Okres szczenięcy jest jednym z najważniejszych etapów rozwoju organizmu, choć, niestety, często bywa on pomijany. To właśnie w tym czasie intensywnie rozwijają się kości, chrząstki wzrostowe, mięśnie, więzadła i ścięgna. Układ ruchu młodego psa jest niezwykle dynamiczny, ale jednocześnie bardzo delikatny i podatny na przeciążenia, dlatego profilaktyka powinna rozpocząć się znacznie wcześniej, niż pojawią się pierwsze objawy problemów.
R e k l a m a
Nie tylko genetyka decyduje o zdrowych stawach
Wielu właścicieli, słysząc o dysplazji stawów biodrowych lub łokciowych, skupia się wyłącznie na genach. Oczywiście, predyspozycje genetyczne odgrywają ogromną rolę, jednak nie są jedynym czynnikiem.
W praktyce klinicznej obserwuję wiele psów pochodzących z doskonałych hodowli, które mimo dobrego materiału genetycznego rozwijają problemy ortopedyczne wskutek nieprawidłowego prowadzenia w okresie wzrostu. Z drugiej strony zdarzają się psy obciążone genetycznie, które dzięki właściwej profilaktyce przez całe życie zachowują dobrą sprawność nawet wtedy, kiedy pojawia się problem z chorobą stawów.
Nadwaga jako wróg rozwijających się stawów
Jednym z najczęstszych błędów popełnianych przez opiekunów jest przekarmianie szczeniąt. Wielu właścicieli uważa, że szybko rosnący pies powinien jeść bardzo dużo, aby prawidłowo się rozwijać. Tymczasem nadmierna masa ciała już w młodym wieku stanowi ogromne obciążenie dla rozwijającego się układu kostno-stawowego.
Chrząstka stawowa młodego psa nie jest jeszcze w pełni dojrzała. Nadmierne obciążenia mogą prowadzić do mikrouszkodzeń, zaburzeń rozwoju płytek wzrostowych i powierzchni stawowych oraz przyspieszonego zużycia struktur odpowiedzialnych za amortyzację ruchu.
U szczeniąt ras dużych i olbrzymich kontrola masy ciała ma szczególne znaczenie. Utrzymywanie prawidłowej kondycji znacząco zmniejsza ryzyko rozwoju chorób zwyrodnieniowych w późniejszym wieku.
Aktywność fizyczna – więcej nie zawsze znaczy lepiej
Właściciele młodych psów często są przekonani, że im więcej ruchu zapewnią swojemu pupilowi, tym lepiej wpłyną na jego rozwój. To jeden z najczęściej powtarzanych mitów.
Organizm szczenięcia nie jest miniaturą organizmu dorosłego psa. Kości rosną poprzez płytki wzrostowe, które są znacznie podatniejsze na uszkodzenia. Intensywne bieganie przy rowerze, wielokilometrowe spacery, długotrwałe aportowanie, wchodzenie i schodzenie po schodach czy powtarzalne skoki mogą prowadzić do przeciążeń rozwijających się struktur.
Nie oznacza to oczywiście, że szczenię powinno unikać ruchu. Wręcz przeciwnie – potrzebuje go do prawidłowego rozwoju mięśni, koordynacji i propriocepcji. Kluczowe znaczenie ma jednak jakość aktywności, a nie jej intensywność.
Najbardziej wartościowy dla młodego psa jest swobodny, kontrolowany ruch na zróżnicowanym podłożu. Spacer po lesie, trawie czy naturalnym terenie i różnych rodzajach podłoży rozwija zdolności motoryczne znacznie skuteczniej niż wielokrotne rzucanie piłki na płaskim podłożu. W tym okresie dużą wartością wykazują się także treningi nauki komend i prostych sztuczek, ćwiczenia koordynacyjne czy socjalizacja.
Śliskie podłogi – problem, którego wielu opiekunów nie dostrzega
W gabinecie regularnie spotykam psy w okresie wzrostu, które od pierwszych miesięcy życia biegają, ślizgają się i bawią na panelach, płytkach lub innych śliskich powierzchniach.
Dla rozwijającego się organizmu jest to wyzwanie biomechaniczne. Zwierzę, aby utrzymać równowagę, stale napina określone grupy mięśniowe i zmienia naturalny wzorzec ruchu. Powtarzające się poślizgnięcia mogą prowadzić do mikrourazów więzadeł, przeciążeń mięśni oraz zaburzeń ustawienia kończyn.
Szczególnie narażone są stawy biodrowe, kolanowe i łokciowe oraz mięsień biodrowo-lędźwiowy, który bardzo często staje się źródłem przewlekłych problemów już u młodych psów.
Z tego powodu warto zadbać o odpowiednie maty, dywany lub chodniki w miejscach, gdzie zwierzę porusza się najczęściej, oraz pamiętać o odpowiedniej długości pazurów.
Schody i skoki – kiedy stanowią zagrożenie?
Pytanie o schody pojawia się niemal podczas każdej konsultacji szczenięcej. Odpowiedź nie jest jednoznaczna.
Jednorazowe wejście po schodach nie stanowi problemu dla zdrowego psa. Niebezpieczne staje się natomiast codzienne, wielokrotne pokonywanie długich ciągów schodów, szczególnie u ras dużych i olbrzymich.
Podobnie wygląda sytuacja ze skakaniem. Wskakiwanie do samochodu, zeskakiwanie z wysokiego łóżka czy kanapy generuje duże siły działające na stawy oraz chrząstki wzrostowe.
W pierwszych miesiącach życia warto ograniczać tego typu aktywności i stopniowo przygotowywać organizm do większych obciążeń.
Warto mieć również na uwadze, że schody zostały stworzone dla człowieka, więc nie jest to coś naturalnego dla psów, szczególnie młodych, rosnących osobników. Jeśli istnieje możliwość, zdecydowanie warto korzystać z windy.
Z czego warto zrezygnować?
U szczeniąt warto zrezygnować z:
- intensywnych aportów,
- skakania przez przeszkody,
- biegania po twardym podłożu,
- wchodzenia po schodach,
- szybkich zmian kierunku bez kontroli,
- dynamicznych zabaw z dużymi psami,
- śliskich powierzchni,
- treningu, podczas którego każda z łap jest na niestabilnym podłożu.
Mięśnie to naturalna ochrona stawów
Mówiąc o zdrowych stawach, często zapominamy o mięśniach. Tymczasem to właśnie one są jednym z najważniejszych elementów stabilizujących.
Silne i prawidłowo rozwinięte mięśnie przejmują część obciążeń działających na stawy, poprawiają kontrolę ruchu oraz chronią przed przeciążeniem. Dlatego profilaktyka ortopedyczna nie polega wyłącznie na unikaniu urazów, ale również na wspieraniu prawidłowego rozwoju układu mięśniowego.
Już u młodych psów można wprowadzać proste ćwiczenia propriocepcyjne i koordynacyjne, dostosowane do wieku zwierzęcia. Pozwalają one budować świadomość własnego ciała i przygotowują psa do aktywności w dorosłym życiu.
| Kalendarz monitoringu stawów u młodych psów | |
| 2 miesiące (pierwsze wizyty szczepienne) |
Badanie manualne stabilności rzepki, zwłaszcza u ras predysponowanych |
| 4 miesiące (14.–16. tydzień życia) |
Badanie ortopedyczne i radiologiczne:
|
| 6–7 miesięcy | Badanie ortopedyczne i radiologiczne:
|
| Ukończony wzrost (uzależniony rasowo, 12–16 miesięcy) |
|
| W przypadku pojawienia się przedłużającej się kulawizny, deformacji kończyn lub innych niepokojących objawów aparatu ruchu zalecana jest specjalistyczna konsultacja z poszerzeniem badań obrazowych. Do takich można zaliczyć np. tomografię komputerową (TK), rezonans magnetyczny (MRI) czy USG tkanek miękkich. | |
Źródło: Xpertise by Vetoquinol Biowet. Autorzy tabeli w kolejności alfabetycznej: lek. wet. Rafał Bernacki, dr n. wet. Igor Bissenik, dr n. wet. Aneta Bocheńska, lek. wet. Leonard Gugała, lek. wet. Łukasz Juszkiewicz, lek. wet. Ryszard Starczewski, dr n. wet. Grzegorz Wąsiatycz
Dlaczego żywienie ma znaczenie dla stawów?
Prawidłowy rozwój układu ruchu wymaga nie tylko odpowiedniej ilości energii, ale przede wszystkim dostarczenia składników budulcowych niezbędnych do tworzenia kości, chrząstek i tkanki łącznej.
W okresie wzrostu niedobory składników odżywczych mogą zaburzać ten proces, podobnie jak ich nieprawidłowe wykorzystanie i nadmiar w organizmie.
Coraz więcej uwagi poświęca się również zależności między zdrowiem przewodu pokarmowego a rozwojem młodego organizmu. Prawidłowo funkcjonujące jelita odpowiadają za efektywne wchłanianie składników odżywczych niezbędnych do budowy układu kostnego i mięśniowego. Jednocześnie wciąż rozwijający się układ odpornościowy wpływa na przebieg procesów regeneracyjnych oraz zdolność organizmu do radzenia sobie z mikrourazami pojawiającymi się podczas wzrostu.
Regularna kontrola to najlepsza inwestycja
Wielu opiekunów odwiedza zoofizjoterapeutę dopiero wtedy, gdy pojawiają się kulawizna lub wyraźny problem. Tymczasem profilaktyczne wizyty w okresie wzrostu pozwalają wykryć nieprawidłowości znacznie wcześniej.
Ocena postawy, wzorca ruchu, napięcia mięśniowego oraz zakresów ruchu w stawach umożliwia wychwycenie pierwszych sygnałów przeciążeń, zanim dojdzie do poważniejszych zmian. W wielu przypadkach odpowiednio wcześnie wdrożone działania profilaktyczne pozwalają uniknąć problemów, które w przyszłości wymagałyby długotrwałego leczenia.
Zdrowe stawy buduje Się od pierwszych miesięcy życia
Nie istnieje jeden sposób na ochronę psich stawów. Skuteczna profilaktyka jest sumą codziennych decyzji podejmowanych przez opiekuna. Prawidłowa masa ciała, odpowiednio dobrana aktywność fizyczna, bezpieczne środowisko, właściwe żywienie oraz regularna kontrola rozwoju tworzą fundament zdrowego aparatu ruchu. Im wcześniej zadbamy o stawy młodego psa, tym większa szansa, że przez całe życie pozostaną sprawne, silne i wolne od bólu oraz nieprawidłowości.
