciela, a w ciągu kolejnych 6–8 dni doprowadzają do śmierci psa. Tak więc objawy chorobowe zależą przede wszystkim od tego, z jakim grzybem, a w zasadzie z jakimi toksynami pies miał do czynienia.

Według literatury medycznej, grzyby trujące można podzielić według objawów, jakie wywołuje ich zjedzenie, oraz czasu, w jakim po spożyciu występują. W takim przypadku wyróżniamy 4 kategorie: A–D. Istnieje też podział w zależności od toksyn, jakie znajdują się w danym grzybie (tabela). Nomenklatura i szczegółowa klasyfikacja grzybów nie są tu jednak najważniejsze. Generalnie grzyby mogą być nefrotoksyczne (toksyny uszkadzają kanaliki nerkowe), hepatotoksyczne (toksyny uszkadzają wątrobę), neurotoksyczne (uszkadzające układ nerwowy), halucynogenne oraz takie, które wywołują objawy żołądkowo-jelitowe. Ta kategoryzacja pokazuje przede wszystkim, jak różnorodne mogą być objawy z tytułu zatruć grzybami. Niektóre grzyby mają kilka toksyn o wielokierunkowym działaniu. Obserwowane wśród psich pacjentów są zarówno niewielkie objawy gastryczne w postaci pojedynczych wymiotów, jak i ciężkie zaburzenia neurologiczne. Zaawansowanie i rodzaj objawów zależą od ilości i rodzaju wchłoniętych w przewodzie pokarmowym toksyn.

Do najczęstszych objawów należą:

  • wymioty,
  • biegunka,
  • nadmierne ślinienie się,
  • odwodnienie,
  • ostry, bolesny brzuch,
  • apatia, osowiałość, chwiejny chód,
  • osłabienie, a nawet letarg,
  • żółtaczka,
  • nadmierne pragnienie lub brak apetytu.

Dodatkowo mogą pojawić się objawy z układu neurologicznego:

  • drgawki,
  • ataki padaczkowe,
  • oczopląs,
  • śpiączka,
  • nienaturalne zachowania psychiczne.
  • Najczęstsze powikłania:
  • ostra niewydolność wątroby,
  • ostra niewydolność nerek,
  • zespół wewnątrznaczyniowego wykrzepiania (DIC),
  • śmierć.

Postępowanie lecznicze

Leczenie zatruć grzybami jest leczeniem podtrzymującym i objawowym. Identyfikacja grzyba w tej sytuacji nie jest niezbędna, ponieważ każde zatrucie traktowane jest jednakowo. Pacjent po szybkim badaniu klinicznym powinien mieć wywołane wymioty, aby pozbyć się trujących toksyn z żołądka w celu zapobieżenia ich dalszego wchłaniania się w przewodzie pokarmowym. Można sprowokować taki odruch jedynie w przypadku, gdy czas od zjedzenia grzybów nie jest dłuższy niż dwie godziny. W tym celu najczęściej podaje się doustnie wodę utlenioną 3% (1–2 ml/kg masy ciała per os; maksymalna jednorazowa dawka to 30 ml na psa) bądź leki prowokujące wymioty (obecnie w Polsce niedostępna apomorfina). Można też rozważyć płukanie żołądka w znieczuleniu ogólnym. Literatura medyczna mówi ponadto o możliwości jednokrotnego podania środków przeczyszczających czy też płukaniu jelit cienkich. Dodatkowo stosuje się węgiel aktywowany w celu związania toksyn z przewodu pokarmowego (2–5 g/kg masy ciała co 4–6 godz.). Węgiel aktywowany przenosi zebrane toksyny przez przewód pokarmowy bez możliwości ich dalszego wchłaniania się. Płynoterapia dożylna wraz z lekami moczopędnymi stosowana jest w celu szybkiego usunięcia toksyn z krwi. Rozcieńczone toksyny w organizmie stanowią mniejsze zagrożenie dla narządów wewnętrznych, a przede wszystkim dla wątroby, w której toksyny są przetwarzane. Dodatkowo podaje się leki osłonowe na żołądek oraz hepatoprotetyki. W niektórych przypadkach konieczne jest podanie atropiny. Odpowiednie leki przeciwwstrząsowe, podtrzymujące diurezę, leki rozkurczowe, przeciwbólowe oraz przeciwdrgawkowe wdrażane są w zależności od objawów występujących u pacjenta. Należy pobrać krew na podstawowe badania krwi – morfologię oraz badania biochemiczne wraz z jonogramem. Przede wszystkim należy zwrócić tu uwagę na parametry nerkowe oraz wątrobowe wraz z glukozą w celu określenia skali uszkodzeń tych narządów. Obserwuje się podniesienie parametrów takich jak ALT, AST, bilirubina, mocznik i kreatynina oraz hipoglikemię i hipokaliemię. Zalecane jest też badanie moczu. Kontrola parametrów biochemicznych powinna się odbywać co 48 godzin, gdyż niektóre toksyny zawarte w grzybach wywołują uszkodzenia narządów wewnętrznych dopiero po pewnym czasie. Hospitalizacja, stały monitoring czynności życiowych i intensywna terapia pacjenta powinny być prowadzone zazwyczaj przez kilka dni. Dalsze leczenie i postępowanie zależy od rodzajów powstałych powikłań.

Rokowanie u pacjentów, u których udało się sprowokować wymioty bądź u których wykonano płukanie żołądka, jest dobre, ze względu na małą liczbę wchłoniętych toksyn. W pozostałych przypadkach rokowanie jest ostrożne do złego. Zależy ono w głównej mierze od gatunku, toksyczności oraz ilości spożytego grzyba. Dla przykładu śmiertelność psów po zjedzeniu grzybów z rodzaju muchomora szacuje się między 50 a 90%, pomimo wdrożenia szybkiego leczenia. Pamiętajmy, że np. w przypadku zatruć muchomorem sromotnikowym u ludzi zazwyczaj jedyne szanse na przeżycie wiążą się z przeszczepem wątroby, czego u zwierząt się nie wykonuje.

Podsumowanie

Zatrucie grzybami u psów należy do niezwykle ciężkich, gdyż rozpoznanie bywa szczególnie trudne, a czas ma tu kluczowe znaczenie. Po pierwsze, nie mamy wywiadu klinicznego z pacjentem, z którego, w przypadku zatruć u ludzi, lekarz szybko dowiaduje się o spożytym grzybie, dzięki czemu może natychmiast wdrożyć niezbędne procedury lecznicze. Po drugie, często brakuje wiedzy na temat niektórych toksyn i skutków ich działania w organizmie psa. Po trzecie – u psów nie wykonuje się przeszczepu wątroby, a to jej całkowite zniszczenie jest najczęstszą przyczyną śmierci. Dlatego, jeśli istnieją jakiekolwiek poszlaki czy domysły sugerujące spożycie grzybów, należy natychmiast kierować się z psem do gabinetu weterynaryjnego. A jeżeli jest taka możliwość, to jak najszybciej, nawet w warunkach domowych, należy prowokować wymioty oraz podać węgiel aktywowany w celu adsorpcji toksyn. Pacjent z objawami klinicznymi może już mieć nieodwracalne uszkodzenia, dlatego odpowiednie procedury medyczne powinny być wdrożone natychmiastowo. Jeśli jest możliwość zebrania grzybów lub w wymiocinach widzimy ich fragmenty, warto zabrać je ze sobą do lecznicy. Gdy stan psa będzie już stabilny, mogą być one przydatne w celu identyfikacji grzyba i ustalenia jego toksyczności. Takie rozpoznanie nie jest łatwe i często w tym celu potrzeba zasięgnąć opinii doświadczonego mykologa. Grzyby powinny być transportowane w papierowym opakowaniu, w temperaturze pokojowej. W plastiku lub pod wpływem zbyt niskiej bądź zbyt wysokiej temperatury mogą zmienić kolor, wygląd, a nawet kształt.

Oczywiście, najlepiej zawczasu zapobiegać zatruciom grzybami. Dlatego, aby ich uniknąć, należy bacznie obserwować psa na spacerach, szczególnie w lesie. Pamiętajmy, że grzyby rosną późnym latem lub ciepłą jesienią, szczególnie po deszczu. Jeśli psy często przebywają na dworze bez naszej kontroli, to warto sprawdzać ogrody i zielone tereny, w których przebywają. Podejrzane grzyby należy usuwać wraz z grzybnią. Pamiętajmy też, że niektóre trujące grzyby wyglądem mogą przypominać te jadalne. Wszelkie niepokojące objawy u psa sugerujące zatrucie czy też podejrzenia zatrucia grzybem należy skonsultować jak najszybciej z lekarzem weterynarii. Według zaleceń literatury medycznej, niezależnie od rodzaju zjedzonego grzyba, każde takie zatrucie należy traktować jako potencjalnie bardzo groźne, czyli jako zatrucie grzybami o najwyższej toksyczności.

Kategoria A – grzyby z tej grupy są najbardziej toksyczne, prowadzą do nieodwracalnych uszkodzeń nerek i wątroby, a często do śmierci.
Kategoria B – zatrucie grzybami z tej grupy uszkadza autonomiczny układ nerwowy.
Kategoria C – zjedzenie grzybów z tej grupy powoduje zaburzenia w obrębie układu nerwowego.
Kategoria D – zatrucie grzybami tej grupy powoduje dysfunkcje ze strony układu pokarmowego; są to najłagodniejsze zatrucia.

Grzyby trujące dla psów – typy Przykłady grzybów Objawy Toksyny
Grzyby toksyczne dla wątroby
  • Muchomor sromotnikowy
  • Muchomor wiosenny
  • Muchomor zielonawy
  • Grzyby z rodzaju Lepiota, np. sinoblaszek trujący
  • Grzyby z rodzaju Galerina, np. hełmówka
  • Czubajeczka (Agaricaceae)
  • Pierwsze objawy mogą być widoczne dla właściciela dopiero po czasie (np. po 1–3 dniach od konsumpcji), co jest szczególnie niebezpieczne
  • Mimo szybko podjętych procedur leczenie może okazać się nieskuteczne
  • Zatrucie często jest śmiertelne dla psów ze względu na nieodwracalne uszkodzenie wątroby
  • Zawierają niebezpieczne dla wątroby cyklopeptydy i cytotoksyny, w tym amanitynę
  • Po chwilowej pozornej poprawie może dojść do uszkodzenia nerek i wątroby
  • Grzyby z tej grupy należą do kategorii A
Grzyby zawierające hydrazynę i jej pochodne
  • Grzyby z rodziny krążkownicowych (Gyromitra)
  • Grzyby z rodziny smardzowatych (Verpa)
  • Grzyby z rodzaju piestrzycowatych (Helvella)
  • Objawy najczęściej pojawiają się po 6–8 godzinach od konsumpcji
  • Objawy najczęściej dotyczą zaburzeń ze strony układ pokarmowego, takich jak biegunki czy wymioty
  • Zawierają toksyczną gyromitrynę (hydrolizowaną do monometylohydrazyny – związku hepatotoksycznego)
  • Grzyby z tej grupy należą do kategorii A
Grzyby zawierające muskaryny
  • Grzyby z rodzaju strzępiakowatych (Inocybe)
  • Grzyby z rodzaju lejówkowatych (Clitocybe)
  • Objawy klinicznie pojawiają się w ciągu 30–120 minut po spożyciu
  • Objawy są ze strony układu parasympatycznego – zwolnienie akcji serca, spłycenie i mniejsza liczba oddechów, nadmierne ślinienie się, objawy z układów nerwowego i pokarmowego
  • Zawierają muskaryny, które przyspieszają działanie układu parasympatycznego
  • Ta toksyna znajduje się również w muchomorze czerwonym
  • Grzyby z tej grupy należą do kategorii B
Muchomory
  • Muchomor czerwony (Amanita muscaria)
  • Muchomor plamisty (Amanita pantherina)
  • Objawy kliniczne najczęściej pojawiają się w ciągu 0,5–12 godzin po spożyciu
  • Wywołują głównie objawy psychotropowe (depresja bądź nadmierne podniecenie), zaburzenia chodu, zaburzenia oddechowe, wymioty, a nawet śpiączkę
  • Zawierają toksyny izoksalowe
  • Wykazują one większą toksyczność dla ludzi niż dla psów
  • Grzyby z tej grupy należą do kategorii C
Grzyby halucynogenne
  • Grzyby z rodziny gnojankowatych (Conocybe)
  • Grzyby z rodzaju Gymnopilus (np. łysak wspaniały)
  • Grzyby z rodzaju Psilocybe (np. łysiczka)
  • Objawy najczęściej pojawiają się w ciągu 0,5–4 godzin po spożyciu
  • Substancje psychoaktywne u psów wywołują nienormalną aktywność psychiczną, tj. wycie, drgawki, pobudzenie, dezorientację, halucynacje, a nawet gorączkę
  • Zatrucie rzadko jest śmiertelne dla psów
  • Zawierają psylocynę i psilocybinę
  • Grzyby z tej grupy należą do kategorii C
Grzyby wywołujące objawy żołądkowo-jelitowe
  • Grzyby z rodzaju Chlorophyllum (tzw. grzyby podwórkowe)
  • Grzyby z rodzaju dzwonkówkowatych (Entoloma)
  • Grzyby z rodzaju borowikowatych (Boletus)
  • Objawy występują najczęściej po około godzinie od spożycia
  • Są to głównie objawy w postaci wymiotów i biegunki, nie zagrażają życiu czworonoga
  • Zawierają liczne związki gastrotoksyczne
  • Grzyby z tej grupy należą do kategorii D

Źródło: opracowanie własne na podstawie „5 minut konsultacji weterynaryjnej – psy i koty” L. Tilley, F. Smith Jr.[l1] 

 

Przypisy