Dołącz do czytelników
Brak wyników

Terapia behawioralna

19 stycznia 2022

NR 27 (Styczeń 2022)

Wpływ człowieka i środowiska na zachowanie psa

0 404

Pies jako jeden z nielicznych gatunków nauczył się żyć w świecie całkowicie kontrolowanym przez człowieka. Żaden inny gatunek zwierząt nie przystosował się tak dobrze do ludzkich wymagań i oczekiwań, które na przestrzeni tysięcy lat wciąż są przez ludzi modelowane na najróżniejsze sposoby.

Zacznijmy od tego, że psy, ze względu na swój świetnie rozwinięty system adaptacyjny, usiłują spełnić wciąż rosnące względem nich wymagania. Człowiek, w mniejszym lub większym stopniu, jest obecny w życiu psa praktycznie od narodzenia do jego śmierci. Dlatego też sposób, w jaki się zachowujemy i jak świadomie budujemy obopólną relację, jest kluczowym czynnikiem kształtującym psi behawior.
Również nie bez znaczenia pozostaje środowisko, w jakim rozwija się i żyje pies. Pierwsze miesiące życia są kluczowe dla jego prawidłowego rozwoju. U psa żyjącego w bardzo ubogim w bodźce środowisku nieużywane połączenia neuronalne ulegają naturalnemu procesowi zamierania (apoptozie). W takiej sytuacji układ adaptacyjny również będzie nieprawidłowo wykształcony (pies nie będzie potrafił przystosować się do nowych sytuacji). Jeśli szczenię w początkowej fazie wzrostu zostanie pozbawione możliwości rozwoju emocjonalnego, może ono później prezentować wysoce reaktywne zachowania i bardzo źle radzić sobie z nowymi sytuacjami.
Skoro już wiemy, że oddziaływanie człowieka i środowiska na zachowanie psa ma tak duże znaczenie, to jasny staje się fakt, że świadomie bądź nieświadomie znacząco wpływamy na jego rozwój. 
Mamy tu dwie możliwe zasadnicze postawy w stosunku do zwierzęcia: 

  • Gdy kształtujemy i wzmacniamy pożądane zachowania u psów poprzez właściwie prowadzoną socjalizację i habituację – mamy wpływ na kształtowanie właściwych reakcji psów podczas kontaktu z człowiekiem, innymi psami oraz szerokim spektrum bodźców środowiskowych. 
  • Natomiast nasz brak świadomości i nieumiejętne postępowanie z psami oraz wpływ nieodpowiedniego (czytaj: stresogennego) środowiska może doprowadzić u nich do powstania i utrwalenia zachowań nietypowych, niepożądanych lub skrajnie niebezpiecznych. 

Zapewne zgodzi się ze mną większość behawiorystów, że świadomość chęci zapewnienia psom właściwych warunków bytowych wciąż rośnie. To napawa optymizmem, jednak o ile większość ludzi zapewnia swoim podopiecznym dostęp do jedzenia i picia, to już pozostałe elementy wpływające na całokształt ogólnie pojmowanego dobrostanu zwierzęcia nie zawsze są tak świadomie realizowane. 
Czym w związku z tym jest ów dobrostan? To termin, który odnosi się do trzech podstawowych płaszczyzn, jakimi są: 

POLECAMY

  • kondycja fizyczna psa,
  • jego aktualny stan emocjonalny, 
  • zdolność i możliwość prezentowania swojego naturalnego wzorca zachowania (prezentacja standardowych zachowań, właściwych dla danego gatunku).

Koncepcja „pięciu wolności”

Jest to po prostu nic innego jak ogólny stan zdrowia fizycznego i psychicznego, „osiągany w warunkach pełnej harmonii ustroju w jego środowisku. Warunkuje go koncepcja «pięciu wolności», która zakłada, że zwierzę powinno być wolne od: 

  • pragnienia, głodu i niedożywienia – poprzez dostęp do świeżej wody i prawidłowej diety,
  • dyskomfortu – przez zapewnienie odpowiedniego środowiska, włączając w to kryjówki i miejsca odpoczynku,
  • bólu, zranień i chorób – przez zapobieganie lub szybką diagnozę i leczenie,
  • strachu i stresu – przez zapewnienie warunków zapobiegających cierpieniu psychicznemu,
  • przebywania w warunkach, które są sprzeczne z jego naturą – poprzez zapewnienie wystarczającej, odpowiednio zagospodarowanej przestrzeni”1.

Powyższa definicja wydaje się oczywista, pod warunkiem jednak, że jest ona właściwie rozumiana. 

Znaczenie właściwego odżywiania

Przyjrzyjmy się zagadnieniu, jakim jest właściwe odżywianie. Nie od dziś wiadomo, że dieta ma znaczący wpływ na kondycję fizyczną i ogólnie pojmowane zdrowie. O ile każdy z nas ma wpływ na to, co je, to w przypadku zwierząt jest zgoła odwrotnie – są one pod tym względem całkowicie od nas zależne.
Właściwa dieta, jaką serwujemy naszemu psu, ma ogromne znaczenie: wpływa na kondycję fizyczną, na ogólny wygląd, samopoczucie, umiejętność radzenia sobie z drobnymi infekcjami, urazami, z wewnętrznym i zewnętrznym stresem, wreszcie – wpływa na motywację do pokonywania różnego rodzaju wyzwań, chęć uczenia się i umiejętność koncentracji podczas sesji treningowych.
W przypadku prowadzenia hodowli wpływ diety u suki ma kluczowe znaczenie dla zajścia w ciążę, właściwego rozwoju płodu oraz wydania na świat zdrowych i w pełni rozwiniętych szczeniąt. 
Pamiętajmy, że psy żyją znacznie krócej niż ludzie i co za tym idzie, starzeją się szybciej niż my. 
Psiaki mają szybszy metabolizm i w związku z tym znacznie szybciej widać u nich skutki złego odżywiania – choroby metaboliczne typu cukrzyca, zapalenia stawów czy przedwczesne starzenie się, a także problemy z zębami i dziąsłami to najczęstsze skutki niewłaściwej diety. 
I tak jak w przypadku ludzi – zjedzenie w miesiącu kilku niezdrowych posiłków nie będzie miało znaczącego wpływu na ogólną kondycję zdrowotną psa, ale złe nawyki żywieniowe w dłuższym czasie już tak. Mogą one doprowadzić do różnego rodzaju pojawiających się problemów związanych
ze zdrowiem. 
Mówiąc o prawidłowej diecie dla psa, nie sposób pominąć tak ważnego zagadnienia, jakim jest należycie dawkowana dzienna porcja żywieniowa. Krótko mówiąc – oznacza to, by nie przekarmiać psa, co, niestety, zdarza się bardzo często.
Otyłość to jeden z najczęściej pojawiających się problemów w żywieniu wśród naszych zwierząt domowych. Tak przywykliśmy do widoku otyłych czworonogów, że pojawienie się na horyzoncie szczupłego, z widoczną klatką piersiową zwierzaka wywołuje dyskusję, a nawet uruchamia chęć zgłoszenia tego faktu do instytucji zajmującej się zapobieganiem bezdomności i okrutnemu traktowaniu zwierząt. 
Współczesne środowisko życia zwierząt domowych można określić jako życie w dobrobycie. Prowadzi to do przesadnej koncentracji na jedzeniu i łatwego do niego dostępu, a taka sytuacja zmieniła nieco pojęcie „właściwej wagi psa”. To, co kiedyś wydawało się prawidłowe (szczupły pies był normą), dziś przez większość społeczeństwa uznawane jest za przejaw skrajnego zaniedbania. Zresztą taka sama sytuacja jest widoczna w ludzkiej populacji. Wystarczy spojrzeć na dzisiejsze dzieci i młodzież, gdzie nadwaga występuje bardzo często. 
Ale żywienie to nie tylko właściwie skonstruowana i odpowiednio podana porcja. Dieta może być również świetnym narzędziem do modyfikacji szeregu zaburzeń behawioralnych. „Psy karmione pokarmem o obniżonej zawartości białka wykazują mniejsze nasilenie agresji o podłożu terytorialnym. Większość białek zawiera mało tryptofanu (Trp), a jest bogata w duże, obojętne aminokwasy (LNAA). Dieta wysokobiałkowa redukuje stosunek Trp : LNAA, pogarszając tym samym przenoszenie tryptofanu przez barierę krew – mózg. Odwrotnie jest w przypadku diety niskobiałkowej, która podnosi stosunek tryptofanu do dużych, obojętnych aminokwasów, zwiększając w ten sposób transport tryptofanu do mózgu. Tryptofan jest prekursorem biosyntezy serotoniny. Obniżenie stężenia tego aminokwasu prowadzi do zmniejszenia produkcji serotoniny, co najprawdopodobniej skutkuje bardziej agresywnymi reakcjami organizmu na bodźce.  Krowie mleko to pokarm, którego kojące działanie jest znane od dawna. Przeprowadzone badania ujawniły, że część peptydów obecnych w mleku może wykazywać działanie uspokajające. Uważa się, że hydrolizat kazeiny krowiego mleka może łagodzić stres doznawany przez psy. Pożywienie psów narażonych na częsty stres można również suplementować preparatami zawierającymi rybi olej bogaty w kwasy tłuszczowe omega-3”2. 
 

Każdą rasę psów cechują inne potrzeby, także żywieniowe. Podobnie jest w przypadków psów ras małych i miniaturowych. Są one szczególnie wrażliwe na alergeny pokarmowe, więc najlepszym wyborem dla nich będzie karma hipoalergiczna i bezzbożowa. Powinna być wzbogacona o dodatki funkcyjne, które będą korzystnie wpływać nie tylko na wygląd, ale także na zdrowie psa. Linia Brit Care Mini zawiera karmy o wysokiej zawartości kwasów tłuszczowych, ziół, roślin i owoców o udowodnionych właściwościach prozdrowotnych. W składzie znajdziemy także odpowiednie proporcje makro- i mikroelementów niezbędnych do prawidłowego rozwoju naszych czworonogów, a walory smakowe doceni nawet najbardziej wybredny psi smakosz.

 lek. wet. Kamil Kowalczyk


Pamiętajmy o odpowiednim środowisku

Aby zapewnić psu właściwy poziom dobrostanu, powinniśmy zadbać również o to, by zwierzę było wolne od dyskomfortu miejsca, w którym przebywa, poprzez zapewnienie mu odpowiedniego środowiska, włączając w to kryjówki i miejsca odpoczynku. 
Oznacza to, że psiaki w swoich domach powinny po prosu czuć się komfortowo. Powinny posiadać swoje legowiska, ustawione w zacisznym miejscu, z dala od ruchliwych ciągów komunikacyjnych. Miejsce odpoczynku psa nie powinno być zakłócane przez zaglądające tam małe dzieci czy „wścibskich dorosłych”. Tu należy zwrócić uwagę na zagęszczenie liczby zwierząt na m2 mieszkania – czy psy w swoim towarzystwie czują się komfortowo? Czy akceptują siebie? Czy relacja pomiędzy nimi jest prawidłowa? Czy każde z nich ma wystarczającą ilość przestrzeni, by móc się właściwie w niej zrelaksować? Wreszcie – czy nasz pies może i potrafi w takich warunkach odpoczywać? 
Często spotykam się z przypadkami, gdzie psy nie potrafią się zrelaksować w obecności swoich opiekunów. Chodzące krok w krok za domownikiem psy to, niestety, częsty widok i dość znaczący problem, który wpływa na ogólne samopoczucie i kondycję fizyczną zwierzęcia.

Wolność od strachu i stresu

Zwierzę powinno być też wolne od strachu i stresu poprzez zapewnienie mu warunków zapobiegających cierpieniu psychicznemu. 
To dość złożony problem, bo o ile w przypadku zwierząt hodowlanyc...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Animal Expert"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • Zniżki na konferencje i szkolenia
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy