Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dieta i suplementacja , Otwarty dostęp

20 stycznia 2020

NR 15 (Styczeń 2020)

Nietolerancje pokarmowe u psów i kotów

368

W mojej praktyce dietetycznej bardzo często zdarzają się pacjenci, których opiekunowie zgłaszają się do mnie i z pełnym przekonaniem mówią, że ich zwierzę jest alergiczne i to, co z nim się dzieje, to na pewno alergia na karmę. Jednak nie zawsze tak jest, często przyczyną cierpienia zwierzęcia jest nietolerancja pokarmowa lub wręcz schorzenie niezwiązane z żywieniem.

Przede wszystkim należy zrozumieć, że nietolerancja pokarmowa i alergia pokarmowa nie są tym samym. Alergia bądź nadwrażliwość pokarmowa to zespół objawów zachodzących w organizmie, będących wynikiem spożycia pokarmu, w którym dolegliwości mogą być uwarunkowane mechanizmami immunologicznymi. Jednak nie każda nieprawidłowa reakcja na pokarm oznacza alergię. Jaka jest zatem przyczyna nietolerancji pokarmowej u zwierząt, które alergii jako takiej nie mają?

POLECAMY

Niepożądane reakcje pokarmowe

Zacznę od ciekawostki: niepożądane reakcje pokarmowe występujące u psów i kotów opisywano już w 1920 r.!
Niepożądana reakcja pokarmowa jest nieprawidłową odpowiedzią organizmu na konkretne składniki pokarmowe lub na dodatki stosowane podczas produkcji żywności, a także na efekty rozwoju mikroflory odpowiadającej za procesy psucia się żywności. Terminy „alergia” i „nadwrażliwość” powinny być zarezerwowane jedynie dla tych niepożądanych reakcji organizmu, które mają immunologiczne podłoże. Nietolerancja pokarmowa odnosi się zaś do dużej grupy niepożądanych reakcji na pokarm, bez immunologicznego tła. 
W potocznym rozumieniu opiekunów cierpiących zwierząt nietolerancja pokarmowa i alergia pokarmowa są stosowane zamiennie do opisywania wszystkich niepożądanych reakcji na dany pokarm, stąd konieczność uzyskania dokładnych informacji na temat objawów i diagnostyki przypadłości danego zwierzęcia. Nie wszystko, co wydaje się alergią, nią jest.

Częstotliwość występowania

Zakłada się, że nietolerancje pokarmowe odpowiadają za 1–6% dermatoz, a alergie pokarmowe za 10–49%! Przypuszcza się, że niepożądane reakcje na dany pokarm występują częściej u kotów niż u psów, jednakże dokładna częstotliwość ich występowania u zwierząt towarzyszących nie jest znana. Jest to trudne do dokładnego oszacowania. Jako przykład złożoności tego problemu opiszę przypadek z mojej praktyki. Jeden z moich ostatnich pacjentów został zgłoszony do mnie jako zwierzę z alergią pokarmową. Miał rozległe zmiany skórne, wyłysienia oraz całe czerwone uszy, które ciągle drapał. Opiekunowie kota testowali, zgodnie z zaleceniami lekarzy weterynarii, przeróżne puszki monobiałkowe oraz różnorakie karmy dla zwierząt alergicznych i nie uzyskiwali pożądanego efektu w postaci jakiejkolwiek poprawy. Nic nie pomagało, bo zwierzę nie miało wcale alergii pokarmowej. Jak się okazało w toku dalszego postępowania – było bardzo silnie uczulone na jeden z leków, który musiało przyjmować, i dopiero jego odstawienie sprawiło, że rany zwierzęcia zaczęły się goić. Jego stan był już dramatyczny, kot stracił trzy czwarte futra, miał owrzodzenia na całym ciele, rany w uszach i na pysku. To pokazuje, jak ważna jest odpowiednia diagnostyka i że nie można od razu zakładać, że problemem jest alergia pokarmowa, co, jak widać, niestety się zdarza i w konsekwencji wydłuża proces leczenia zwierzęcia. To nie był problem na konsultację dietetyczną, więc zwierzę zostało przeze mnie odesłane do lekarza weterynarii ze specjalizacją z dermatologii. Będziemy pracować nad dietą dla rekonwalescenta i zwierzęcia z wieloma problemami zdrowotnymi, ale nie będzie to postępowanie dotyczące alergii pokarmowej, ponieważ akurat takiego problemu ten kot nie ma.
Warto także pamiętać, że zgodnie z badaniami (Walton, 1967; Baker, 1974) u kotów i psów może dojść do rozwoju reakcji alergicznej przy przedłużającym się podawaniu jednego składnika pokarmowego przez długi czas!

Problemy z układem pokarmowym

Problemy z niepożądanymi reakcjami na podawany pokarm mogą być przyczyną problemów z układem pokarmowym. Potwierdzają to badania, m.in. z 2001 r. (Guilford), dotyczące przewlekłych idiopatycznych problemów żołądkowo-jelitowych u kotów, w którym okazało się, że u 16 z 55 (29%) kotów zdiagnozowano nadwrażliwość na pokarm. Co więcej, u 11 kotów (20%) kliniczne objawy ustąpiły na skutek diety eliminacyjnej i nie powróciły po powrocie do żywienia poprzednim pokarmem! Trzeba też mieć na uwadze, że nietolerancje pokarmowe są uznawane za częściej występujące niż alergie pokarmowe. Należy pamiętać, że niepożądane reakcje, będące odpowiedzią na dany pokarm, mogą być mylone z innymi schorzeniami, np. z dermatologicznymi.
Możliwe i obserwowane w praktyce, również przeze mnie, jest to, że nadwrażliwość pokarmowa bardzo często łączy się z nieswoistym zapaleniem jelit (IBD). Obserwuje się złagodzenie objawów przy wprowadzeniu modyfikacji dietetycznych oraz przy stosowaniu diety eliminacyjnej.

Nietolerancja laktozy

Warto pamiętać, że często występującą u kotów nietolerancją pokarmową jest nietolerancja laktozy. Nadal bowiem bardzo wiele osób podaje kotom mleko, wierząc, że jest dla nich zdrowe. Część osób zgłasza mi podczas wizyt, że dają kotom do picia mleko, ponieważ kot nie chce pić wody. Przypominam wtedy, że większość kotów około piątego tygodnia życia przestaje trawić tzw. cukier mleczny, w efekcie czego tracą one zdolność trawienia niefermentowanych produktów mlecznych. Nie wnosi to także do ich diety nic wartościowego, a naraża je na ryzyko niestrawności przebiegającej z dużym prawdopodobieństwem z biegunką. Kota do picia można zachęcić, dodając do wody np. kocimiętki bądź kupując specjalne poidło – fontannę. Mitem, z którym bezwzględnie należy się rozprawiać podczas rozmów z klientami, jest również zakładanie, że jeśli kot chętnie mleko wypije, to dobrze je przyswoi i będzie ono dla niego zdrowe.

Reakcja farmakologiczna

Niepożądana reakcja farmakologiczna na pokarm wynika z obecności określonych substancji chemicznych w pożywieniu. Zależnie od dawki substancje te mogą mieć wpływ na stan zdrowia zwierzęcia. Dlatego tak istotne jest, aby dokładnie analizować jego dietę. Substancje chemiczne, kumulując się w organizmie lub po połączeniu z jeszcze innymi czynnikami, mogą prowadzić do choroby bądź do wystąpienia zaburzeń behawioralnych. To, co zaobserwujemy, to z największą dozą prawdopodobieństwa wystąpienie reakcji organizmu w postaci niestrawności albo zmian skórnych.
Warto przypominać klientom, w których produktach obecne są substancje wywołujące niepożądane reakcje pokarmowe (a w dużych stężeniach nawet śmierć). Będą to czekolada (teobromina), kawa (kofeina), cebulowate (tiosiarczan sodu), winogrona (również rodzynki), wędliny (azotyny) oraz produkty z alkoholem. 
Bardzo często rozmawiam z opiekunami zwierząt, którzy – pomimo świadomości potencjalnej toksyczności wspomnianych pokarmów – regularnie podają je swoim zwierzętom. Uważają, że zwierzę nie zje czegoś, co jest dla niego trujące, że malutka ilość nie zaszkodzi kotu – „skoro nam, ludziom, nie szkodzi”. Ma to związek z tym, że niektórzy opiekunowie uczłowieczają swoje zwierzęta. Muszą jednak zrozumieć, że domowy pupil, mimo całej swojej inteligencji i wrażliwości, nadal jest zwierzęciem o odmiennych potrzebach żywieniowych.

Reakcja toksyczna – aflatoksyny

Żywność przeznaczona zarówno dla ludzi, jak i dla zwierząt może być skażona toksynami. Najczęściej są to toksyny rozwijających się tam grzybów, które pojawiają się w nieprawidłowo przechowywanych produktach. Aflatoksyny powstają na skutek zanieczyszczenia zbóż i roślin strączkowych. Koty i psy wykazują bardzo dużą podatność na tego typu skażenia, co wiąże się z rozwojem problemów zdrowotnych.

Reakcja toksyczna – zakażenia mikrobiologiczne

Do rozwoju tej reakcji mogą doprowadzić toksyny bakterii chorobotwórczych, takich jak salmonella w mięsie. Dlatego przy karmieniu zwierząt dietą surową tak ważne jest odpowiednie źródło, w którym dokonuje się zakupu mięsa, oraz upewnienie się, że produkt jest na pewno świeży. Zawsze należy pamiętać, żeby sprawdzać datę przydatności do spożycia danego pokarmu i nigdy nie podawać pokarmów zepsutych. Jeden z mitów dotyczących psów to ten mówiący o tym, że pies ma stalowy żołądek i je wszystko. Stąd niektórzy ludzie podają swoim zwierzętom zepsutą żywność ze swojej lodówki. Jednak takie produkty należy zutylizować, a nie podawać zwierzęciu!
Mięso ryb również może być przyczyną zatrucia. Dzieje się tak w sytuacji, gdy dojdzie do skażenia bakteryjnego tłustych ryb, np. saradeli (anchois), tuńczyka, makreli, ostroboka i sardynki. W wyniku skażenia może dojść do uwolnienia się histaminy z zepsutego mięsa. Histamina jest wydzielana przez układ odpornościowy jako m.in. mediator odczynu alergicznego. Po spożyciu zepsutego mięsa wyżej wymienionych ryb ogromne nagromadzenie histaminy może skutkować skombrotoksizmem. Jego główne objawy będą pochodzić ze strony układu pokarmowego i pojawią się dość szybko, bo już po 10–30 minutach po spożyciu. Zarówno psy, jak i koty są podatne na reakcję alergiczną po spożyciu ryb makrelowatych. Jako ciekawostkę dodam, że są one również najczęstszą przyczyną zatruć owocami morza u ludzi.

Zatrucia pokarmowe

Zatrucia są przyczyną wielu niepożądanych reakcji pokarmowych. Jest wiele źródeł, poprzez które może dojść u zwierzęcia do zatrucia. Należy pamiętać, że wiele roślin, m.in. rabarbar, szpinak i dość popularnie stosowane w zwierzęcych dietach buraki, zawiera dużą ilość kwasu szczawiowego. Wiąże on związki mineralne, co może być przyczyną powstawania kamieni szczawianowo-wapniowych.
Warto wspomnieć, że u psów na skutek karmienia słabej jakości karmą – pełną zbóż i/lub roślin strączkowych, które są bogate w fityniany (obniżają one przyswajanie cynku, żelaza, magnezu i miedzi) – może wystąpić cynkozależna dermatoza. Trzeba również uważać na popularne rośliny hodowane w domach, do których zwierzę ma dostęp, ponieważ mogą być przyczyną poważnych zatruć. Warto uczulać klienta, aby zawsze sprawdzał, czy obecna w domu roślina jest bezpieczna dla podopiecznego.

Metale ciężkie

...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy