Dołącz do czytelników
Brak wyników

Profilaktyka zdrowotna i diagnostyka

25 maja 2021

NR 23 (Maj 2021)

Pasożyty jelitowe psa – objawy, rodzaje, rozpoznanie, leczenie i zapobieganie

27

Pasożyty to bardzo częsta przypadłość u psów. Objawy są mało specyficzne, można więc przeoczyć zarobaczenie, szczególnie że pasożyty często nie są widoczne gołym okiem w kale. Dopiero przy bardzo silnej inwazji pasożyty w dużej liczbie pojawiają się w kale u psa. Choć przede wszystkim wywołują objawy ze strony przewodu pokarmowego, mogą również doprowadzić do poważniejszych chorób, np. anemii, i wpływać na cały organizm zwierzęcia. Dlatego bardzo ważne jest systematyczne odrobaczanie czworonoga i badanie kału.

Pasożyty wewnętrzne psów można podzielić na robaki obłe i płaskie:

POLECAMY

  • robaki płaskie to bezkręgowce grzbietowo-brzusznie spłaszczone, które mają od kilku milimetrów do nawet kilkunastu metrów długości. Wśród płazińców wirki są organizmami wolno żyjącymi, pozostałe prowadzą 
  • pasożytniczy tryb życia. Należą do nich przywry i tasiemce. Przywry (z jednym wyjątkiem) i większość tasiemców są hermafrodytami, czyli obojnakami;,
  • robaki obłe mają ciało wydłużone, niesegmentowane, często nitkowate. Głównymi robakami obłymi atakującymi czworonogi są nicienie. Obleńce są rozdzielnopłciowe.

Choć jest bardzo duża różnorodność pasożytów atakujących psy, można wyróżnić pewne cechy wspólne inwazji pasożytniczych:

  • objawy ze strony przewodu pokarmowego, często niespecyficzne,
  • szczególnie narażone na pasożyty są osobniki młode,
  • objawy kliniczne pojawiają się wiele dni po zakażeniu,
  • trudna diagnostyka – wynikająca z faktu, że nie w każ-
  • dej próbce kału można znaleźć pasożyty,
  • trudne i długotrwałe leczenie związane z brakiem skutecznych leków i koniecznością długotrwałej terapii,
  • częste wikłania zakażeń pasożytniczych bakteriami i wirusami,
  • wiele pasożytów jelitowych może zarazić człowieka, np. Giardia czy Cryptosporidium.

Do zarażenia najczęściej dochodzi drogą pokarmową. Możliwe jest również zarażenie śródmaciczne, laktogenne, czyli poprzez mleko podczas ssania matki przez szczeniaki, czy też poprzez skórę.

Epidemiologia

Pasożytami najczęściej zarażają się zwierzęta mieszkające w skupiskach, takich jak schroniska czy hodowle. Również w miastach, gdzie zwierzęta spotykają się na spacerach i korzystają ze wspólnych wybiegów i łąk, łatwiej o zarażenia. Bezpośredni kontakt między czworonogami nie jest jednak konieczny do infekcji. Psy – wąchając i liżąc odchody psów i innych zwierząt – mogą połknąć pasożyta.

Na zarobaczenie narażone są głównie młode zwierzęta. Mogą one zarazić się już w łonie matki lub po urodzeniu, pijąc jej mleko. Dlatego tak ważne jest odrobaczanie suk przed spodziewaną ciążą.

Dorosłe osobniki zdecydowanie łagodniej przechodzą infekcje pasożytnicze, ale mogą za to rozsiewać pasożyty i być źródłem zakażenia dla szczeniąt.

Ważny jest też sposób żywienia czworonogów. Zwierzęta polujące i żywiące się gryzoniami, ptakami lub surowym mięsem mają większe prawdopodobieństwo zarażenia, niż te żywione gotowanym jedzeniem lub gotowymi karmami.

Pasożyty występują powszechnie w Europie, dlatego miejsce zamieszkania czy podróże z psem nie mają znaczenia, jeśli chodzi o infekcje.

Objawy kliniczne

Typowe objawy przy zarobaczeniu to:

  • biegunka, często na zmianę z zaparciami,
  • wymioty,
  • wychudzenie,
  • zaburzenia nerwowe, w tym drgawki, otępienie, podniecenie, niepokój,
  • niedokrwistość,
  • nastroszona, matowa sierść,

Najpopularniejsze pasożyty jelitowe u psów

Glista psia (Toxocara canis)
Jest to pasożyt bardzo często występujący u psów i lisów. Należy do grupy nicieni, czyli robaków obłych. Postać dorosła może osiągać nawet do 15 cm długości. Pies zaraża się po spożyciu jaj inwazyjnych występujących powszechnie w środowisku i mogących przetrwać poza żywicielem nawet kilka lat. Do zarażenia może dojść również na skutek zjedzenia zarażonych jajami małych gryzoni lub niedogotowanego mięsa. W jelitach z jaj uwalniają się larwy, które przebijają ścianę jelita i rozpoczynają wątrobowo-tchawicową wędrówkę. Larwy są wykrztuszane i ponownie połykane. Wracając do jelita cienkiego, kończą pełen cykl wędrówki w organizmie żywiciela. Następnie są wydalane razem z kałem i mogą zarazić kolejne czworonogi. Szczenięta mogą zarazić się glistami poprzez łożysko od około 42. dnia ciąży, a także po porodzie, pijąc mleko matki.

Człowiek może się zarazić poprzez przypadkowe połknięcie jaj lub spożycie niedogotowanego mięsa zawierającego jaja glisty.

Objawy kliniczne zarobaczenia glistą zależą od wieku zwierzęcia. U szczeniąt często pojawiają się wyniszczenie organizmu, wzdęcia, ból w obrębie jamy brzusznej, biegunka, a także objawy ze strony układu oddechowego. U dorosłych zwierząt nasilenie objawów jest mniejsze. Najczęściej pojawia się biegunka, ale przebieg może być też bezobjawowy.

Pasożyty mogą być widoczne w odchodach, ale nie zawsze tak jest. Inwazję pasożytów stwierdza się, badając kał metodą flotacji.

Regularne odrobaczanie dorosłych psów zmniejsza ilość wydalanych glist, którymi mogą zarazić się inne zwierzęta. Zaleca się odrobaczanie przynajmniej 4 razy do roku. Można również – zamiast profilaktycznego odrobaczania – badać kał swojego psa.

Szczeniaki powinny być odrobaczane od 14. dnia życia co 2 tygodnie, a następnie co miesiąc aż do skończenia 6. miesiąca życia. Bardzo ważne jest również odrobaczanie matki zarażonych szczeniąt, choć u niej może nie być widocznych objawów klinicznych.

Tęgoryjce (Ancylostoma, Uncinaria Spp.)
Są to małe nicienie, z dobrze wykształconą torebką gębową, w której znajdują się zęby lub listwa tnąca. Tęgoryjce, które atakują psy, to: Ancylostoma caninum i Uncinaria stenocephala. Są to pasożyty występujące kosmopolitycznie w całej Europie. W Polsce są bardzo pospolite i często dochodzi do ich inwazji u psów.

Do zakażenia Ancylostoma caninum może dochodzić drogą pokarmową, laktogenną, przez skórę oraz śródmacicznie. Larwy Uncinaria dostają się natomiast do żywiciela drogą pokarmową.

Dorosłe osobniki żerują w jelicie cienkim, gdzie przyczepiają się torebkami gębowymi do błony śluzowej jelit żywiciela. Elementami tnącymi uszkadzają ścianę jelit i żywią się krwią, stąd też w objawach klinicznych niedokrwistość. Z kałem jaja tęgoryjców są wydalane przez 2–3 tygodnie od zarażenia. Z jaj wykluwają się larwy, które atakują kolejnego żywiciela. Połknięte, trafiają do jelita cienkiego, gdzie osiągają postać dojrzałą.

Przy zakażeniu przez skórę larwy dostają się do naczyń chłonnych i krwionośnych, a dalej z krwią wędrują do serca i do płuc, gdzie uszkadzają ścianę pęcherzyków płucnych i wnikają do oskrzeli. Wędrują do tchawicy i krtani, a tam zostają połknięte przez psa i trafiają do jelit, gdzie osiągają dojrzałość płciową. Do inwazji przez skórę dochodzi najczęściej przez opuszki palców psa.

Najciężej zarażenie znoszą młode organizmy, u których może pojawić się niebezpieczna dla życia niedokrwistość. U starszych zwierząt występują słabiej wyrażona anemia, a także biegunki i utrata masy ciała.

Rozpoznanie stawia się na podstawie badania kału metodą flotacji.

Odrobaczanie jest podobne jak w przypadku glisty psiej. Młode psy mogą potrzebować terapii wspomagającej przy silnej inwazji i dużej niedokrwistości.

Możliwe zakażenie tęgoryjcem podczas ssania mleka przez szczeniaki.

Włosogłówka (Trichuris vulpis)
Trichuris vulpis to niewielki nicień bytujący w jelicie grubym psa i lisa. Do zarażenia dochodzi przez połknięcie inwazyjnych jaj, które w środowisku zewnętrznym potrafią przetrwać wiele lat. Są odporne na czynniki zewnętrzne i długo zachowują zdolność do zarażenia. W jelicie uwolnione z jaj larwy najpierw przebijają się przez ścianę jelita, gdzie odbywa się ich rozwój, a następnie dostają się do światła jelita grubego. Wywołują stan zapalny jelit, biegunkę ze śluzem oraz niedokrwistość. Zwierzęta zarażone włosogłówką są anemiczne, wychudzone, słabe. Inwazja dotyczy głównie osobników starszych. Dorosła postać włosogłówki może wydalać jaja nawet rok.

Zapobieganie inwazji włosogłówek jest trudne ze względu na znaczną odporność jaj na warunki środowiska zewnętrznego. Stąd w schroniskach zaleca się zmianę podłoża z ziemi na beton, który łatwiej jest utrzymać w czystości. Problem dotyczy też psów przebywających w jednym miejscu, gdyż nawet po zwalczeniu inwazji włosogłówek u psa może dojść do reinfekcji.

Włosogłówkę rozpoznaje się w badaniu mikroskopowym kału. Jej jaja mają bardzo charakterystyczny wygląd – przypominają cytrynę.

Leczenie włosogłówki opiera się na podawaniu środków przeciwko robakom. Konieczne są częste powtórki odrobaczenia ze względu na częste reinfekcje nicieniami znajdującymi się w glebie.

Giardia (Lamblia intestinalis)
Giardia to niewielki wiciowiec występujący powszechnie na całym świecie. Odpowiada za inwazje jelita cienkiego zwierząt, a także człowieka. Umiejscawia się w jelicie cienkim. Do zarażenia dochodzi drogą pokarmową po zjedzeniu cyst występujących w glebie, wodzie lub w pożywieniu. W dwunastnicy z cyst uwalniane są trofozoity zasiedlające głównie jelito cienkie. Mogą one również przedostawać się do dróg żółciowych i przewodów wyprowadzających trzustki. Okres prepatentny (utajony), czyli od zarażenia do osiągnięcia przez pasożyta dojrzałości płciowej, trwa od 5 do 16 dni, natomiast okres wydalania cyst z kałem waha się od kilku dni do kilku tygodni, czasami miesięcy.

Najczęściej inwazja przebiega bezobjawowo, ale mogą występować przewlekła, nawracająca, ciastowata biegunka obfitująca w śluz, brak łaknienia, wymioty, utrata masy ciała oraz senność, w szczególności u pacjentów z obniżoną odpornością oraz u szczeniąt.

Rozpoznanie stawia się na podstawie badania kału metodą flotacji. Wykonywane są również testy immunologiczne (testy ELISA) polegające na wykrywaniu antygenów Giardia w kale.

Leczenie polega na odrobaczeniu psa dostępnymi środkami przeciwrobaczymi. Jednak często dopiero zastosowanie antybiotyku metronidazolu przez 5 dni jest skuteczne w walce z zarażeniem giardiozą.

Kokcydia
Kokcydioza jest przewlekłą chorobą dotyczącą wielu gatunków zwierząt, głównie ptaków wolno żyjących i ferm drobiarskich. U psów najczęściej występują pierwotniaki z rodzaju Isospora. Pies zjada oocysty, które w jelicie cienkim rozpadają się do sporozoitów. Stamtąd mogą przedostawać się do węzłów chłonnych, gdzie otarbiają się w cysty. Rozmnażanie bezpłciowe może odbywać się u żywicieli pośrednich i przypadkowych, a nie tylko w organizmie psa. Dlatego bardzo ważne jest, aby pies nie jadł gryzoni upolowanych lub znalezionych na spacerze. Na skutek kokcydiozy u zwierząt występują stany zapalne błony śluzowej jelita cienkiego, które powodują biegunki i oddawanie nieuformowanego kału. W kale może pojawić się krew. Dodatkowymi objawami są osłabienie, bolesność jamy brzusznej oraz matowa okrywa włosowa. Największe ryzyko zarażenia kokcydiami występuje wśród młodych osobników, starsze mogą jednak być nosicielami kokcydiozy. Bezobjawowi siewcy i chore osobniki wydalają olbrzymie ilości oocyst do środowiska zewnętrznego, powodując tym samym jego skażenie. 

Diagnostyka kokcydiozy opiera się na stwierdzeniu obecności oocyst za pomocą flotacji kału.

Leczenie kokcydiozy polega na podaniu preparatu zawierającego toltrazuryl. W leczeniu używa się również sulfonamidów.

Tasiemiec pchli (Dipylidium caninum)
Jest to powszechnie występujący tasiemiec psów i kotów. Do zarażenia dochodzi poprzez zjedzenie żywiciela pośredniego, którym są pchły i wszoły. Również człowiek w ten sposób może zarazić się pasożytem, choć zdarza się to bardzo rzadko. Dorosły tasiemiec rozwija się w jelicie cienkim zwierząt.

Rozpoznanie stawia się na podstawie badania kału metodą flotacji. Możliwe jest również zaobserwowanie członów tasiemca wypełzających z odbytu psa lub kota i wywołujących świąd tej okolicy.

Zwalczanie polega na podaniu preparatów zawierających prazikwantel. Bardzo ważne jest również zwalczanie pasożytów zewnętrznych zwierzęcia, aby nie zarażały zwierzęcia tasiemcem.

Tasiemiec jednojamowy (psi) (Echinococcus granulosus)
Jest to niewielkich rozmiarów tasiemiec bytujący w jelicie cienkim psów i niektórych psowatych, z wyjątkiem lisów. U człowieka tasiemiec jest przyczyną bąblowicy, spowodowanej zjedzeniem jaj znajdujących się w odchodach zakażonych tasiemcem psów. Dorosłe osobniki bytują w jelicie cienkim psowatych. Po osiągnięciu dojrzałości odrywa się ostatni człon tasiemca i zostaje wydalony z kałem. Zawarte w nim jaja są od razu inwazyjne dla żywicieli pośrednich, którymi są owce i świnie. Zarażają się one jajami poprzez zjedzenie ich ze skażonego środowiska. Larwy w żywicielu pośrednim przechodzą do wątroby i płuc, gdzie rozwijają się w cysty zawierające wiele niedojrzałych tasiemców. Pies zaraża się tasiemcem poprzez zjedzenie mięsa żywiciela pośredniego zawierającego cysty z tasiemcami.

Objawy kliniczne mogą nie występować. Przy masywnej inwazji pasożytem pojawiają się biegunka, zaparcie,...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Animal Expert"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • Zniżki na konferencje i szkolenia
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy