Dołącz do czytelników
Brak wyników

Opieka i pielęgnacja

18 lipca 2022

NR 30 (Lipiec 2022)

Choroby dziąseł i przyzębia jako jedne z najczęstszych chorób zwierząt towarzyszących

0 180

Choroby dziąseł i przyzębia to jedne z najczęstszych powodów wizyt naszych czworonożnych przyjaciół w gabinecie lekarza weterynarii. Większość psów i kotów w wieku powyżej czterech lat wymaga interwencji z powodu różnego stopnia zmian chorobowych w przyzębiu. Statystycznie chorobami przyzębia dotknięte jest między 44% a 63% wszystkich psów, a predysponowane są psy ras małych i miniaturowych. Jest to związane ze specyficzną budową ich jamy ustnej. Mają one relatywnie duże zęby w stosunku do wielkości jamy ustnej, przez co proces odkładania się kamienia nazębnego jest bardziej intensywny.

Etiologia

Choroby te cechują się obecnością stanu zapalnego powstałego w wyniku nagromadzenia płytki bakteryjnej, czyli struktury o charakterze biofilmu, który złożony jest z bakterii, ich produktów przemiany materii, śliny, resztek pokarmowych i komórek nabłonkowych oraz zapalnych. Płytka nazębna u małych psów może zacząć się odkładać już w młodym wieku. Proces ten mogą dodatkowo przyspieszać takie czynniki, jak: wady zgryzu, zbyt mały przedsionek jamy ustnej, osłabienie układu odpornościowego, zaburzenia hormonalne, niektóre choroby oraz niedobory witamin. 
Płytka nazębna obecna przy zdrowych dziąsłach charakteryzuje się obecnością bakterii tlenowych lub ewentualnie względnie tlenowych – najczęściej są to Actinomyces i Streptococcus spp. Wraz z rozwojem zapalenia – płytka rozprzestrzenia się również poddziąsłowo. Bakterie tlenowe zużywają obecny tam tlen i w ten sposób powstają warunki beztlenowe, idealne dla wzrostu bakterii beztlenowych, takich jak: Fusobacterium spp., Spirochete, Porphyromonas spp., Prevotella spp, Peptostreptococcus spp.
Następnie płytka ulega stwardnieniu w wyniku połączenia z solami mineralnymi zawartymi w ślinie, dochodzi do mineralizacji i w ten sposób powstaje kamień nazębny. Można go rozróżnić na kamień naddziąsłowy i kamień poddziąsłowy. Pierwszy sam w sobie nie stanowi dużego problemu, sprzyja jedynie akumulacji płytki bakteryjnej. Główny czynnik w chorobach przyzębiach stanowi kamień poddziąsłowy – w celu jego dokładnego usunięcia należy wprowadzić zwierzę w stan narkozy, a taki zabieg jest możliwy jedynie u lekarza weterynarii. 
Wiele produktów bakteryjnej przemiany materii ma niewielki lub nawet żaden wpływ na tkanki gospodarza. Jednak mogą one pobudzać immunologiczną reakcję zapalną, która za to ma destrukcyjny wpływ na sąsiednie tkanki. A więc to bardziej odpowiedź gospodarza na płytkę bakteryjną, niż same jej właściwości powodują uszkodzenia przyzębia. 

POLECAMY

Jakie są niepokojące objawy, które mogą stanowić o chorobie przyzębia? Należą do nich: nieprzyjemny zapach z jamy ustnej, zwiększone wydzielanie śliny, która może też być stosunkowo gęsta, ubytki w uzębieniu, opuchlizny i krwawienia z dziąseł oraz żółknięcie zębów.

W trakcie badania klinicznego lekarz weterynarii szczególną uwagę zwraca na barwę oraz obecność zmian patologicznych błony śluzowej, zapach z jamy ustnej, stopień rozwoju płytki nazębnej. Warto również wykonać badanie głębokości rowka dziąsłowego za pomocą sondy peridontologicznej. U psów wynosi ona 1–3 mm oraz 0,5–1 mm u kotów. Umożliwia ona ocenę ubytku dziąsła w wyniku reakcji zapalnej. Natomiast rozmiar uszkodzenia kości zębodołu można ocenić za pomocą badania radiologicznego. 
Postęp choroby występuje najczęściej w sposób okresowy. Uszkodzenie tkanek pogarsza się w momentach zaostrzenia zapalenia, a po nich następują okresy spokoju. Organizm broni się, wytwarzając antyoksydanty, białka ostrej fazy, jednak odpowiedź ta może być osłabiana czynnikami stresowymi, wysiłkiem, niedożywieniem lub starszym wiekiem. U niektórych osobników występują predyspozycje genetyczne.
 

Badanie wizualne dziąseł psa i kota często nie ujawnia choroby przyzębia – szczególnie u młodych osobników. Ważne jest wykrywanie niewidocznych dla ludzkiego oka tioli. Te lotne związki siarki produkowane przez Gram-ujemne bakterie periodontogenne, gromadzą się m.in. w płytce poddziąsłowej i ślinie. Wczesne wykrycie tioli odpowiednim testem i rozpoznanie zaburzenia równowagi flory bakteryjnej, zapobiega narastaniu płytki nazębnej, uszkodzeniu tkanek dziąseł i zębów u psów.
Justyna Woźnicka-Grabiec, lekarz weterynarii


Lekarze weterynarii rozróżniają trzy podstawowe stadia choroby przyzębia: zapalenie dziąseł, zapalenie przyzębia i parodontozę. U niektórych pacjentów nieleczone zapalenie dziąseł nieuchronnie przechodzi w zapalenie przyzębia, u innych nie. 

Trudno jednak przewidzieć, u jakich zwierząt choroba rozwinie się lub też nie. Jest jednak pewne, że u zwierząt, u których można utrzymać zdrowe dziąsła, nie zaobserwuje się zapale-
nia przyzębia.

Konsekwencje ogólnoustrojowe

W związku z uszkodzeniem tkanek jamy ustnej wskutek niekorzystnego działania bakterii i ich toksyn dochodzi do przedostania się mikroorganizmów, metabolitów i mediatorów zapalenia do krwiobiegu. Zakażenia takie mogą indukować bądź zaostrzać wiele chorób ogólnoustrojowych – jak np. zapalenie wsierdzia lub przewlekła niewydolność nerek.
 

Choroby dziąseł i przyzębia

Wybierając najlepszą metodę wsparcia w leczeniu chorób przyzębia, warto zwrócić uwagę na substancje, które pomogą zwalczać i jednocześnie ograniczyć ryzyko stanów zapalnych w obrębie jamy ustnej. 
W odpowiednim doborze preparatu istotne jest bezpieczeństwo zawartych w nim substancji. Złotym standardem stomatologii o wysokim profilu bezpieczeństwa jest chlorheksydyna, która redukuje ilość bakterii w ślinie aż o 95%, będąc całkowicie wydalaną z organizmu wraz z kałem. 

VetExpert


Leczenie chorób przyzębia

Skupia się ono na hamowaniu powstawania płytki nazębnej. Profilaktycznie należy utrzymywać higienę jamy ustnej, natomiast w wyniku intensywnego nagromadzenia kamienia nazębnego należy przeprowadzić profesjonalny zabieg, zwany sanacją jamy ustnej. 

Profilaktyka
Obejmuje ona czynności wykonywane w domu przez właściciela. W dużym stopniu zależy od jego motywacji i zdolności manualnych oraz od chęci kooperacji ze strony podopiecznego. Codzienne szczotkowanie to nadal złoty standard w zapobieganiu chorobom przyzębia. Nie ma znaczącej różnicy między szczotkowaniem samą wodą a pastami weterynaryjnymi, ponieważ największe znaczenie ma mechaniczne działanie włosów szczoteczki. Pasty weterynaryjne są jednak smaczne i działają jako nagroda, która ma ułatwić wykonanie czynności.

Sanacja jamy ustnej
Obejmuje skaling naddziąsłowy i poddziąsłowy, wygładzanie powierzchni korzeni i polerowanie koron zębowych. Jest ona wykonywana w znieczuleniu ogólnym, które jest konieczne dla komfortu psa, lekarza oraz osiągnięcia maksymalnie precyzyjności w wykonaniu zabiegu. U każdego psa/kota zaleca się wcześniejsze wykonanie badania krwi (profilu nerkowego i wątrobowego), aby odpowiednio zakwalifikować zwierzę do zabiegu. Należy pamiętać o tym, że jeśli higiena jamy ustnej nie jest regularnie realizowana po zabiegu sanacji – płytka bakteryjna bardzo szybko powraca i rozwija się bez przeszkód.
 


Preparaty wspomagające

Na rynku istnieją różne preparaty, które są dobrym wsparciem leczenia problemów dziąseł i przyzębia, które można stosować zarówno w celach profilaktycznych, jak i po zabiegu sanacji jamy ustnej. Na szczególną uwagę zasługują tu preparaty łączące szerokie spektrum działania antyseptycznego z działaniem przeciwzapalnym i immunomodulującym, np. dobrym połączeniem może być chlorheksydyna i laktoferyna. Chlorheksydyna jest antyseptykiem stosunkowo często stosowanym w stomatologii weterynaryjnej. Wykazuje działanie dezynfekcyjne, antybakteryjne i przeciwgrzybicze. Wiąże się z białkami i szkliwem, uwalnia się powoli i utrzymuje jamę ustną wolną od osadu. Działa poprzez zwiększenie przepuszczalności ścian komórkowych bakterii, głównie bakterii G+. Oporne na nią są przetrwalniki oraz niektóre szczepy Pseudomonas i Proteus. Istotna jest zdolność łączenia się jej ujemnie naładowanej cząsteczki z powierzchnią błony śluzowej oraz z bakteryjną płytką jamy ustnej. Dzięki takiej procedurze czas działania jest znacznie wydłużony. Stosowanie preparatów zawierających chlorheksydynę w postaci roztworów lub żelu przyspiesza gojenie się ran oraz zmniejsza stany zapalne tkanek jamy ustnej. Zaletą jest również jej bard...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Animal Expert"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • Zniżki na konferencje i szkolenia
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy