Dołącz do czytelników
Brak wyników

Terapia behawioralna

17 marca 2020

NR 16 (Marzec 2020)

Wydalanie poza kuwetą
Część II – Postępowanie

22

W pierwszej części artykułu zajęłam się analizą możliwych przyczyn wydalania poza kuwetą oraz omówiłam postępowanie diagnostyczne, które należy w takich przypadkach przeprowadzić. Wyposażeni w uzyskane tą drogą informacje możemy z powodzeniem przejść do wdrożenia konkretnych rozwiązań, mających na celu ponowne zachęcenie kota do korzystania (wyłącznie) z kuwety.

JAK ZADBAĆ O KOTA?

Ponieważ w zdecydowanej większości wydalanie poza kuwetą ma swoje źródło w preferencji lub awersji do miejsca wydalania (lokalizacji, rodzaju kuwety lub żwirku), postępowanie w przypadku tego typu problemów możemy tak naprawdę opisać jednym zdaniem: należy jak najbardziej podnieść atrakcyjność kocich kuwet i jak najbardziej obniżyć atrakcyjność innych miejsc, wykorzystywanych przez kota do wydalania.
Problem w tym, że nie zawsze wiemy, co dany kot uważa za odpowiednie warunki w kuwecie, a co nie. Z wyjątkiem sytuacji bardzo prostych, gdzie dla uzyskania poprawy wystarczy kilka uniwersalnych wskazówek (patrz ramka poniżej), praca z kotem wydalającym poza kuwetą wymaga często iście detektywistycznego zacięcia. 
Oczywiście z pomocą przychodzą nam tutaj informacje zebrane podczas dokładnego wywiadu i rzetelnej obserwacji. Często już na ich podstawie jesteśmy w stanie wyłapać nieprawidłowości i zaproponować niezbędne zmiany. Czasem jednak, zwłaszcza w przypadku problemów bardziej złożonych i długotrwałych, warto pokusić się o uzupełnienie swojej wiedzy na drodze zaplanowanych testów kocich preferencji kuwetowych.
Polegają one na dawaniu kotu do wyboru dwóch lub większej liczby opcji i obserwowaniu, którą z nich wybierze. Należy przy tym pamiętać, by testować zawsze tylko jedną zmienną na raz. W praktyce oznacza to, że chcąc sprawdzić, jaki żwirek kot preferuje, ustawiamy dwie identyczne kuwety z innym żwirkiem obok siebie, a nie sypiemy go do różnych kuwet lub w różnych pokojach. Analogicznie – testując preferencję lokalizacji, używamy takich samych kuwet i tego samego żwirku, ale postawionych w różnych, wymagających sprawdzenia miejscach. Tylko w ten sposób mamy gwarancję, że w wyborze kota rzeczywiście chodziło o element, który chcieliśmy sprawdzić, a nie o coś zupełnie innego. 

Proste strategie „na już”, czyli kilka uniwersalnych rad dla opiekunów kotów wydalających poza kuwetą


Oczywiście każdy koci przypadek jest inny i zawsze warto przyjrzeć mu się indywidualnie. Istnieje jednak szereg sytuacji, gdy takiej możliwości z różnych przyczyn nie mamy. Warto zaproponować wtedy opiekunowi kota kilka prostych, uniwersalnych wskazówek:

  • Powrót do ostatniego żwirku/kuwety/lokalizacji, które kotu odpowiadały – dotyczy przypadków, gdy problem pojawił się po zmianie czegoś w obrębie kociej toalety.
  • Zmiana żwirku na drobny, bezzapachowy, zbrylający bentonit dobrej jakości – lub inny, np. drobny drewniany, jeśli dotąd kot korzystał z drobnego bentonitu.
  • Dostawienie dodatkowej kuwety – dużej, odkrytej, w innej niż dotychczas, ustronnej lokalizacji (jeśli kot wydala tylko w 1–2 wybranych miejscach, to tam staramy się postawić nowe kuwety).
  • Odkrycie kuwety dotąd zakrytej i rezygnacja z wszelkich „dodatków” – folii na dnie kuwety, zapachowych odświeżaczy itp. 
  • Intensyfikacja czyszczenia kuwet – minimum 2–3 x dziennie, a najlepiej częściej.
  • Wyczyszczenie zabrudzonych miejsc środkiem enzymatycznym i czasowe ograniczenie dostępu do nich. 

Przyjrzyjmy się teraz uważnie różnym aspektom kociej toalety. Pozwoli nam to dowiedzieć się, gdzie możemy szukać źródła kociego niezadowolenia, a także określić, co jeszcze możemy poprawić, aby uczynić kuwetę atrakcyjniejszą w kocich oczach. 

Żwirek

Zdecydowana większość kotów preferuje żwirek bentonitowy – drobny, bezzapachowy, zbrylający, o konsystencji przypominającej piasek. Wskazują na to zarówno liczne badania, jak i obserwacje kocich specjalistów i opiekunów. To dlatego taki żwirek powinien być zawsze stosowany jako pierwszy wybór w przypadku kota wydalającego poza kuwetą. 
Alternatywą są drobne, zbrylające żwirki z surowców roślinnych (głównie drewniane i kukurydziane) i żwirki silikonowe. Najmniej lubiane przez koty są grube żwiry roślinne (dedykowane raczej gryzoniom) oraz żwirki silikonowe niezbrylające i o grubym ziarnie. 
Żwirek zbrylający niemal zawsze będzie dla kota lepszym wyjściem od żwirku niezbrylającego. Usuwany wraz z odchodami, ułatwia utrzymanie kuwety w czystości i ogranicza nieprzyjemny zapach. Z tego też powodu warto wybierać żwirek dobrej jakości, który lepiej pochłania zapachy (np. za sprawą dodatku węgla aktywnego). Badania wykazały, że koty preferują taki żwirek, co nie dziwi w kontekście wrażliwości kociego zmysłu węchu. 
Unikać należy natomiast żwirków zapachowych – chyba że mamy wiedzę o kociej preferencji do któregoś z nich (np. za sprawą skojarzeń z wczesnego dzieciństwa). Szczególnie żwirki o aromacie cytrusowym mogą działać na niektóre koty wręcz odstraszająco.
Ilość żwirku w kuwecie powinna wynosić około 5–8 cm, co pozwala na swobodne zakopywanie. Taka ilość znacznie ułatwia też utrzymanie czystości, ponieważ odchody nie przywierają do dna kuwety i przy dobrym żwirku dają się bez problemu w całości usunąć podczas sprzątania. 

Kuweta

Do wyboru mamy kuwety zakryte i odkryte o różnych kształtach. Większość kotów preferuje kuwety odkryte, dające im lepszą kontrolę otoczenia oraz więcej przestrzeni do swobodnego ruchu. Taka kuweta pozwala też na ucieczkę w różnych kierunkach (w razie wystraszenia się lub ataku), czego nie można powiedzieć o kuwecie zakrytej. 
Na szczęście, większość kuwet zakrytych daje się bardzo łatwo odkryć, co pozwala na szybkie uzyskanie odpowiedzi, czy to właśnie dach jest przyczyną problemu. Co ciekawe, w niektórych przypadkach już samo wyjęcie drzwiczek z kuwety pozwala rozwiązać problem, dając kotu więcej przestrzeni i zapewniając lepszą wentylację. 
Przyjmuje się, że kuweta powinna być długości 1,5 kota (bez ogona). W rzeczywistości bywa tak jednak dość rzadko, zwłaszcza jeśli weźmiemy pod uwagę coraz większą popularność kotów ras dużych. Problem ten jest szczególnie dotkliwy w kuwecie zakrytej, gdzie kotu niejednokrotnie po prostu trudno się swobodnie obrócić i wygodnie ustawić. 
Inne rodzaje kuwet – z wejściem od góry, samoczyszczące, a już tym bardziej pomysły na uczenie kota korzystania z ludzkiej toalety nie powinny być w ogóle brane pod uwagę w przypadku kotów z problemem kuwetowym (a ostatni z nich także w przypadku kotów w ogóle). 
Liczba kuwet powinna być dobrana do wielkości grupy i powierzchni domu. Nie zawsze musi być to zwyczajowe „tyle ile kotów plus jeden”. Ważne jest natomiast, aby kot miał dostęp do kuwety w różnych częściach domu oraz by dawały one możliwość zachowania czystości i zaspokajały kocią potrzebę mnogości zasobów. Oczywiście, im więcej kuwet i im większe one będą, tym dla kota lepiej. Natomiast należy też zrozumieć ewentualny opór opiekunów, którzy także chcą się czuć dobrze we własnym domu (do tematu szukania kompromisu pomiędzy potrzebami kotów i opiekunów jeszcze powrócę).

Lokalizacja

Większość kotów preferuje ustronną i spokojną lokalizację miejsc wydalania. Zwyczajowe ustawianie przez opiekunów kuwety w łazience, toalecie lub pomieszczeniu gospodarczym doskonale spełnia ten wymóg. Należy jedynie zwrócić uwagę, by w pobliżu nie było źródeł nieprzyjemnego zapachu (odświeżacze) lub uciążliwego hałasu (dla niektórych kotów będzie to np. wirująca głośno pralka).
Poza miejscem ulokowania samej kuwety należy przyjrzeć się także drodze, która do niej prowadzi, i możliwym „wyjściom ewakuacyjnym”. Dotyczy to szczególnie domów, gdzie mieszka więcej kotów lub też kot-jedynak jest zestresowany obecnością psa lub małych dzieci.
W takich sytuacjach należy szczególnie uważnie zadbać, by kot miał dostęp do kuwety z kilku stron, mógł obserwować z niej otoczenie, a w razie zablokowania przejścia – skorzystać z drugiej kuwety w innej części domu.
Z zasady, mając kilka kuwet, należy dążyć do ich rozlokowania w różnych częściach domu. Wyjątkiem są sytuacje, gdy kotu chodzi wyłącznie o kwestie czystości, a opiekun nie może sprzątnąć kuwety na bieżąco. Wtedy dwie, a nawet trzy kuwety w jednym pomieszczeniu potrafią doskonale zdać egzamin.

Czystość

Koty wydalają średnio około 3–5 razy na dobę. Oznacza to, że tyle razy kuweta jest codziennie brudzona. W przypadku kilku kotów, oczywiście, liczbę tę należy pomnożyć. Mało który opiekun sprząta kuwetę tak często, choćby z powodu nieobecności w domu. Tymczasem spora grupa kotów ma wyraźny problem, aby skorzystać z kuwety, w której znajdują się odchody (głównie kał, czasem także mocz). Fakt ten nie dziwi, jeśli weźmiemy pod uwagę, że w naturze koty nigdy nie wydalają w te same miejsca kilka razy pod rząd. 
Opiekunowie kotów, zwłaszcza tych z problemem wydalania poza kuwetą, powinni być świadomi tego zjawiska i dążyć do utrzymania kociej toalety w nienagannej czystości. Wybieranie odchodów i zabrudzonego żwirku powinno odbywać się minimum dwa razy dziennie, a w domu powinno znajdować się tyle kuwet, by któraś zawsze pozostawała czysta. Szczególnej uważności wymagają kuwety kryte, które z racji mniejszej uciążliwości dla opiekunów często są czyszczone rzadziej od kuwet otwartych.
Całkowite mycie kuwety połączone z wymianą żwirku powinno odbywać się najlepiej co tydzień, a minimum co dwa tygodnie. Wraz z codziennym ubywaniem żwirku w procesie czyszczenia należy go regularnie uzupełniać, aby kot stale miał możliwość kopania w kuwecie bez uczucia dyskomfortu. 
Neutralizatory zapachu często okazują się pomocne w utrzymaniu kuwety w czystości. Należy jedynie zwrócić uwagę, aby wybierać takie produkty, które rzeczywiście niwelują zapach, a nie jedynie maskują go poprzez swoją własną intensywną (i zwykle nieprzyjemną dla kota) woń.

Neutralizacja zapachu zanieczyszczonych miejsc

Skuteczna neutralizacja zapachu odchodów w miejscach zabrudzonych jest sprawą fundamentalną. Należy uświadomić opiekunów, jak czuły jest koci węch i jak dużą trwałość potrafi mieć zapach odchodów, co pomoże zmotywować ich do prawidłowego czyszczenia. 
W sklepach zoologicznych dostępna jest obecnie szeroka gama enzymatycznych środków czyszczących dedykowanych specjalnie do usuwania zapachów organicznych. Miejsce zabrudzone należy najpierw wyczyścić wodą z płynem do naczyń lub mydłem albo wyprać w środku enzymatycznym, a następnie obficie spryskać neutralizatorem. Powierzchnie chłonne, takie jak łóżka, sofy, dywany, których nie da się skutecznie wyczyścić, należy opryskiwać neutralizatorem codziennie przez minimum 5–7 dni w odstępach około 12-godzinnych. 
Czyszcząc miejsca zabrudzone, należy robić to z odpowiednio dużym marginesem. W razie problemów z określeniem, gdzie znajdują się pozostałości odchodów, przydatna może okazać się lampa UV, która powoduje świecenie śladów moczu na kolor żółto-zielony. Rzeczy, których nie można wyczyścić, należy schować lub wyrzucić, w ostateczności zasłonić.

Ograniczenie dostępu do miejsc nieprawidłowego wydalania

Ponieważ siła kocich skojarzeń z miejscami nieprawidłowego wydalania potrafi być bardzo duża, należy dążyć do ograniczenia dostępu do miejsc brudzonych do momentu, aż kot ponownie nabierze nawyku korzystania wyłącznie z kuwety. Może polegać to na zamknięciu przed kotem wybranych pomieszczeń (lub w skrajnych przypadkach ograniczenia przestrzeni kota do jednego pokoju lub nawet sporej klatki) lub też na zasłonięciu brudzonych miejsc czy zablokowaniu dojścia do nich. 
Co ważne, gdy problem będzie już zażegnany, niedostępne dotąd miejsca należy udostępniać kotu pomału i po kolei, sprawując przy tym kontrolę nad kocim zachowaniem. Pozwali to na przerwanie w porę ewentualnej próby ich ponownego zabrudzenia.

Warunkowanie 

Nagradzanie kota za prawidłowe korzystanie z kuwety jest jedną z metod wspomagających utrwalanie prawidłowych nawyków. Nie jest to jednak metoda dla każdego – tak kota, jak i opiekuna. Sprawdzi się w przypadku kotów odważnych, mocno związanych z opiekunem i osób, które potrafią podać smakołyk z wyczuciem (delikatnie chwaląc kota i karmiąc go dopiero po wyjściu z kuwety), bez zbędnego stresowania. 
Ostrożnym należy być także w stosowaniu metod zniechęcania kota do wydalania w nieprawidłowych miejscach, na drodze kojarzenia ich w sposób awersyjny. Po pierwsze, ryzykujemy podniesieniem poziomu stresu u kota, a co za tym idzie – zaostrzenia problemu. Po drugie, kot zniechęcony do jednego miejsca może znaleźć kolejne, co znacząco utrudni nam późniejszą pracę.
Pierwszym krokiem zawsze powinno być więc zaproponowanie kotu kuwety/kuwet, które polubi, i uniemożliwienie mu dostępu do miejsc wcześniej preferowanych. Dopiero po wykształceniu prawidłowych nawyków przy dalszym zainteresowaniu starymi miejscami można pokusić się o zastosowanie odstraszaczy zapachowych lub nieprzyjemnych tekstur, takich jak folia metalowa lub taśma dwustronna. 
Nigdy nie należy karcić kota za nieprawidłowe wydalanie. W przypadku przyłapania kota na próbie wydalenia poza kuwetą należy przerwać jego aktywność np. klaśnięciem i delikatnie przenieść go w pobliże kuwety. Bezwzględnie należy także unikać wykonywania jakichkolwiek nieprzyjemnych dla kota zabiegów w kuwecie lub w jej pob...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Animal Expert"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • Zniżki na konferencje i szkolenia
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy