Dołącz do czytelników
Brak wyników

Moim zdaniem

24 września 2018

NR 7 (Wrzesień 2018)

Ptasie mózgi

Ludzie fascynują się ptakami od tysiącleci. Podziwiają ich orientację w przestrzeni, zdolność lotu i mechanizm akomodacji oka, a także ich inteligencję, objawiającą się m.in. zdolnością planowania przyszłości. Jakie więc są te ptasie mózgi?

Wnaszej strefie umiarkowanej dwa razy w roku mamy szansę przyjrzeć się cudowi ptasich wędrówek. Wiosną, gdy szybko ciągną na lęgowiska, i jesienią, gdzie nieco leniwiej, często w towarzystwie młodych osobników, przemieszczają się w kierunku miejsc zimowania. Czy do tak spektakularnego zwiedzania świata ptakom potrzebny jest tęgi mózg, czy wystarczą reakcje instynktowne?

Mózg ptasi a ssaczy

Już samo sformułowanie pytania o ptasi mózg brzmi przecież jakoś dziwnie. Do języka codziennego wkradło się bowiem powiedzenie o ptasim móżdżku, które jest pewnie popularniejsze niż ptasie mleczko. Refleksja nad procesami myślowymi ptaków była mocno utrudniona – i to z kilku powodów. Najistotniejszym był chyba błąd początkowy, uczyniony przez Ludwika Edingera, anatoma porównawczego, człowieka o niezwykłej inteligencji i pracowitości, który wprost napisał o silnych ewolucyjnych ograniczeniach ptasiego mózgu. Niezrozumienie zasady autorytetu w nauce spowodowało, że jego wizja ptasiej inteligencji przetrwała prawie wiek. Nie pomógł też wybór gatunków ptaków laboratoryjnych: gołąb, kura domowa czy zeberka przecież nie są tytanami intelektu. Weryfikacja starych tez, nowe przyjrzenie się strukturom anatomicznym, a przede wszystkim połączenie zdobyczy neurobiologii z obserwacją zachowań ptaków zaowocowało jednak lawiną spektakularnych odkryć. Przede wszystkim wiemy, rzecz zdawałoby się oczywistą, że funkcjonowania ptasiego mózgu nie można bezpośrednio porównywać z ssaczym. Pewne struktury mają inną budowę, inne połączenia i inną szybkość przekazywania informacji i podejmowania decyzji. To nie może dziwić, wszak ptaki potrafią latać. Lot zaś jest bardzo kosztownym sposobem przemieszczania się, dlatego mózg – by nie zwiększać masy organizmu – musi być relatywnie mały i bardzo sprawny. Efektem tego jest układ znakomicie przetwarzający bodźce, z wykorzystaniem jak najmniejszej liczby neuronów i jak najkrótszych połączeń pomiędzy nimi.

Ptasia MENSA

Ptaki to jednak istoty nie tylko latające, ale też żyjące w grupach, często o skomplikowanej strukturze społecznej, gdzie ważne jest znalezienie partnera do rozrodu, unikanie kłopotów, wybór właściwego jedzenia, a także… oszukiwanie innych. We wszystkich tych sytuacjach przydają się sprawny mózg oraz efekty jego działań. Poprawna komunikacja dźwiękowa i wzrokowa z innymi osobnikami, a nawet rozumienie intencji innych osobników to już wyżyny ptasiej inteligencji, dostępne wyłącznie pewnym grupom gatunków, a być może nawet tylko starszym, doświadczonym osobnikom. Jeśli dodatkowo weźmiemy pod uwagę innowacyjne sposoby wykorzystywania nowych źródeł pokarmu, w tym z użyciem narzędzi specjalnie tworzonych na tę okazję, lub też możliwość zachowania części jedzenia na okresy, kiedy o pokarm znacznie trudniej, to wiemy, że niezbędne jest tutaj sprytne planowanie. Takie strategiczne...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Animal Expert"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • Zniżki na konferencje i szkolenia
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy