Dołącz do czytelników
Brak wyników

Profilaktyka zdrowotna i diagnostyka

16 listopada 2022

NR 32 (Listopad 2022)

Problemy ze stawami u starszych psów – objawy i metody wsparcia stawów psów geriatrycznych

0 40

Zapewnienie wsparcia geriatrycznej części pacjentów jest niezwykle trudne i wymaga dużego doświadczenia od lekarza weterynarii i zoofizjoterapeuty. Rozwój nauki oraz wzrost świadomości wśród opiekunów spowodowały wydłużenie czasu życia psów, a co za tym coraz częściej idzie – pojawiają się dolegliwości charakterystyczne dla wieku senioralnego. Fizjoterapia zwierząt dysponuje szerokim zakresem działań, które mają pomagać i wspierać stawy u pacjentów geriatrycznych.

Istnieje wiele zmian, które pojawiają się w wyniku postępującego procesu starzenia u zwierząt. Większość z tych zaburzeń ma charakter przewlekły (w tym choroby nerek, niewydolność serca, kłopoty z układem oddechowym) i wymaga leczenia do końca życia pacjenta. Dodatkowo pojawiają się zaburzenia w obrębie stawów, mięśni i układu nerwowego, co prowadzi do szeregu zmian w zachowaniu zwierzęcia – ponieważ wspólnym mianownikiem wymienionych dysfunkcji jest ból oraz często nieodwracalny charakter zmian. Należy pamiętać, że starzenie się jest procesem naturalnym – gdzie za prawidłowe i adekwatne do wieku zmiany uznajemy: zmiany w napięciu mięśniowym, zaburzenia funkcji poznawczych, pogorszenie okrywy włosowej. Reszta pojęć jest patologiczna i wymaga konsultacji z lekarzem weterynarii. 

POLECAMY

Podstawowa budowa stawów u psów

Aby szerzej omówić temat wsparcia stawów u psów, należy zasięgnąć informacji na temat ich rodzajów i samej budowy, gdzie przez stawy rozumie się połączenie między dwiema lub więcej kośćmi. Wyróżniamy cztery podstawowe typy połączeń stawowych: staw kulisty (np. biodrowy, barkowy), staw siodełkowy (np. nadgarstkowo-śródręczny kciuka), staw zawiasowy (np. kolanowy) i staw eliptyczny (np. promieniowo-nadgarstkowy). Analizując szerzej zagadnienie typu połączeń, wyróżniamy także: połączenia ścisłe (np. kości czaszki) oraz połączenia ruchome. Pod kątem fizjoterapeutycznym najistotniejsze są stawy z połączeniem ruchomym (maziowe). W przypadku tego typu stawów kości rozdzielone są wypełnioną płynem strukturą, tzw. jamą stawową. Maź stawowa znajduje się wewnątrz torebki stawowej, która otoczona jest cienką warstwą – błoną maziową. Jest to najsłabsza struktura, która wzmacniana jest więzadłami, ścięgnami, które mają zapewniać fizjologiczną ruchomość w danym stawie. Na końcach przeciwstawnych kości wewnątrz torebki stawowej znajduje się chrząstka stawowa, która redukuje tarcie i siły nacisku. Nadrzędnymi funkcjami tej struktury są amortyzacja kości oraz zapobieganie jej przedwczesnemu zużyciu. Według literatury u psów chrząstka stawowa ma 1 mm grubości i jest wrażliwa na uszkodzenia. Nie jest ona unerwiona ani ukrwiona, a substancje odżywcze czerpie wyłącznie z otaczających struktur. Całość stawu otacza włóknista warstwa torebki stawowej, która przyczepiona jest do kości i zapewnia stabilność stawu.

Charakterystyczne choroby stawów u pacjentów geriatrycznych

Choroba zwyrodnieniowa stawów

Najczęstszą dolegliwością u psów jest choroba zwyrodnieniowa stawów, gdzie przez to pojęcie rozumie się stan zapalny stawów. Według badań wyróżnia się ponad 100 rodzajów tego procesu, które uzależnione są od przyczyny. Istnieją typy zapalne o podłożu bakteryjnym (enteropatyczne), neonatalnym, reumatoidalnym, septycznym, a także urazowym. 

Przyczynami osteoarthritis mogą być choroby rozwojowe, w tym dysplazja stawów, oraz zmiany, które powstały w wyniku złamań i urazów okołostawowych. Również uszkodzenia więzadeł mogą spowodować proces zwyrodnieniowy, prowadzący do dalszego rozwoju OA. Nietrudno zauważyć wśród przypadków klinicznych, że u psów z nadwagą dochodzi do nadwyrężenia stawów i mięśni, co sprzyja rozwojowi choroby zwyrodnieniowej. Dodatkowo warto zwrócić uwagę na nieprawidłową budowę stawów, a co za tym idzie – na niewłaściwą ich pracę i nadmierne zużycie. Naturalnie, w każdym stawie zachodzą zmiany, jednakże są one zdecydowanie mniejsze, gdy siły rozkładają się równomiernie na całą powierzchnię stawu. 

Z punktu widzenia fizjoterapeutycznego leczenie choroby zwyrodnieniowej nie powinno być ukierunkowane wyłącznie na działanie przeciwbólowe i przeciwzapalne (objawowe), ale należy zwrócić uwagę na symulację produkcji mazi stawowej, redukcję objawów klinicznych, poprawę dobrostanu i próbę zapobiegania rozwojowi choroby, szukając jej przyczyny. W przypadku leczenia chirurgicznego, w tym np. usunięcia odłączonych elementów kostnych, zaleca się wsparcie fizjoterapeutyczne w najszybszym możliwym terminie, który uzależniony jest od stanu pacjenta i opinii lekarza prowadzącego. 

Protokół rehabilitacyjny w przypadku choroby zwyrodnieniowej jest mocno indywidualny, ponieważ zależy od stopnia natężenia objawów, wyników badań, umiejscowienia zmiany i ogólnego stanu pacjenta (zdj. 1). Niemniej jednak podstawowym elementem działań fizjoterapeutycznych jest wprowadzenie fizykoterapii (magnetoterapia, laseroterapia, sonoterapia, elektrostymulacja), jeśli u pacjenta nie występują przeciwwskazania do ich wykonania. Warto również zadbać o ruch pacjenta, ponieważ stymuluje on produkcję mazi stawowej. Mówimy tutaj o: bieżni suchej, hydrobieżni, spacerach na smyczy z utrudnieniami terenowymi, ćwiczeniach biernych i aktywnych z użyciem np. płotków Cavaletii, beretów sensorycznych, balansu pod’ów, mat sensorycznych. Wszystkie działania mają na celu poprawę komfortu życia i stymulują organizm do regeneracji, a mogą być wykonywane przez opiekuna samodzielnie w domu, po uprzednim instruktażu.

 

Zdj. 1. Pacjent w trakcie magnetoterapii, która ma na celu złagodzenie objawów choroby zwyrodnieniowej stawu biodrowego i kolanowego oraz kręgosłupa

 

Dysplazja stawów biodrowych i stawów łokciowych

Kolejnym zaburzeniem, który dotyka stawy psich seniorów, jest dysplazja stawu biodrowego/stawu łokciowego (zdj. 2). Jej etiologia jest wieloczynnikowa, gdzie sama dysplazja polega na nieprawidłowym ukształtowaniu się panewki stawowej wskutek deformacji wrodzonej, nieprawidłowego żywienia lub zbyt intensywnego ruchu w wieku szczenięcym. Choroba może przyjmować postać jednostronną lub obustronną, a diagnostyka może stwierdzić pojawienie się nieprawidłowości w budowie stawu już w okresie młodzieńczym.

 

Zdj. 2. Przykładowa dysplazja stawu biodrowego u buldożka francuskiego

 

Leczenie dysplazji może być zachowawcze, czyli np. zoofizjoterapia lub chirurgiczne, tj. potrójna osteotomia miednicy (TPO), podwójna osteotomia miednicy (DPO), darthoplastyka, dekapitacja głowy i szyjki kości udowej lub endoproteza stawu biodrowego. Również po zabiegu chirurgicznym należy jak najszybciej wprowadzić rehabilitację pozabiegową.

Fizjoterapia w przypadku tych schorzeń uzależniona jest od stopnia dysplazji. Terapeuta skupia się na wzmocnieniu mięśni, w tym pośladkowych oraz kulszowo-goleniowych, aby wykonać naturalną stabilizację stawu biodrowego. Dodatkowo warto zastosować różne postacie masażu, ćwiczenia z równoważnią i wspierające koordynację ruchową, a także bierne rozciąganie. Zaleca się również wprowadzenie ćwiczeń wzmacniających obręcz biodrową, kręgosłup i tylną część kończyny miednicznej – mówimy tu o: ósemce, siad – wstań, chodzeniu po wzniesieniach, „three leg standing”, a także o treningach w tunelu bądź Cavaletti. Z zakresu fizykoterapii można włączyć laseroterapię, magnetoterapię, TENS oraz EMS mięśni pośladkowych. 

Uszkodzenie więzadeł krzyżowych w stawie kolanowym

Do zerwania więzadła dochodzi najczęściej na skutek zeskoku z wysokości lub nieprawidłowego postawienia łapy (zdj. 3). Siły obciążające staw kolanowy oraz wspomniane wyżej więzadło są tak duże, że powodują jego zerwanie, szczególnie gdy więzadło to było już osłabione wskutek np. wieku bądź patologicznej budowy w obrębie stawu. Objawia się to natychmiastową kulawizną oraz charakterystycznym utrzymywaniem stawu kolanowego w postaci zgiętej. Za pomocą testu szufladowego lekarz weterynarii może potwierdzić diagnozę, jednakże podstawą jest wykonanie badania RTG. Jedynym sposobem leczenia urazu jest zabieg chirurgiczny. Najczęściej wykonuje się zabieg TPLO lub TTA, a także stabilizację zewnątrztorebkową.

 

Zdj. 3. Pacjent z uszkodzonym więzadłem krzyżowym przednim

 

Rehabilitacja tego urazu jest wieloetapowa i zależy od możliwości terapeutycznych, w tym od rodzaju opatrunku pozabiegowego. W pierwszej fazie stosuje się magnetoterapię, ponieważ jej działanie przechodzi nawet przez opatrunki gipsowe czy usztywniające. Gdy pole zabiegowe jest wolne, dołączamy laseroterapię i elektrostymulację w przypadku znacznej utraty masy mięśniowej. Zaleca się również ćwiczenia bierne w celu zapobiegania przykurczowi mięśnia cz...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Animal Expert"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • Zniżki na konferencje i szkolenia
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy