Dołącz do czytelników
Brak wyników

Moim zdaniem

24 września 2018

NR 7 (Wrzesień 2018)

Ptasie mózgi

Ludzie fascynują się ptakami od tysiącleci. Podziwiają ich orientację w przestrzeni, zdolność lotu i mechanizm akomodacji oka, a także ich inteligencję, objawiającą się m.in. zdolnością planowania przyszłości. Jakie więc są te ptasie mózgi?

Wnaszej strefie umiarkowanej dwa razy w roku mamy szansę przyjrzeć się cudowi ptasich wędrówek. Wiosną, gdy szybko ciągną na lęgowiska, i jesienią, gdzie nieco leniwiej, często w towarzystwie młodych osobników, przemieszczają się w kierunku miejsc zimowania. Czy do tak spektakularnego zwiedzania świata ptakom potrzebny jest tęgi mózg, czy wystarczą reakcje instynktowne?

POLECAMY

Mózg ptasi a ssaczy

Już samo sformułowanie pytania o ptasi mózg brzmi przecież jakoś dziwnie. Do języka codziennego wkradło się bowiem powiedzenie o ptasim móżdżku, które jest pewnie popularniejsze niż ptasie mleczko. Refleksja nad procesami myślowymi ptaków była mocno utrudniona – i to z kilku powodów. Najistotniejszym był chyba błąd początkowy, uczyniony przez Ludwika Edingera, anatoma porównawczego, człowieka o niezwykłej inteligencji i pracowitości, który wprost napisał o silnych ewolucyjnych ograniczeniach ptasiego mózgu. Niezrozumienie zasady autorytetu w nauce spowodowało, że jego wizja ptasiej inteligencji przetrwała prawie wiek. Nie pomógł też wybór gatunków ptaków laboratoryjnych: gołąb, kura domowa czy zeberka przecież nie są tytanami intelektu. Weryfikacja starych tez, nowe przyjrzenie się strukturom anatomicznym, a przede wszystkim połączenie zdobyczy neurobiologii z obserwacją zachowań ptaków zaowocowało jednak lawiną spektakularnych odkryć. Przede wszystkim wiemy, rzecz zdawałoby się oczywistą, że funkcjonowania ptasiego mózgu nie można bezpośrednio porównywać z ssaczym. Pewne struktury mają inną budowę, inne połączenia i inną szybkość przekazywania informacji i podejmowania decyzji. To nie może dziwić, wszak ptaki potrafią latać. Lot zaś jest bardzo kosztownym sposobem przemieszczania się, dlatego mózg – by nie zwiększać masy organizmu – musi być relatywnie mały i bardzo sprawny. Efektem tego jest układ znakomicie przetwarzający bodźce, z wykorzystaniem jak najmniejszej liczby neuronów i jak najkrótszych połączeń pomiędzy nimi.

Ptasia MENSA

Ptaki to jednak istoty nie tylko latające, ale też żyjące w grupach, często o skomplikowanej strukturze społecznej, gdzie ważne jest znalezienie partnera do rozrodu, unikanie kłopotów, wybór właściwego jedzenia, a także… oszukiwanie innych. We wszystkich tych sytuacjach przydają się sprawny mózg oraz efekty jego działań. Poprawna komunikacja dźwiękowa i wzrokowa z innymi osobnikami, a nawet rozumienie intencji innych osobników to już wyżyny ptasiej inteligencji, dostępne wyłącznie pewnym grupom gatunków, a być może nawet tylko starszym, doświadczonym osobnikom. Jeśli dodatkowo weźmiemy pod uwagę innowacyjne sposoby wykorzystywania nowych źródeł pokarmu, w tym z użyciem narzędzi specjalnie tworzonych na tę okazję, lub też możliwość zachowania części jedzenia na okresy, kiedy o pokarm znacznie trudniej, to wiemy, że niezbędne jest tutaj sprytne planowanie. Takie strategiczne podejście do jedzenia ułatwia późniejsze przeżycie, dostarcza też wolnego czasu, który można spożytkować na przykład na zabawę. Innowacyjność, zdolność planowania przyszłości i chęć do zabawy to wyróżniki najbardziej inteligentnych ptaków. Współczesne eksperymenty pokazały, że do elitarnego klubu z wysokim IQ, takiej ptasiej MENSY, zaliczyć możemy ptaki krukowate i papugi. Dla porównania z lepiej poznanym światem inteligencji ssaków – to tak jakby wybrać małpy człekokształtne, słonie, wieloryby...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Animal Expert"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • Zniżki na konferencje i szkolenia
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy