Dołącz do czytelników
Brak wyników

Profilaktyka zdrowotna i diagnostyka

25 maja 2021

NR 23 (Maj 2021)

Zapalenie stawów u psów Część 1

90

Jak wskazują badania, u 40% psów na którymś etapie życia rozwinie się jakiś rodzaj zapalenia stawów. Procesy zapalne w obrębie stawów powodują uszkodzenia chrząstek i kości, a także otaczających je tkanek miękkich, prowadząc do wystąpienia szeregu charakterystycznych objawów. Najczęstszą diagnozowaną postacią tej grupy schorzeń jest osteoartroza, diagnozowana przeważnie u starszych psów, znacznie obniżająca ich komfort życia.

Z jej wystąpieniem poniekąd liczy się każdy świadomy właściciel psa – wszak w tej kwestii niewiele różnimy się od naszych czworonogów. Co jednak, gdy zauważamy kulawiznę u naszego kilkumiesięcznego szczenięcia? Czy i jak możemy rozpoznać, z jakim problemem mamy do czynienia? I w końcu – czy mogliśmy temu jakoś zapobiec?

POLECAMY

Staw, ze względu na swoją unikatową funkcję, a co za tym idzie – również fizjologię, jest miejscem, w którym może zaistnieć wiele różnych procesów patologicznych. Tkanki tworzące tę strukturę są relatywnie słabo ukrwione, co sprawia, że jakiekolwiek uszkodzenia w ich obrębie nie goją się najlepiej. Różne przypadłości stawowe mogą dawać bardzo podobne objawy, jednakże ich patogeneza może mieć zgoła różne podłoże. Do TOP 3 najczęściej występujących schorzeń przebiegających z zapaleniem stawów zaliczamy:

  • osteoartrozę (OA), czyli chorobę zwyrodnieniową stawów,
  • spondylozę i spondyloartrozę – chorobę zwyrodnieniową zlokalizowaną w kręgosłupie,
  • osteochondrozę (OCD), czyli chorobę szybko rosnących, zbyt bogato żywionych szczeniąt.

OSTEOARTROZA

Osteoartroza (w skrócie: OA) to degeneracyjne schorzenie chrząstek stawowych oraz znajdujących się pod nimi kości. Występuje głównie w obrębie stawów kończyn i kręgosłupa oraz ma charakter progresywny – objawy pogłębiają się wraz z postępującym zaawansowaniem choroby. Jest to najczęściej występująca choroba układu kostno-szkieletowego, a jednocześnie jeden z częściej nierozpoznawanych problemów. Aż 80% psów powyżej 8. roku życia cierpi na osteoartrozę, która w efekcie jest główną przyczyną podjęcia trudnej decyzji o eutanazji. Uważa się, że częściej chorują na nią duże rasy psów, jednak z drugiej strony małe psy znacznie częściej są noszone przez swoich właścicieli, co może utrudniać zauważenie objawów OA.

Do czynników zwiększających ryzyko wystąpienia OA zaliczamy:

  • przebyty uraz stawu, predysponujący do dalszych uszkodzeń jego struktur,
  • nadwagę, która coraz częściej stanowi problem wśród psów,
  • wykonywanie pracy czy uprawianie sportu mocno obciążającego stawy,
  • czynniki dziedziczne,
  • nieprawidłową budowę anatomiczną – np. dysplazję stawów biodrowych.

Mechanizm powstawania zmian zwyrodnieniowych stawów w każdym z tych przypadków jest podobny – stały, niewielki stan zapalny oraz działanie czynników mechanicznych, prowadzących do stopniowej degradacji chrząstki stawowej, przebudowy leżącej pod nią kości, tworzenia osteofitów oraz zaostrzenia procesów zapalnych. W efekcie stawy tracą swą prawidłową funkcję, co może doprowadzić do wystąpienia objawów charakterystycznych dla OA. Osteoartrozę można więc też nazwać ostatnim etapem wszelkich nieprawidłowości, urazów i nieleczonych stanów patologicznych w obrębie stawów.

Objawy

Spośród początkowych objawów możemy wyróżnić bolesność w poruszaniu się, występującą po dłuższym wysiłku zwierzęcia. Nie zawsze jednak są to zmiany, które niewytrenowane oko jest w stanie zauważyć. Dodatkowym utrudnieniem jest fakt, iż psy często ukrywają swoje dolegliwości bólowe. W miarę nasilania się objawów pojawia się obrzęk okolicy stawu, który może powodować zwiększoną bolesność oraz ograniczać zakres ruchu w tym stawie. Zwierzę może unikać głaskania w okolicy stawu, wylizywać tę okolicę, czy nawet ją wygryzać lub reagować agresją na próbę dotyku tej części ciała. Coraz bardziej zauważalny staje się stopniowy zanik mięśni, głównie zadniej części tułowia. Jednakże najczęstszym powodem rozpoczęcia diagnostyki jest zwrócenie uwagi przez właściciela psa na to, że zwykle aktywne zwierzę stało się bardziej leniwe – niechętnie wstaje, niechętnie wychodzi na spacery, porusza się po schodach czy wskakuje na ulubioną kanapę. Zwykle takie zachowanie przypisywane jest po prostu starości, jednakże zbyt często wiąże się ono z przewlekłym bólem, którego ograniczenie poprzez właściwą terapię może spektakularnie przywrócić zwierzęciu utracony wigor.

Kolejnymi charakterystycznymi objawami sugerującymi występowanie OA są poranna sztywność i niechęć do ruchu „na zimno”, czyli po dłuższym bezruchu. Wraz z progresją choroby bolesność stawów utrzymuje się również podczas spoczynku czy nawet snu – zwierzę nie może znaleźć sobie miejsca, poszukuje miejsc miękkich i ciepłych. Na tym etapie komfort życia zwierzęcia jest już znacznie obniżony i wymaga pilnej interwencji weterynaryjnej.

Diagnostyka

Wywiad i badanie fizykalne przeprowadzone przez lekarza weterynarii zwykle pozwala postawić wstępną diagnozę.

Badanie RTG jest natomiast niezbędne do określenia stopnia zaawansowania zmian – określa się szerokość szpary stawowej oraz ocenia się obecność procesów zapalnych i osteofitów w stawie. Niekiedy może być konieczne pobranie próbek mazi stawowej w celu wykluczenia podłoża infekcyjnego.

Profilaktyka

Opiera się na dwóch filarach – odpowiednio zbilansowanej diecie i zapewnieniu ruchu zwierzęciu. Tylko tyle i aż tyle. Warto też uwzględnić w diecie odpowiednie suplementy, które – podawane jeszcze na etapie wzrostu zwierzęcia – będą ułatwiały wytworzenie prawidłowej, zdrowej chrząstki stawowej. Ważne jest dostosowywanie obciążenia do stopnia wytrenowania i wieku zwierzęcia. Zdarza się, że zwierzę przez 5–6 dni w tygodniu wyprowadzane jest jedynie na krótkie spacery, a w weekendy, w ramach rekompensaty za całotygodniową nudę, opiekun zabiera psa na trening czy długie wyprawy. Takie nagłe skoki aktywności nie sprzyjają aparatowi ruchu.

Leczenie

Kluczowe są tutaj, jak zwykle, konsekwencja właścicieli oraz odpowiednio dobrana terapia, zależna od wieku, statusu metabolicznego psa i zaawansowania choroby. Skupia się ona na leczeniu zarówno objawowym, jak i przyczynowym. Należy pamiętać, że OA to choroba nieuleczalna, ale przy odpowiednio prowadzonej terapii możliwe jest spowolnienie jej progresji, a przede wszystkim zmniejszenie bólu i poprawa sprawności psa. Należy się przygotować na to, że nasz podopieczny będzie miewał lepsze i gorsze dni, dlatego też konieczne może być okresowe ograniczanie ruchu i zwiększanie dawek leków (czy też zmiana leków w ogóle).

1. Dieta i suplementacja – podstawowa forma zarówno zapobiegania, jak i leczenia psa dotkniętego OA. Zastosowanie dodatków w postaci siarczanu chondroityny, glukozaminy, kolagenu, MSM, kwasów tłuszczowych omega-3 czy preparatów na bazie ziół może korzystnie wpłynąć na efektywność terapii. Należy przy tym pamiętać, że u psów z nadwagą czy otyłością redukcja masy ciała jest priorytetem w leczeniu OA!
2. Farmakoterapia – wdrożenie leczenia niesterydowymi lekami przeciwzapalnymi jest obecnie główną linią terapii OA. Taka terapia, oczywiście, ma swoje ograniczenia i ryzyko związane z długoterminowym stosowaniem silnych leków, ale, póki co, jest najskuteczniejszą metodą walki z bólem i stanem zapalnym.
3. Iniekcje dostawowe – ostatnio zyskały na popularności terapie autologiczne z użyciem komórek macierzystych czy PRP (platet-rich plasma – osocza bogatopłytkowego), o wysokim potencjale naprawczym oraz przeciwzapalnym, co w opisach przypadków doprowadzało niekiedy do regresji choroby. Dostawowo można stosować również kwas hialuronowy, który fizjologicznie występuje w stawach. Jego działanie opiera się głównie na krótkoterminowym spowolnieniu progresji choroby poprzez działanie chondroprotekcyjne – zastrzyki te jednak trzeba dość często powtarzać, by osiągnąć oczekiwany efekt. Istnieją również preparaty syntetyczne, mające za zadanie zastąpić maź stawową, której w OA produkowanej jest zbyt mało. Nie są one podatne na działanie enzymów w naszym organizmie, a zatem pozwalają utrzymać komfort przez dłuższy czas niż ww. kwas hialuronowy. Z kolei w szczególnie bolesnych przypadkach, które nie dają się zaleczyć lekami doustnymi lub gdy ich użycie nie jest wskazane ze względu na ogólny stan zdrowia pacjenta, dostawowo podaje się również leki sterydowe – ich podanie jest najtańsze spośród wymienionych wcześniej metod, a zadowalające efekty można uzyskać już po jednorazowej aplikacji.
4. Fizjo- i fizykoterapia – odpowiednie ćwiczenia i zabiegi z użyciem np. podczerwieni pozwalają zwiększyć mobilność stawów, wzmocnić otaczające je mięśnie oraz pobudzić lokalne tkanki do regeneracji. Często bardzo pomocna okazuje się hydroterapia, która mobilizuje mięśnie do zwiększonej pracy, a jednocześnie odciąża stawy – jest to szczególnie istotne u pacjentów z nadwagą i otyłością. Początki leczenia bywają trudne – zwłaszcza jeśli pies przez dłuższy czas był bardzo mało aktywny – dlatego warto znaleźć profesjonalistę, który nauczy nas, jak nie przedobrzyć i postępować prawidłowo.
5. Rozwiązania chirurgiczne – w bardzo bolesnych, źle rokujących i niereagujących na ww. terapie przypadkach, a także w sytuacji np. nieprawidłowo zrośniętych złamań wewnątrzstawowych lub uszkodzenia aparatu więzadłowego i związanej z tym stanem niestabilności stawu z pomocą przychodzą metody bardziej inwazyjne:

  • Neurektomia, czyli odnerwienie torebki stawowej w celu zniesienia bólu (najczęściej w obrębie stawu biodrowego).
  • Artrodeza – polegająca na usunięciu powierzchni stawowych i permanentnym zespoleniu kości tworzących staw. Pozwala to na zachowanie funkcji podporowej kończyny i ograniczenie bólu. Operację taką najczęściej wykonuje się na stawie nadgarstkowym, stępu, łokciowym lub skokowym. 

Stosunkowo często wykonuje się zabieg resekcji głowy i szyjki kości udowej – nie tylko w przypadku OA stawu biodrowego, ale także przy jego dysplazji czy zwichnięcia. Zabieg jest dość szybki i polega na usunięciu głowy i szyjki kości udowej (w jej miejscu tworzy się wypełniony tkanką łączną, tzw. staw rzekomy). Szczególnie dobre efekty daje wykonanie tej operacji na mniejszych, lżejszych pacjentach. Zabieg można wykonać jednocześnie na obu stawach, a rehabilitację pozabiegową należy rozpocząć jak najwcześniej, by nie doprowadzić do nadmiarowych zrostów.

Najnowszą technologicznie, ale też najbardziej kosztowną opcją jest wstawienie endoprotezy w miejsce zdegenerowanego stawu.

Ostatecznością, o której jednak należałoby wspomnieć, jest amputacja kończyny – szczególnie jeżeli OA dotyka kilku stawów jednej łapy lub toczą się w niej równolegle inne procesy patologiczne, które sprawiają, że pies i tak z tej łapy nie korzysta. Zwierzęta z reguły dobrze radzą sobie z poruszaniem się na trzech łapach. To nam znacznie trudniej jest pogodzić się z takim stanem u naszego pupila.

SPONDYLOZA I SPONDYLOARTROZA

Spondyloza i spondyloartroza to choroby zwyrodnieniowe w obrębie kręgosłupa. W tym przypadku zmiany dotykają powierzchni stawowych kręgów oraz krążków międzykręgowych, prowadząc do wytworzenia osteofitów – dziobów z tkanki kostnej, które w zaawansowanym stadium mogą tworzyć mosty kostne łączące ze sobą sąsiadujące kręgi. Mosty te niejako stabilizują odcinek kręgosłupa zwierzęcia w miejscach, gdzie nie ma on wystarczającego wsparcia w więzadłach i mi...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Animal Expert"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • Zniżki na konferencje i szkolenia
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy