Dołącz do czytelników
Brak wyników

Macierzyństwo i ojcostwo w świecie zwierząt

Artykuły z czasopisma | 19 lipca 2021 | NR 24
14

Obserwując domowe pupile – psy, koty, chomiki, papugi – myślimy, że to cała wizja przyrody. Gdzie wszystko jest na czas – jedzenie, partner, wypoczynek i zabawa. Niestety, utrudnia to dostrzeżenie komplikacji w realnym świecie. Pełnym wojen, drapieżników, pasożytów i patogenów. Szczególnie widoczne lukrowanie zjawisk dotyczy podstaw zwierzęcego życia: macierzyństwa i ojcostwa.

Mam nieodparte wrażenie, że jako cywilizacja zataczamy wielkie koło. Przez wieki podkreślaliśmy wielkość Homo sapiens, jakby zupełnie zapominając o zwierzęcych instynktach i zaszłościach w nas drzemiących. Teraz, dla odmiany, czasami nieco tkliwie podchodzimy do świata zwierząt, ignorując informacje o doborze naturalnym i innych siłach przyrody, odpowiadających za funkcjonowanie świata – takich jak macierzyństwo i ojcostwo. 

POLECAMY

Zmienny model macierzyństwa

Macierzyństwo to prawdziwy fenomen. My, ludzie, poświęcamy roli matki zasadnicze miejsce w naszej kulturze. Biolodzy, ale też inne osoby, próbują poszukiwać analogii w świecie zwierząt, odnosząc się zwłaszcza do sytuacji skrajnych. Wiedzmy jednak, że to dość śliska droga, bo nasz instynkt czy kompas moralny został stworzony dla nas, zaś niekoniecznie dobrze działa w ocenie zachowań innych gatunków. Warto pamiętać o tym zastrzeżeniu, bowiem w świecie zwierząt mamy do czynienia z olbrzymią zmiennością modelu macierzyństwa. Spotykamy poniekąd wyrodne matki, które potrafią zabijać własne dzieci, a także bardzo troskliwe mamy czy nawet matrony, które czule opiekują się potomstwem aż do uzyskania pełnej samodzielności. W dobie mediów społecznościowych chyba zbyt wiele czasu poświęcamy właśnie na przypadki skrajne. Tymczasem w większości zwierzęcych, a pewnie także ludzkich przypadków rola matki wygląda na znacznie mniej spektakularną: pokonywanie trosk codziennego życia, opieka nad dziećmi, negocjacje z nie zawsze skorym do współpracy partnerem, czyli po prostu krew, pot i łzy. Najwięcej danych naukowych dotyczących roli macierzyństwa pochodzi z badań nad kręgowcami wyższymi – ptakami i ssakami, choć gwoli sprawiedliwości powinniśmy zaznaczyć, że i u wielu innych, znacznie bardziej prymitywnych zwierząt mamy do czynienia z fantastycznymi przykładami macierzyństwa.

Chrząszcze produkujące wydzielinę do karmienia larw albo oblizujące jaja skorki, tak by pozbyć się z nich grzybów i bakterii, czy pająki – pogońce – przenoszące młode na plecach. Są wreszcie płazy nieco przypominające małe żabki, zwane drzewołazami, u których matka także przenosi młode do bezpiecznej kałuży z wodą. Bardzo czułe są samice krokodyli, ale tylko chwilę, bo po usamodzielnieniu dzieci przeganiają je z terytoriów. 

Czy wiesz, że..

W świecie zwierząt mamy do czynienia z olbrzymią zmiennością modelu macierzyństwa. Spotykamy poniekąd wyrodne matki, które potrafią zabijać własne dzieci, a także bardzo troskliwe mamy czy nawet matrony, które czule opiekują się potomstwem aż do uzyskania pełnej samodzielności.

Testy na ojcostwo

Jeśli nie przegoni matka, to na pewno dokona tego znacznie mniej czuły ojciec. Ojcostwo, nie tylko zresztą w świecie zwierząt, to także nie jest prosta sprawa. Już samo to, że poszukujemy spektakularnych przykładów ojcostwa w świecie zwierząt, to pośredni dowód na to, że intuicyjnie niemal czujemy, że znaczenie ojca jest daleko inne niż matki. Ojcostwo zaczyna się od uwiedzenia samicy. Co gatunek to inna strategia. Chyba najwspanialsze pod tym względem są ptaki – śpiewy, kolorowe pióra, a nawet tańce. Spektakularne zachowania godowe i starania samców bardziej przypominają nas, ludzi. Tak, wiem, nieco ryzykowna hipoteza – ale jak dobrze się przyjrzymy (a od lat badają to psychologowie i ekologowie behawioralni), to uwodzicielska gra na gitarze, pisanie wierszy, szybka jazda samochodami i zwariowane hobby to raczej domena wchodzących w wiek rozrodczy chłopców niż dziewcząt. Niektórzy z tego niemal nie wyrastają. Jednak zdobycie samicy to zaledwie pierwszy krok – który zresztą wcale nie musi...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Animal Expert"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • Zniżki na konferencje i szkolenia
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy