Dołącz do czytelników
Brak wyników

Terapia behawioralna

16 marca 2021

NR 22 (Marzec 2021)

Reaktywność psów - coraz częstszy problem

107

Ostatnie kilka lat przynosi zdecydowany wzrost przypadków związanych z zaburzeniami zachowania psów. Coraz częściej zgłaszane są przypadki reaktywności psów, które wymagają wnikliwej analizy oraz spojrzenia na problem z różnych stron, tak aby jak najlepiej pomóc nie tylko pacjentowi, ale też jego rodzinie.

Można pokusić się o stwierdzenie, iż z każdym rokiem rośnie liczba opiekunów nieradzących sobie z zachowaniem swojego psa. Niektóre z nich są poważnymi przypadkami zaburzeń powstałych na skutek splotu różnych czynników, na które opiekun nie miał wpływu, choć zdecydowanie częściej przychodzi nam się zmierzyć z problemami powstałymi na skutek błędów popełnianych przez właścicieli.
Do coraz częściej zgłaszanych problemów należą reaktywność psów oraz zachowania związane z nadpobudliwością. Reaktywność jest dosyć szerokim pojęciem, które trudno wpasować w konkretne ramy. Ogólnie patrząc na problem, reaktywność wiąże się z intensywną reakcją na różne bodźce środowiskowe motywowane przez często skrajnie różne emocje – od ekscytacji, przez nerwowość i lękliwość, po agresję. W związku z tym trudno ustalić jednoznaczny schemat pracy i postępowania z takimi przypadkami. Niemniej jednak przypadki reaktywności psów są coraz częściej spotykanymi historiami w naszych gabinetach i – jak wszystko, co wiąże się z medycyną behawioralną – wymagają wnikliwej analizy oraz spojrzenia z różnych stron na problem, aby móc jak najlepiej pomóc pacjentowi i jego rodzinie.

POLECAMY

Reaktywność – o co chodzi?

Jak już wspomniano, reaktywność to bardzo szerokie pojęcie, odnoszące się do sposobu reakcji na bodźce płynące ze środowiska lub od samego właściciela. Sama reaktywność nie zawsze jest spowodowana problemem tkwiącym w psie – nierzadko okazuje się, że podłożem problemu jest właściciel, który bywa czynnikiem wyzwalającym reakcję. W istocie podłoże zachowań reaktywnych u psów może być bardzo różne, dlatego też każdy przypadek należy analizować bardzo wnikliwie, rozpoczynając od wywiadu behawioralnego, poznania psa, jego przewodnika i ich wspólnych rytuałów oraz analizy stosowanej diety. Konieczna jest też konsultacja lekarska dla rozstrzygnięcia, czy reaktywne zachowania nie wynikają z procesu chorobowego. W związku z tym w przypadkach zachowań pobudliwych szukamy podłoża zarówno behawioralnego, jak i somatycznego.
Na poziomie wywiadu powinniśmy uzyskać podstawowe informacje dotyczące wspólnego życia człowieka i psa, reakcji psa na różne sytuacje i na znane psu polecenia, zaś przechodząc do omawiania tematu reaktywności, należy ustalić bodźce wyzwalające reakcje, emocje towarzyszące reakcji, próg reakcji, sposób reakcji właściciela, działania dotychczas podejmowane przez opiekuna w trudnych sytuacjach oraz reakcję psa na stosowane metody.
Jeżeli wiadomości uzyskane w wywiadzie nie będą jednoznaczne lub konsultowany pies będzie należał do grupy ryzyka (wiek, rasa, objawy chorobowe towarzyszące, choroby przewlekłe, dieta itd.), koniecznie należy skierować psa na konsultację z lekarzem weterynarii oraz badania laboratoryjne.
Możliwe przyczyny reaktywności:

  • okres prenatalny, stan emocjonalny suki w ciąży, usposobienie suki (lękliwość, agresja),
  • zaburzenia gospodarki hormonalnej (np. nieustabilizowane hormony płciowe),
  • nadczynność tarczycy,
  • alergie,
  • ból przewlekły, nieswoiste objawy choroby,
  • niedobór serotoniny,
  • zaburzenia neurotransmiterów,
  • depresja,
  • zaburzenia wynikające z otoczenia – wyuczona reakcja w danej sytuacji, ubogie środowisko w okresie rozwoju, braki socjalizacyjne, traumatyczne przeżycia, przemoc, metody awersyjne, brak równowagi psychofizycznej, antropomorfizacja, nerwowy sposób bycia właściciela, błędy komunikacyjne na linii człowiek – pies, zbyt duży nacisk na ćwiczenia ze strony właściciela, utrzymywanie psa w ciągłej gotowości do pracy, nazbyt częste stosowanie nagród, uwaga skupiana cały czas na psie.

Co możemy zrobić z psami reaktywnymi?

Praca nad takim przypadkiem jest procesem złożonym i wymaga wprowadzenia terapii na kilku różnych polach, które dotyczą codzienności, zachowania przewodnika, modyfikacji zachowania psa, zarządzania środowiskiem oraz zasobami, a częstokroć także zmian w żywieniu i włączenia suplementacji. Zmiany, które możemy zaproponować dla modyfikacji zachowania, będą zależne od podłoża reaktywności, jednakże niemal zawsze należy rozpocząć od edukacji przewodnika.

  • Codzienność – wprowadzenie stałych rytuałów porządkujących dzień: stałe pory posiłków, stałe pory spacerów, zabawy, odpoczynku, nieobecności właściciela.
  • Edukacja przewodnika – bardzo istotna jest rozmowa z właścicielem i dokładne wyjaśnienie, na czym polega problem, oraz nauczenie reagowania w konkretnych sytuacjach. Ważne są emocje, które towarzyszą opiekunowi podczas spacerów, gdyż to one stanowią często próg reakcji psa. Nieopanowany właściciel, dla którego spacer nie jest komfortem, a raczej przykrym, pełnym stresu doznaniem, nie będzie w stanie pracować nad pobudliwym zachowaniem psa. Zatem absolutną podstawą jest praca nad zachowaniem człowieka, wyjaśnienie, w jaki sposób może sobie radzić w trudnych sytuacjach, oraz wdrożenie metody małych kroków. Warto obniżyć poprzeczkę do minimum, tak aby zarówno pies, jak i człowiek mogli się odnaleźć w nowej sytuacji przy wprowadzaniu zasad terapii, dzięki temu osiągnięcie małych sukcesów przyniesie lepszą motywację. Dopóki opiekun nie będzie czuł kontroli nad sytuacją, trudno będzie oczekiwać efektów pracy z psem. Zatem, w odczuciu autora, praca nad rozwiązaniem wspomnianych przypadków zaczyna się przede wszystkim od edukacji jego opiekuna, przygotowania dla niego narzędzi do pracy, wspierania w tej trudnej drodze i często ściągnięcia ciężaru odpowiedzialności, np. w kwestii długich spacerów, które często są punktem zapalnym (właściciele częstokroć czują ciężar konieczności długich spacerów i kontaktów z innymi psami, podczas gdy dla psa reaktywnego i jego opiekuna to wyzwanie często ponad siły). Lepszym wyjściem jest skrócenie spacerów, a zwiększenie ich częstotliwości, dzięki czemu łatwiej nie tylko uniknąć narastających emocji i wybuchu reakcji, ale także zwiększyć szansę na małe sukcesy oraz uzyskać większe skupienie. Ponadto kładziemy największy nacisk na budowanie relacji z psem lub jej poprawienie. Pies musi ufać przewodnikowi i chcieć współpracować, zaś przewodnik powinien swoją postawą dawać psu poczucie bezpieczeństwa i kontroli nad sytuacją. Uczymy właściciela komunikacji z psem.
  • Zarządzanie środowiskiem – w zależności od tego, co będzie bodźcem wyzwalającym reakcję pobudzenia u psa, w planie behawioralnym powinniśmy uwzględnić sytuację środowiskową psa. Jednakże zanim przejdziemy do pracy w terenie, należy mieć dobrze utrwalone skupianie uwagi na przewodniku. W związku z tym, jeżeli największą trudność przynoszą spacery, możemy skorzystać z opcji początkowego ich skrócenia, aby nie przekroczyć progu ekscytacji, ponadto początkowo niech to będzie miejsce spacerowe dobrze znane psu, które nie wyzwala eksplozji zachowania. Ważny jest także osprzęt spacerowy, który powinien być dobrany w taki sposób, aby pies czuł się komfortowo, nic go nie uwierało – dobrym rozwiązaniem jest korzystanie z szerokich obroży, szelek, smyczy z regulowaną długością czy kagańców fizjologicznych (w przypadku towarzyszących reakcji agresywnych). Dobrym rozwiązaniem jest używanie jednego kompletu, np. szelek i smyczy, podczas treningów, tak aby były sygnałem rozpoczęcia pracy. Warto też zwrócić uwagę na pracę w terenie – głównie w bezpiecznej odległości od bodźca, który jest czynnikiem zapalnym – stopniowo zmniejszając dystans i równocześnie wprowadzając zachowania zastępcze, odwrażliwianie, barowanie w zależności od konkretnej sytuacji. Natomiast jeżeli problematyczne sytuacje dotyczą życia domowego (goś...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Animal Expert"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • Zniżki na konferencje i szkolenia
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy